İSLAM VE OSMANLI CEZA HUKUKUNDA İÇTİMA
Abstract
Suçlar karşılığında öngörülen cezalar, suç tipinin bir kez ihlâl edilmesi ihtimali göz önüne alınarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, bir veya birden fazla fiille aynı suç tipinin birden fazla defa yahut farklı suç tiplerinin ihlâl edilmesi mümkündür. İçtima kuralları bir kimse tarafından birden fazla suç işlenmesi halinde failin sorumluluğunun ve bu bağlamda verilecek cezanın nasıl belirleneceği sorununa çözüm getirmektedir. İslâm hukukçularının çoğunluğuna göre ceza verilmeden önce aynı suçun birden fazla işlenmesi halinde tek ceza ile yetinilir. Cezaları farklı türden olan farklı suçlar işlenmişse kural olarak her birinin cezası ayrı ayrı verilir. Önce şahsî hakların baskın olduğu cezadan veya diğer cezaların uygulanmasına imkân vermeyen ölüm cezasından başlanır. Farklı suçların cezası aynı neviden ise en ağır olanın uygulanması ile yetinilir. Bileşik suç olan hırabe, bağy ve riddede bunların unsuru olan suçlar ayrıca cezalandırılmaz. Ancak örneğin bağilerin zina ve şürb gibi bağyin unsuru olmayan suçlarında gerçek içtima kuralları uygulanır. Kişilere karşı işlenen suçlarda maddi (gerçek) içtima kurallarının uygulanması esastır. Hadlerde tedahül, birden fazla işlenen had suçundan dolayı bir had cezası ile yetinilmesi halidir. Bir veya daha fazla kimseye bir lafızla veya başka başka lafızlarla zina isnadında bulunan hakkında bunlardan dolayı bir kazif cezası verilir. Bir sözle bir topluluğa kazfeden, aslında mağdur sayısı kadar suç işlemiş olmasına rağmen aynı neviden fikri içtima hükümleri gereği tek suçun cezası ile yetinilir.
Keywords
References
- Akıllı Acar, Tuğba, “3 Nolu Nefy ve Itlak Defteri'nin (s.1-100) Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
- Akşit, M. Cevat, İslâm Ceza Hukuku ve İnsanî Esasları, Edebiyat Fakültesi Matbaası: İstanbul, 1976.
- Aktan, Hamza, “Kazf” DİA, C:25, Ankara, 2002.
- Amir, Abdülazîz, et-Ta’zîr fi'ş-Şerîati’l-İslâmiyye, Mısır, 1969.
- Ankaravi Mehmed Emin Efendi (ö.1687), Fetâvâ-yı Ankaravî, İst.1281/1864.
- Artuk, Mehmet Emin, Ahmet Gökcen ve Ahmet Caner Yenidünya, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Ankara: Turhan Kitabevi, 2007.
- Ayıntâbî, Abdülhamîd (ö.1699), Tercümetü’t-Tahtâvî alâ Dürri’l-muhtâr (I-VIII), İst.1285-1288.
- Aziz, Mehmed, Osmanlı Ceza Hukuku Mufassal Nazariyyât-ı Ceza, haz., Selman Dursun, On İki Levha Yayıncılık: İstanbul, 2020.
- Bardakoğlu, Ali, “Ceza” DİA, Cilt: VII, ss. 470-478.
- Bardakoğlu, Ali, “Hırsızlık”, DİA, C:XVII, 1998, s. 384-396.
