ÇOCUK HAKLARI AÇISINDAN İLKOKUL SINIFLARININ DURUMU: SINIF ÖĞRETMENLERİ PERSPEKTİFİNDEN İNCELENMESİ

Year 2025, Volume: 6 Issue: 2, 163 - 178, 28.12.2025

Ahmet Can Korkmaz , Onur Batmaz

https://doi.org/10.69643/kaped.1627467

Abstract

Çocuk hakları, çocuklara erken yaşlardan itibaren kazandırılması ve çocukların yaşantılarına aktarılması gereken haklardır. Dolayısıyla çocukların haklarını bilmeleri, bu hakların farkında olmaları ve yaşantılarında kullanabilmeleri için hem aileye hem de öğretmenlere önemli görevler düşmektedir. Çocuk hakları açısından ilkokul sınıflarının durumunun sınıf öğretmenleri perspektifinden incelenmesi için yapılan bu çalışma tarama modelinde bir çalışmadır. Kayseri Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı devlet ve özel ilkokullardaki sınıf öğretmenleri çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Örneklem ise, bu evrenden basit seçkisiz örnekleme tekniğine göre seçilen ve çalışmaya gönüllü olarak katılan 210 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında verilerin elde edilmesinde Öztürk ve Kalender (2023) tarafından geliştirilen “Çocuk Hakları Temelli Sınıf Ölçeği” kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programıyla analiz edilmiştir. Analiz sonucunda; sınıf öğretmenleri perspektifinden ilkokul sınıflarının çocuk haklarına ilişkin genel puanın yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, ilkokul sınıflarının çocuk haklarına ilişkin genel puanlarında; sınıf öğretmenlerinin cinsiyet, okulun bulunduğu yer ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı bir farklılığın olmadığı, eğitim durumu ve okul türüne göre anlamlı farklılığın olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

Çocuk hakları , İlkokul , Sınıf öğretmenleri

Ethical Statement

Çalışma kapsamındaki verilerin toplanması için Yozgat Bozok Üniversitesi, Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu'ndan 23/11/2023 tarih ve 08/16 sayılı kararı ile etik kurul izni alınmıştır.

THE SITUATION OF PRIMARY SCHOOL CLASSES IN TERMS OF CHILDREN’S RIGHTS: AN EXAMINATION FROM THE PERSPECTIVE OF PRIMARY SCHOOL TEACHERS

Abstract

Children's rights should be acquired by children from an early age and transferred to their lives. Therefore, both families and teachers have important duties to ensure that children know their rights, are aware of these rights and can use them in their lives. This study, which was conducted to examine the situation of primary school classes in terms of children's rights from the perspective of classroom teachers, is a study in the screening model. Primary school teachers in state and private primary schools affiliated to the Kayseri Directorate of National Education constitute the universe of the study. The sample consists of 210 primary school teachers who were selected from this universe according to the simple random sampling technique and volunteered to participate in the study. The “Children's Rights Based Class Scale” developed by Öztürk and Kalender (2023) was used to obtain the data in the scope of study. The obtained data analyzed with the SPSS program. As a result of the analysis, it was concluded that the general score of primary school classes regarding children's rights was high from the perspective of primary school teachers. In addition, it was concluded that there was no significant difference in the general scores of primary school classes regarding children's rights according to the variables of gender, school location and professional seniority the primary school teachers, but there was an important difference according to educational status and school type.

Keywords

Children , Primary school , Primary school teachers

Ethical Statement

Ethical permission for the collection of data within the scope of this study was obtained from the Yozgat Bozok University, Social and Human Sciences Ethics Committee with decision number 08/16 dated 23/11/2023.

