Tarihi Yapılarda Yeniden İşlevlendirmeye Bağlı Değişim ve Dönüşümler: Diyarbakır Vahap Ağa Hamamı Örneği

Baths that have survived from the past to the present are architectural complexes that emerged to meet the need for cleanliness rooted in popular culture. Traditional bath in Diyarbakır were constructed within the Suriçi Region and typically located near the main gates of the city. The historical baths that have survived to the present day include the Çardaklı, Cemşid Bey (Cıncıklı), Kadı, Vahap Ağa, Deva, Melek Ahmet Pasha, and Pasha (Behram Pasha) baths. Except for the Deva Bath, the restorations of the Kadı, Çardaklı and Pasha (Behram Pasha) baths have been completed Of the Melik Ahmet Pasha Bath, only the cold section survived, while the other parts have been destroyed. The Vahap Ağa Bath underwent a restoration process beginning in 2013, during which its damaged sections were reinforced using steel beams and structural supports. This study examines and evaluates the restoration process of the Vahap Ağa Bath, along with the spatial changes and arrangements made between 2015 and 2024. On-site field studies were conducted to document the implemented modifications through photographs, and spatial and architectural analyses of the bathhouse were carried out. Based on these analyses, several tables were created. This study, which addresses the spatial transformation, alteration, and reorganization of the repurposed Vahap Ağa Bath, aims to provide guidance for the adaptive reuse of similar historic buildings. Additionally, the study proposes recommendations intended to contribute to the preservation and reuse of historical structures, offering support for future adaptive reuse practices.

Geçmişten günümüze ulaşan hamamlar, halk kültüründen kaynaklanan temizlik ihtiyacı nedeniyle ortaya çıkmış bir yapı topluluğudur. Geleneksel Diyarbakır hamamları Suriçi Bölgesi’nde inşa edilmiş, genellikle şehrin ana giriş kapılarının yakınlarında konumlanmıştır. Bölgede, günümüze ulaşan hamamlar; Çardaklı, Cemşid Bey (Cıncıklı), Kadı, Vahap Ağa, Deva, Melek Ahmet Paşa ve Paşa (Behram Paşa) hamamlarıdır. Özel mülkiyetli Deva Hamamı’nda günümüze kadar onarım ve restorasyon çalışması yapılmamış, Kadı, Çardaklı ve Paşa (Behram Paşa) hamamlarının restorasyonları tamamlanmıştır. Melik Ahmet Paşa Hamamı'nın soğukluk bölümü dışında, diğer bölümleri yıkılmıştır. Vahap Ağa Hamamı, 2015 yılında restorasyon sürecine girmiş, hasarlı bölgeleri çelik kiriş ve taşıyıcılar kullanılarak güçlendirilmiştir. Bu çalışmada, geleneksel Diyarbakır hamamlarının mevcut durumları Vahap Ağa Hamamı özelinde değerlendirilmiştir. Hamamdaki 2015-2024 yılları arasındaki değişim süreçleri ve mekânsal düzenlemeler incelenmiştir. Yerinde yapılan saha çalışmalarında, yapılan düzenlemeler fotoğraflarla belgelenmiştir. Hamamın mekânsal ve mimari analizleri yapılmış, analizler sonucunda tablolar oluşturulmuştur. Yeniden işlevlendirilen Vahap Ağa Hamamı’ndaki yeni işlevine bağlı olarak gerçekleştirilen mekânsal değişim, dönüşüm ve düzenlemelerin ele alındığı çalışmada elde edilen bulguların, benzer tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesinde yol gösterici olması amaçlanmaktadır. Yapıda gerçekleştirilen restorasyon, güçlendirmeye bağlı değişim, dönüşüm ve düzenlemelerin değerlendirilmesiyle, tarihi yapıların korunarak yeniden kullanılması sürecine katkı sunacak öneriler geliştirilmesi hedeflenmektedir.