Fiziksel egzersizin psikolojik iyi oluşu artırdığına ilişkin yaygın görüş birliğine rağmen, bu yararları yönlendiren özgül dopaminerjik ve nöroplastik mekanizmalar kavramsal açıdan hâlen parçalı bir görünüm sergilemektedir. Bu anlatı derlemesi, farklı egzersiz modaliteleri, ödül işleme süreçleri ve ruh sağlığı çıktıları arasındaki çok katmanlı etkileşimi sentezlemeyi amaçlamaktadır. 2010 yılından bu yana yayımlanan İngilizce literatürü inceleyerek, preklinik hayvan modelleri ile insan klinik/nörogörüntüleme çalışmalarından elde edilen translasyonel kanıtları bütünleştirdik. Sentezlenen veriler, psikolojik iyi oluşun tek boyutlu bir yapı olmadığını; bunun yerine duygudurum, içsel motivasyon, stres dayanıklılığı ve anhedoninin hafifletilmesinden oluşan bileşik bir yapı olduğunu ortaya koymaktadır. Kritik olarak, kanıtlar farklı egzersiz modalitelerinin birbirinden ayrışan nörobiyolojik profiller sergilediğini düşündürmektedir: aerobik egzersiz ve yüksek yoğunluklu aralıklı antrenman (HIIT), ağırlıklı olarak geniş kapsamlı ödülle ilişkili işlemleme ve beyin kaynaklı nörotrofik faktörün (brain-derived neurotrophic factor, BDNF) ekspresyonunu modüle ederken, direnç egzersizi nükleus akkumbens (nucleus accumbens) içindeki dopaminerjik reseptör modülasyonu üzerinde daha hedefe yönelik bir etki göstermektedir. Ayrıca, bu adaptasyonların zamansal dinamikleri de belirgin biçimde farklılık göstermektedir: akut egzersiz esas olarak ödül reaktivitesi ve duygudurumda geçici değişimler oluştururken, kronik sürdürüm kalıcı nöroplastik adaptasyonları kolaylaştırmaktadır. Klinik açıdan, egzersize bağlı dopaminerjik modülasyon, anhedoninin azaltılması ve madde kullanım bozukluklarında relaps kırılganlığının düşürülmesi için yardımcı bir müdahale olarak önemli bir potansiyel taşımaktadır. Bununla birlikte, literatürün yüksek derecede heterojen olması ve insan çalışmalarının dopaminerjik etkinliğin dolaylı belirteçlerine sıklıkla dayanması nedeniyle, kritik translasyonel sınırlılıklar mevcuttur. Bu derleme, egzersiz-beyin bağlantısını tek bir nörokimyasal yola indirgemek yerine, hedefe yönelik fiziksel aktivitenin karmaşık ve birbiriyle etkileşim hâlindeki dopaminerjik ve nöroplastik yollar aracılığıyla çok boyutlu psikolojik iyi oluşu nasıl destekleyebileceğini haritalandıran bütünleştirici bir çerçeve sunmaktadır.
dopaminerjik sinyalizasyon ödül işleme nöroplastisite BDNF anhedoni akut ve kronik egzersiz translasyonel kanıt psikolojik iyi oluş
Despite widespread consensus that physical exercise enhances psychological well-being, the specific dopaminergic and neuroplastic mechanisms driving these benefits remain conceptually fragmented. This narrative review aims to synthesize the multi-layered interplay between distinct exercise modalities, reward processing, and mental health outcomes. Examining English-language literature published since 2010, we integrated translational evidence from preclinical animal models and human clinical/neuroimaging trials. The synthesized data underscores that psychological well-being is not a monolithic construct, but a composite of mood, intrinsic motivation, stress resilience, and the amelioration of anhedonia. Crucially, evidence suggests that distinct exercise modalities exhibit divergent neurobiological profiles: aerobic and high-intensity interval training (HIIT) predominantly modulate broad reward-related processing and brain-derived neurotrophic factor (BDNF) expression, whereas resistance training demonstrates a targeted influence on dopaminergic receptor modulation within the nucleus accumbens. Furthermore, the temporal dynamics of these adaptations differ significantly: acute exercise primarily induces transient shifts in reward reactivity and mood, whereas chronic adherence facilitates lasting neuroplastic adaptations. Clinically, exercise-induced dopaminergic modulation shows significant promise as an adjunctive intervention for mitigating anhedonia and reducing relapse vulnerability in substance use disorders. However, critical translational limits exist, as the literature is highly heterogeneous and human trials frequently rely on indirect markers of dopaminergic activity. Rather than reducing the exercise-brain connection to a single neurochemical pathway, this review provides an integrative framework that maps how targeted physical activity may support multidimensional psychological well-being through complex, interacting dopaminergic and neuroplastic pathways.
dopaminergic signaling reward processing neuroplasticity BDNF anhedonia acute versus chronic exercise translational evidence psychological well-being
| Primary Language | English |
|---|---|
| Subjects | Sport and Exercise Psychology, Physical Activity and Health |
| Journal Section | Review |
| Authors | |
| Submission Date | February 13, 2026 |
| Acceptance Date | March 29, 2026 |
| Publication Date | March 30, 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.56639/jsar.1888112 |
| IZ | https://izlik.org/JA92DM56KN |
| Published in Issue | Year 2026 Volume: 8 Issue: 1 |
Articles published by Journal Sports for All and Recreation is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) License.