References

• Akgül, M. Ş., & Çağlayan, K. T. (2019). İlkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin çocuk hakları konusundaki bilinç düzeylerinin belirlenmesi: Bir ölçek geliştirme çalışması. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(5), 197-208.
• Akyüz, E. (2016). Çocuk hukuku: Çocukların hakları ve korunması. PegemAkademi.
• Amnesty International (2002). First Steps - A manual for starting human rights education. https://www.amnesty.org/en/documents/POL32/002/2002/en/
• Cohen, L. Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education. New York: Routledge
• Covell, K., Howe, R.B., & McNeil, J.K. (2010). Implementing children’s human rights education in schools. Improving Schools, 13(2), 1-16. https://doi.org/10.1177/1365480210378942
• Dağ, H., Doğan, M., Sazak, S., Kaçar, A., Yılmaz, B., Doğan, A., & Arıca, A. (2015). Çocuk haklarına güncel yaklaşım. Cukurova Medical Journal. 40(1), 1-6.
• Dağdeviren-Ertaş, B., Batmaz, O., & Kılıç, A. (2022). Children’s rights in the perspective of primary school teachers in the period COVID-19 epidemic. Participatory Educational Research, 9(3), 207-225. https://doi.org/10.17275/per.22.62.9.3
• Dinç, B. (2015). Okulöncesi eğitim kurumuna devam eden çocukların ebeveynlerinin çocuk hakları eğitimi konusundaki görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 3(1), 7-25. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.3c1s1m
• Doğru, S. Y. (2015). Çocuk hakları ve koruma aile refahı ve koruma. Doğru, S. Y. (Ed.), Yasal Düzenlemeler içinde (ss2-41). Eğiten Kitap.
• Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayınları.
• Erbay, E. (2013). An assessment of Turkey in terms of participation rights of children. Journal of the Human amd Social Science Researcher, 2(1), 38-54.
• Erdoğan, O. (2011). Çocuk hakları. Acar Basım.
• Ezer, F. ve Ulukaya-Öteleş, Ü. (2020). Çocuk haklarına yönelik tutumun belirlenmesi: Nicel bir araştırma. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(37), 48-58. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.2020.139
• Fazlıoğlu, Z. (2007). Çocuk hakları sözleşmesinde yer alan “Çocuk Hakları” konusunda öğretmenlerin ve yöneticilerin bilinç düzeyleri [Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Fraenkel, J. R., & Wallen, N. E. (2008). How to design and evaluate research in education. New York, NY: McGraw Hill.
• Franklin, B. (1993). Çocuk hakları. Ayrıntı Yayınları.
• Gözütok, D. (2007). Öğretim ilke ve yöntemleri. Ekinoks Yayıncılık.
• Gül, İ., & Önder, G. (2022). İlkokul öğretmenlerinin çocuk haklarına ilişkin görüşleri. Turkish Studies - Education, 17(5), 1053-1068. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.62268
• Hareket, E. (2020). Çocuk hakları perspektifinden Türkiye’de eğitim unsurları. Başkent University Journal of Education, 7(1), 47-61.
• Hareket, E., & Altıok, S. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının çocuk haklarına yönelik tutumlarının kültürlerarası duyarlılık düzeyi bağlamında incelenmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 689-698. https://doi.org/10.18506/anemon.617289
• Hart, A. R. (2016). Çocukların katılımı kuram ve uygulamada toplum gelişimi ve çevre korunmasında genç yurttaşları içermek. Nobel.
• Howe, R. B. (2005). Citizenship education for child citizens. Canadian and International Education Journal 34(1), 42-9.
• Howe, R.B., & Covell K. (2007) Empowering children: Children’s Rights education as a pathway to citizenship. University of Toronto Press.
• İnan, A. N. (1968). Çocuk hukuku. Sistem Yayıncılık.
• İnan, A. N. (1995). Çocuk hakları sözleşmesi. A.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(4), 768- 769.
• Jerome, L. (2016). Interpreting children’s rights education: Three perspectives and three roles for teachers. Citizenship, Social and Economics Education, 15(2), 143-156. https://doi.org/10.1177/2047173416683425
• Karaman-Kepenekci, Y. (2010). An analysis on children’s rights in stories recommended for children in Turkey, Journal of Peace Education, 7(1), 65-83, https://doi.org/10.1080/17400200903370985
• Kepenekci, Y. (2008). İnsan hakları ve vatandaşlık. Ekinoks Yayıncılık.
• Kılıç, A. (2017). İlkokullarda çocukların katılım hakkının gerçekleşme düzeyi: Bir durum araştırması [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Kılıç, A., & Öztürk, A. (2018). An analysis of children’s right to participation at primary schools in Turkey: A case study. Qualitative Research in Education, 7(3), 265-303.
