Yükseköğretimde Başlangıç Koşulları ve Üretim Fonksiyonu: Hazır Bulunuşluk Endeksi (HBE) Temelli Bir Müfredat Mimarisi Önerisi

Bu çalışma, yükseköğretimde yaşanan verimlilik krizini Kenneth Arrow’un (Arrow, 1962) başlangıç koşulları yaklaşımı çerçevesinde ele almakta ve öğrenci profili ile standart müfredat arasındaki yapısal uyumsuzluğun akademik çıktılar üzerindeki etkisini incelemektedir. Çalışmanın temel argümanı, heterojen öğrenci kümelerine aynı bilişsel yoğunlukta uygulanan standart müfredatın, sistematik bir “Sapma Maliyeti” (Deviation Cost) ürettiğidir. Bu maliyet; akademik başarısızlık, bilişsel kopuş, düşük motivasyon ve beşerî sermaye kaybı biçiminde ortaya çıkmaktadır. Çalışmada, Aksaray Üniversitesi çevresindeki 10 devlet üniversitesinin Türkçe eğitim veren iktisat bölümlerine ait 2022–2025 dönemi verileri kullanılarak çok boyutlu bir Hazır Bulunuşluk Endeksi (HBE) geliştirilmiştir. Endeks; akademik süreklilik, kavramsal-dilsel kapasite ve analitik-sembolik kapasite bileşenlerinden oluşmaktadır. Ampirik bulgular, üniversitelerin “Kulüp A” (düşük/orta HBE) ve “Kulüp B” (yüksek HBE) olmak üzere iki farklı verimlilik kümesine ayrıştığını göstermektedir. Özellikle Aksaray Üniversitesi örneğinde öğrencilerin sözel alanlarda görece güçlü, ancak matematiksel ve sembolik alanlarda yapısal altyapı eksikliği taşıdığı tespit edilmiştir. 2025 yılında gözlenen HBE sıçramasının herhangi bir müfredat değişikliği olmaksızın gerçekleşmesi, akademik çıktının yalnızca müfredatın niteliğine değil, doğrudan öğrenci hazır bulunuşluğuna bağlı olduğunu göstermektedir. Çalışma sonuç olarak, yerel üniversitelerde bilişsel yükü kademeli biçimde yöneten, öğrencinin başlangıç koşullarını merkeze alan ve ilk aşamada duyuşsal bağ kurmayı hedefleyen “Aksaray Modeli” isimli alternatif bir müfredat mimarisi önermektedir.

This study analyzes the efficiency crisis in higher education through the framework of Kenneth Arrow’s theory of initial conditions and examines the structural mismatch between student profiles and standardized curricula. The central argument posits that imposing uniform curricular intensity on heterogeneous student groups generates a systematic “Deviation Cost,” reflected in academic failure, cognitive disengagement, low motivation, and human capital depreciation. Using data from Turkish-language economics departments of 10 public universities in Türkiye between 2022 and 2025, the study develops a multidimensional Readiness Index (HBE). The index consists of three dimensions: academic continuity, conceptual-linguistic capacity, and analytical-symbolic capacity. Empirical findings reveal a clear divergence between two institutional clusters: “Club A” (low/medium HBE) and “Club B” (high HBE). Evidence from Aksaray University indicates that students demonstrate relatively strong verbal readiness but significant deficiencies in mathematical and symbolic infrastructure. The sharp increase in HBE observed in 2025, despite the absence of curricular reform, demonstrates that academic outcomes depend not solely on curriculum quality but fundamentally on student readiness conditions. The study ultimately proposes the “Aksaray Model,” a curriculum architecture designed to minimize deviation costs through gradual cognitive loading, affective engagement, and readiness-sensitive instructional sequencing.