Research Article

El Yapımı Patlayıcıların ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme

Number: 39 April 12, 2021
  • Seniha Esen Yüksel *
  • Sefa Küçük
  • Vedat Tekeli
  • Birol Kılıç
  • R.hamza Karakaya
  • Murat Berkay Zeka
TR EN

El Yapımı Patlayıcıların ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme

Abstract

El Yapımı Patlayıcılar (EYP) ve patlayıcı maddeler nedeniyle her yıl binlerce kişi ölmekte, yaralanmakta ve psikolojik olarak zarar görmektedir. Ülkeler ulusal güvenliklerini sağlamak maksadıyla muazzam çaba sarf etmekte ve EYP’lere karşı tedbirler geliştirebilmek için hatırı sayılır harcamalar yapmaktadırlar. En güçlü orduların bile tespiti için çözüm geliştirmekte zorlandığı EYP’ler, Türk Silahlı Kuvvetleri için de büyük bir problem oluşturmaktadır. Son yıllarda ülkemizdeki terör eylemlerinde de sıklıkla kullanılması nedeniyle EYP ile mücadele her geçen gün daha çok önem kazanmaktadır. Satıh altına gömülmüş bir patlayıcı maddenin tespit edilmesi; arazi yapısı, çevre koşulları, iklim yapısı ve gömülü maddenin özellikleri hakkında bilgi edinilmesini gerektiren zorlu bir süreçtir. Tespit yönteminin kullanılacağı arazi şartları, ihtiyaç duyulan uzaklık, hassasiyet ve süre gibi pek çok değişken sebebiyle standart bir EYP tespit yöntemi bulunmamaktadır. Bu nedenle dünyada çok çeşitli yöntemler üzerine birçok çalışma yürümektedir. Fakat patlayıcı maddeleri tespit ederken kullanılan her teknik ve usul faydalı olamamakta ve doğru sonuç vermemektedir. Tespit edilmesi arzulanan patlayıcı maddenin cinsine, çevresel etkenlerine, mesafesine, zemin altındaki derinliğine, kimyasal bileşenlerine vb. faktörlere göre en uygun tekniğin seçilmesi icap etmektedir. Bu makalede, önce patlayıcı ve EYP’ler hakkında genel bilgi verilmiş, kimyasal yapıları ve tespit teknolojileri incelenmiştir. Daha sonra da EYP tespitinde kullanılan spektroskopi tabanlı dört yöntem ele alınmış, hangi durumlarda kullanılabilir olacakları, avantajları ve dezavantajları incelenmiştir. Otomatik ve temassız olarak kullanabilecek ve elektromanyetik spektrumun (EM) farklı alanlarına yoğunlaşarak patlayıcı tespitine farklı pencerelerden bakan bu yöntemler şunlardır: (i) Hiperspektral Görüntüleme, (ii) Fourier Dönüşüm Kızılötesi (FT-IR) Spektroskopisi, (iii) Terahertz Teknolojisi, (iv) Lazer Etkileşimli Plazma Spektroskopisi (LIBS). Bu yöntemler, yığın veya iz patlayıcı bulmadaki başarıları, laboratuvar ortamında veya operasyonel olarak kullanımları ve insan sağlığına etkileri açısından değerlendirilmişlerdir. Son olarak da patlayıcı ve EYP’lerin otomatik tespitinde dikkat edilmesi gereken hususlar verilmiş ve bu alandaki gelişmelerin geleceği tartışılmıştır.