• Kıraç, Ş. (2019). Eğitim fakültesi ve hukuk fakültesi 1. ve 4. Sınıf öğrencilerinin çocuk haklarına yönelik tutumları [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Kurt, L. (2013). Türkiye’de çocuk haklarının bilinirliği [Yüksek lisans tezi, Ufuk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Lansdown, G., Jimerson, S.R., & Shahroozi, R. (2014). Children's rights and school psychology: children's right to participation. Journal of School Psychology, 52(1), 3-12. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2013.12.006
• Musayeva, G. (2013). Avrupa Birliği, Türkiye ve Azerbaycan’da çocuk hakları [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Nelken, D. (1998). Afterword: choosing rights for children. A. Douglas & L. Sebba (Ed.), Programme on international rights of the child series içinde (ss. 315-335). Aldershot, Brookfield.
• Osler A., & Starkey H. (2002) Education for citizenship: Mainstreaming the fight against racism. European Journal of Education, 37(2), 143-59.
• Özdemir-Uluç, F. (2008). İlköğretim programlarında çocuk hakları [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Özgüray, Ö., Özgüray, A., Özmen, F., & Altıntaş, M. (2023). Çocuk hakları eğitimine ilişkin öğretmen tutumları. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, 6(11), 47-71. https://doi.org/10.59162/tihek.1279630
• Öztürk, A, Eren M., & Topçu, B. (2019). Effective children’s rights education in Turkey from the perspective of classroom teachers: problems and suggestions. Kastamonu Ecucation Journal, 27(5), 2221-2232. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3415
• Öztürk, A., & Doğanay, A. (2017). Developing the children’s right based school scale. Trakya University Journal of Social Science, 19(1), 41-58.
• Öztürk, A., & Kalender, B. (2023). Çocuk hakları temelli sınıf ölçeğinin geliştirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 74-99. https://doi.org/10.9779/pauefd.1074807
• Öztürk, A., & Özdemir-Doğan, G. (2017). Effective children's rights education from the perspectives of expert teachers in children's rights education: a Turkish sample. Journal of Education and Learning, 6(4), 303-314. https://doi.org/10.5539/jel.v6n4p303
• Peker, R. (2012). Sınıf öğretmenlerinin demokratik tutumları ile çocuk haklarına yönelik tutumlarının değerlendirilmesi (Manisa ili örneği) [Yüksek lisans tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Sağlam, M., & Aral, N. (2016). Tarihsel süreç içerisinde çocuk ve çocukluk kavramları. Çocuk ve Medeniyet, 1(2), 43-56.
• Shumba, A. (2003). Children's rights in schools: what do teachers know?. Child Abuse Review. 12, 251-260.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Allynand Bacon.
• Tanrıbilir, F. B. (2011). Çocuk haklarının uluslararası korunması ve koruma mekanizmaları. Yetkin.
• Tavşancıl, E. (2002). Tutumların ölçülmesi ve spss ile veri analizi. Nobel Yayın Dağıtım.
• Topçu, B. (2019). Yaratıcı drama temelli çocuk hakları eğitimi programının geliştirilmesi ve uygulanması [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Türk Dil Kurumu (2021). Büyük Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu.
• Uçuş, Ş. (2013). Çocuk hakları eğitimi programının hazırlanması ve değerlendirilmesi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Uçuş, Ş., & Şahin, A. E. (2012). Çocuk hakları sözleşmesi’ne yönelik öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin görüşleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 25-41.
• Ulu , F., Mersin, F., Genç, E., & Gündüz, H. (2024). Sınıf öğretmenlerinin çocuk hakları konusundaki görüşleri. International Journal of Original Educational Research, 2(4), 1–17.
• Washington, F. (2010). 5-6 Yaş grubu çocuklarına uygulanan aile katılımlı çocuk hakları eğitimi programının etkililiğinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
• Yaşar-Ekici, F. (2014). Öğretmen adaylarının çocuk haklarına yönelik tutumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. The Journal of Academic Social Science, 2(8), 66-77. https://doi.org/10.16992/ASOS.417
• Yavuzekinci, M., & Tatlı, S. (2020). Çocukların sahip oldukları haklara ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 49(228), 129-152. https://doi.org/10.37669/milliegitim.824838
• Yurtsever, M. (2009). Ebeveyn çocuk hakları tutum ölçeğinin geliştirilmesi ve anne babaların çocuk haklarına yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.