CEZA ADALETİ SİSTEMİNDE AKTÜERYAL RİSK DEĞERLENDİRME ARAÇLARI: COMPAS ÖRNEĞİ ÜZERİNDEN BİR TARTIŞMA
Abstract
Ceza muhakemesinin gereği gibi yürütülebilmesi ve cezaların infazının kendisinden beklenen amaçlara hizmet edebilmesi için sanık ve hükümlülerin risk ve ihtiyaçlarının doğru bir şekilde tespit edilebilmesi gerekir. Bu amaçla ceza adaleti sisteminde aktüeryal risk değerlendirme araçlarına başvurulmasının elli yılı aşkın bir tarihçesi söz konusudur. Geçtiğimiz yirmi beş yıllık süreçte ise, risk değerlendirme araçlarının bilgisayar destekli olarak kullanılabilmesi imkanı doğmuştur. Günümüzde bu şekilde kullanılan araçlardan biri de COMPAS’tır. Bir psikolojik ölçekler bütünü olan COMPAS, statik ve dinamik risk faktörleri ile failin ihtiyaçlarını dikkate alarak onun hakkında bir değerlendirme yapılabilmesini sağlamaktadır. Bu araçtan yararlanılarak hem sanığın tutuklu yargılanıp yargılanmayacağı hem hangi cezayla cezalandırılmasının daha uygun olacağı hem de koşullu salıverilmeden yararlandırılmasının doğru olup olmayacağı yönünde tespitler yapılabilmektedir. Faydalarına karşın, bu aracın kullanımına ilişkin ciddi endişeler de söz konusudur. Özellikle programın ayrımcılığa neden olduğu ve silahların eşitliği ilkelerini ihlal ettiği iddiaları halen tartışılmaktadır. Kanaatimizce Türkiye’de de benzer bir programın kullanılması mümkün olmakla birlikte, Türk ceza adaleti sistemi bu tür programların yalnızca infaz aşamasında kullanımına uygundur.
Keywords
Ceza Muhakemesi Hukuku, Risk Değerlendirme Araçları, COMPAS, Risk-ihtiyaç Modeli, Denetimli Serbestlik
References
- Abanoz-Öztürk, Buket. Ceza Muhakemesinde Sanığın Mükerrer Suç İşleme Riskinin Hesaplanması: COMPAS Algoritması ve Adil Yargılanma Hakkı, Yapay Zekanın Cezai Sorumluluğu (Ed. Murat Balcı ve Hüseyin Aydın), Ankara: Seçkin Yayınevi, 2021, s. 81-100.
- Aizawa, Ken. “Cognition and Behavior”, Synthese, 194/11, 2017, s. 4269-4288.
- Angwin, Julia, Jeff Larson, Surya Mattu ve Lauren Kirchner. Machine Bias, 2016, https://www.propublica.org/article/machine-bias-risk-assessments-in-criminal-sentencing.
- Barber, Emily. “Navigating Miller v. Alabama with COMPAS: How Risk Assessment Instruments Square with a Meaningful Opportunity for Release”, National Lawyers Guild Review, 77/1 (2020), s. 1-37.
- Beriain, Inigo De Miguel. “Does the Use of Risk Assessments in Sentences Respect the Right to Due Process: A Critical Analysis of the Wisconsin v. Loomis Ruling”, Law, Probability and Risk, 17/1 (2018), s. 45-54.
- Bonta, James. Risk-needs Assesment and Treatment, Choosing Correctional Options that Work: Defining the Demand and Evaluating the Supply (Ed. A.T. Harland), Londra: Sage Publications, 1996.
- Bonta, James ve Stephen J. Wormith. Applying the Risk-need-responsivity Principles to Offender Assessment, What Works in Offender Rehabilitation: An Evidence Based Approach to Assessment and Treatment (Ed. Leam A. Craig, Louise Dixon ve Theresa A. Gannon), Chichester: John Wiley and Sons, 2013, s. 72-93.
- Brennan, Tim, William Dieterich, ve Beate Ehret. “Evaluating the Predictive Validity of the COMPAS Risk and Needs Assessment System”, Criminal Justice and Behavior, 36/1 (2009), s. 21-40.
- Brennan, Tim, William Dieterich, Emily J. Salisbury ve Patricia Van Voorhis. “Women's Pathways to Serious and Habitual Crime: A Person-Centered Analysis Incorporating Gender Responsive Factors”, Criminal Justice and Behavior, 39 (2012), s. 1481-1508.
- Centel, Nur. “İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararları Işığında Tutuklama Hukukuna Eleştirel Yaklaşım”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 17/1-2 (2011), s. 49-93.