Keywords

References

  1. Gonzalez, R. C. & Woods, R. E. (2007). Digital Image Processing (3rd Edition). Pearson Prentice Hall.
  2. Griffiths, P.R. ve Haseth, J.A.D. (2007). Fourier Transform Infrared Spectrometry. Wiley.
  3. Jensen, J. R. (2015). Introductory digital image processing: a remote sensing perspective (4th Edition). Pearson Series in Geographic Information Science.
  4. National Research Council. (2004). Existing and Potential Standoff Explosives Detection Techniques. Washington, DC: The National Academies Press.
  5. Naumann, D. (2000). Infrared Spectroscopy in Microbiology. Wiley.
  6. Pellegrino, P.M., Holthoff, E.L., Farrell, M.E., (2015). Laser-Based Optical Detection of Explosives. Florida: CRC Press.
  7. Pu, R. (2017). Hyperspectral remote sensing: Fundamentals and practices. CRC Press,.
  8. Skoog, D.A., Holler, F.J. ve Nieman, T.A. (1998). Principles of instrumental analysis. Cengage learning.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Engineering

Journal Section

Research Article

Authors

Seniha Esen Yüksel * This is me
0000-0002-8868-1132
Türkiye

Sefa Küçük This is me
0000-0002-0279-3185
Türkiye

R.hamza Karakaya This is me
0000-0002-7863-1756
Türkiye

Murat Berkay Zeka This is me
0000-0002-8515-8629
Türkiye

Publication Date

April 12, 2021

Submission Date

February 13, 2020

Acceptance Date

October 14, 2020

Published in Issue

Year 2021 Number: 39

APA
Yüksel, S. E., Küçük, S., Tekeli, V., Kılıç, B., Karakaya, R., & Zeka, M. B. (2021). El Yapımı Patlayıcıların ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme. Savunma Bilimleri Dergisi, 39, 29-65. https://doi.org/10.17134/khosbd.913675
AMA
1.Yüksel SE, Küçük S, Tekeli V, Kılıç B, Karakaya R, Zeka MB. El Yapımı Patlayıcıların ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme. Savunma Bilimleri Dergisi. 2021;(39):29-65. doi:10.17134/khosbd.913675
Chicago
Yüksel, Seniha Esen, Sefa Küçük, Vedat Tekeli, Birol Kılıç, R.hamza Karakaya, and Murat Berkay Zeka. 2021. “El Yapımı Patlayıcıların Ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme”. Savunma Bilimleri Dergisi, nos. 39: 29-65. https://doi.org/10.17134/khosbd.913675.
EndNote
Yüksel SE, Küçük S, Tekeli V, Kılıç B, Karakaya R, Zeka MB (April 1, 2021) El Yapımı Patlayıcıların ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme. Savunma Bilimleri Dergisi 39 29–65.
IEEE
[1]S. E. Yüksel, S. Küçük, V. Tekeli, B. Kılıç, R. Karakaya, and M. B. Zeka, “El Yapımı Patlayıcıların ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme”, Savunma Bilimleri Dergisi, no. 39, pp. 29–65, Apr. 2021, doi: 10.17134/khosbd.913675.
ISNAD
Yüksel, Seniha Esen - Küçük, Sefa - Tekeli, Vedat - Kılıç, Birol - Karakaya, R.hamza - Zeka, Murat Berkay. “El Yapımı Patlayıcıların Ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme”. Savunma Bilimleri Dergisi. 39 (April 1, 2021): 29-65. https://doi.org/10.17134/khosbd.913675.
JAMA
1.Yüksel SE, Küçük S, Tekeli V, Kılıç B, Karakaya R, Zeka MB. El Yapımı Patlayıcıların ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme. Savunma Bilimleri Dergisi. 2021;:29–65.
MLA
Yüksel, Seniha Esen, et al. “El Yapımı Patlayıcıların Ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme”. Savunma Bilimleri Dergisi, no. 39, Apr. 2021, pp. 29-65, doi:10.17134/khosbd.913675.
Vancouver
1.Seniha Esen Yüksel, Sefa Küçük, Vedat Tekeli, Birol Kılıç, R.hamza Karakaya, Murat Berkay Zeka. El Yapımı Patlayıcıların ve Patlayıcı Maddelerin Tespitinde Kullanılan Spektroskopi Tabanlı Yöntemlerin Karşılaştırılmasına İlişkin Bir İnceleme. Savunma Bilimleri Dergisi. 2021 Apr. 1;(39):29-65. doi:10.17134/khosbd.913675