CASUSLUK YARGILAMALARINDA AİHS GÜVENCELERİ VE EGEMENLİK: ERMENİSTAN–RUSYA–AZERBAYCAN ÜÇGENİ

Bu çalışma, Ermenistan Cumhuriyeti'nde Rusya Federasyonu vatandaşı kişilerin Azerbaycan Cumhuriyeti lehine casusluk yaptığı iddiasıyla yürütülen ceza yargılamasını, devlet egemenliği, güvenlikleştirme kuramı ve uluslararası insan hakları hukuku ekseninde çok boyutlu bir vaka analizi olarak incelemektedir. Çalışma öncelikle, devletlerin ülkesellik ve koruma ilkelerine dayanan ceza yargı yetkisinin uluslararası hukuktaki sınırlarını ve Ermenistan Ceza Kanunu'nun casusluk suçuna ilişkin normatif çerçevesini ortaya koymaktadır. Ardından, Güney Kafkasya'daki jeopolitik dönüşümün ülke içi güvenlikleştirme pratiklerine ve yargısal süreçlere nasıl yansıdığı, Fraenkel'in İkili Devlet kuramı ve Dyzenhaus'un hukuki gri delik kavramsallaştırması ışığında değerlendirilmektedir. Son olarak, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Klass, Regner, Mirilashvili ve Merabishvili kararları çerçevesinde, ulusal güvenlik gerekçeli kısıtlamalar ile adil yargılanma hakkı arasındaki dengenin normatif sınırları -masumiyet karinesi, silahların eşitliği ilkesi ve Sözleşme'nin 18. maddesi bağlamında hakların siyasi amaçlarla sınırlandırılması yasağı ekseninde- tartışılmaktadır. Çalışma, Türkçe literatürde ayrı ayrı ele alınan bu doktrinel araçları güncel ve somut bir vaka üzerinden bütüncül biçimde bir araya getirerek, ulusal güvenlik odaklı ceza yargılamalarının hukuk devleti ile güvenlik devleti arasındaki gerilimi nasıl somutlaştırdığını göstermeyi amaçlamaktadır.

This study examines the criminal proceedings conducted in Armenia against three Russian nationals accused of espionage on behalf of Azerbaijan, situating the case within the frameworks of state sovereignty, securitization theory and international human rights law. It first outlines the limits imposed by international law on criminal jurisdiction based on territoriality and protection, together with the Armenian Criminal Code’s regulation of espionage. It then considers how Armenia’s geopolitical realignment, particularly its growing distance from Russia and the Collective Security Treaty Organization, has been reflected in domestic securitization practices and judicial processes. Drawing on Fraenkel’s theory of the Dual State and Dyzenhaus’s concept of legal grey holes, the study evaluates the risks generated when national-security claims shape criminal proceedings. Finally, through the European Court of Human Rights’ judgments in Klass, Regner, Mirilashvili and Merabishvili, it examines the balance between national-security restrictions and fair-trial guarantees, focusing on the presumption of innocence, equality of arms and Article 18 of the Convention. The article demonstrates how national-security-oriented criminal proceedings crystallize the tension between the rule of law and the security state.