19.YÜZYIL EMPERYALİZMİNDE ULUSLARARASI BORÇ İDARELERİ: OSMANLI DEVLETİ, MISIR, TUNUS VE YUNANİSTAN ÖRNEKLERİ

On dokuzuncu yüzyılda kapitalist dünya ekonomisinin genişlemesi ve uluslararası sermaye hareketlerinin hızlanması, Batı dışı toplumların küresel ekonomiyle bütünleşme süreçlerini derinleştirmiştir. Serbest ticaret ilişkilerinin yayılması ve artan uluslararası sermaye hareketleri, bu toplumlarda mali bağımlılığın gelişmesine ve devlet yapılarının dönüşmesine zemin hazırlamıştır. Özellikle yüzyılın son çeyreğinde yaşanan borç krizleri, alacaklı devletlerin borçlu devletlerin mali yönetimine doğrudan müdahale etmelerini sağlayan uluslararası borç idarelerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nde Düyun-ı Umumiye İdaresi, Mısır'da Caisse de la Dette Publique, Tunus'ta Uluslararası Maliye Komisyon ve Yunanistan'da Uluslararası Mali Komisyon örneklerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, farklı tarihsel ve siyasal koşullarda ortaya çıkan bu kurumların ortak kurumsal özelliklerini ve farklılaşan uygulamalarını ortaya koyarak, uluslararası borç idarelerinin 19. yüzyıl emperyalizmi içerisindeki işlevini açıklamaktır. Çalışma, söz konusu kurumların yalnızca borçların geri ödenmesini güvence altına alan mali yapılar olmadığını; borç ilişkilerini uluslararası sermaye dolaşımıyla bütünleştirerek devlet gelirlerinin denetimi, mali karar alma süreçlerine müdahale yoluyla, her örnekte farklı derecede, borçlu devletlerin mali egemenliğini sınırlandıran ve devletin kurumsal yapısında dönüşüme yol açan kurumsal müdahale araçları olarak işlev gördüğünü ileri sürmektedir.

In the nineteenth century, the expansion of the capitalist world economy and the acceleration of international capital movements deepened the integration processes of non-Western societies into the global economy. The spread of free trade relations and rising international capital flows paved the way for the development of financial dependence and the transformation of state structures in these societies. Debt crises, particularly in the last quarter of the century, led to the emergence of international debt administrations that enabled creditor states to directly intervene in the financial management of debtor states. This study comparatively examines the Ottoman Public Debt Administration in the Ottoman Empire, the Caisse de la Dette Publique in Egypt, the International Financial Commission in Tunisia, and the International Financial Commission in Greece. The main objective of the study is to explain the function of international debt administrations within nineteenth-century imperialism by revealing the common institutional features and diverging practices of these institutions, which emerged under different historical and political conditions. The study argues that these institutions were not merely financial structures that guaranteed the repayment of debts; rather, by integrating debt relations with international capital circulation, controlling state revenues, and intervening in financial decision-making processes, they functioned—in varying degrees across each case—as mechanisms of institutional intervention that restricted the financial sovereignty of debtor states and brought about transformations in their state structures.