The Atatürk Era In Turkish Radio Broadcasting: 1927-1938

Year 2025, Issue: 14, 49 - 63, 27.06.2025

Ersoy Soydan

https://doi.org/10.56676/kiad.1658264

Abstract

The invention of electricity, the telegraph, and the telephone in the 19th century paved the way for the invention of radio. This was followed by the discovery and production of electromagnetic (radio) waves, which led to the successful transmission of sound through the efforts of scientists from various countries. Regular radio broadcasts in the world were first started in Pittsburgh, USA, on November 2, 1920, by the radio station called KDKA. A year later, regular radio broadcasts started in European countries, and the medium spread quickly. Soon, radio broadcasting commenced globally. It is known that Atatürk attached great importance to mass communication tools and published a newspaper with his friends while he was still a military high school student. After becoming an officer, he went to Libya under the pseudonym of journalist Mustafa Şerif and became the commander of the Eastern Volunteers and organized the resistance against the Italians. In 1918, he published the newspaper Minber, serving as its editor-in-chief. At the onset of the Turkish War of Independence, during the Sivas Congress, he established the newspaper İrade-i Milliye. After arriving in Ankara, he founded Hakimiyet-i Milliye and became its first editor-in-chief. He successfully announced Anatolia's struggle for independence to the world by founding the Anadolu Agency. Thanks to Atatürk's efforts, radio broadcasting in Turkey began almost concurrently with developments in the rest of the world. Following the initiation of these broadcasts, he maintained a strong interest in them and continued to provide moral and financial support. After listening to the radio broadcasts from the receiver Hayrettin Hayreden made himself, he immediately understood the importance of radio and ordered the establishment of radio in Turkey. Then, the technical equipment was added to the wireless telegraph transmitters established in Ankara and Istanbul to enable radio broadcasting, and the 5 kW transmitters in Ankara and Istanbul were made ready for broadcasting. The government awarded radio broadcasting privileges to the Wireless Telephone Turkish Joint Stock Company (TTTAŞ), established in 1926. Turkey's radio broadcasting journey commenced with the launch of Istanbul Radio on May 6, 1927. Historical speeches and accounts from that time reveal that Atatürk was dedicated to improving radio's technical aspects and content until his death.This study aims to examine Atatürk's approach to mass media, with a particular focus on radio, and to highlight his contributions to the development of radio broadcasting in Turkey. A descriptive analysis has been conducted based on eyewitness accounts from that period, focusing on the content and developments in Turkish radio broadcasts between 1927 and 1938.

Keywords

History of Radio , Atatürk , TTTAŞ , PTT , History of Turkey.

Türk Radyoculuğunda Atatürk’lü Yıllar: 1927-1938

Abstract

19.yüzyılda elektrik, telgraf ve telefonun icat edilmesi radyonun icadına giden yolu açmıştır. Bunu elektromanyetik (radyo) dalgaların varlığının ortaya atılıp, üretilmesi izlemiş, farklı ülkelerde çalışan bilim insanlarının çalışmalarıyla sesin iletilmesi sağlanmıştır. Dünyada düzenli radyo yayınları ilk olarak ABD’nin Pittsburgh kentinde 2 Kasım 1920’de KDKA adlı radyo istasyonu tarafından başlatılmıştır. Bir yıl sonra da Avrupa ülkelerinde düzenli radyo yayınları başlamış, radyo kısa sürede yaygınlaşmış ve çok geçmeden bütün dünyada radyo yayınları başlamıştır. Atatürk’ün kitle iletişim araçlarına büyük önem verdiği ve daha askeri lise öğrencisiyken arkadaşlarıyla birlikte gazete çıkardığı bilinmektedir. Subay olduktan sonra gazeteci Mustafa Şerif takma adıyla gittiği Libya’da Şark Gönüllüleri komutanı olmuş ve İtalyanlara karşı direnişi örgütlemiştir. 1918 yılında başyazarlığını yaptığı Minber gazetesini çıkarmıştır. Kurtuluş Savaşının başlangıcında Sivas Kongresi günlerinde İrade-i Milliye Gazetesini, Ankara’ya geldikten sonra ilk iş olarak Hâkimiyet-i Milliye Gazetesini kurarak başyazarlığını yapmış, Anadolu Ajansını kurdurarak bağımsızlık mücadelemizi Dünyaya duyurmayı başarmıştır. Atatürk sayesinde, Türkiye’de radyo yayıncılığı Dünyayla neredeyse eş zamanlı olarak başlamış, radyo yayınları başladıktan sonra da ilgiyle takip edip, maddi ve manevi desteğini sürdürmüştür. Hayrettin Hayreden’in kendi yaptığı alıcıdan radyo yayınlarını dinledikten sonra radyonun önemini hemen kavramış ve Türkiye’de radyonun kurulması talimatını vermiştir. Ardından Ankara ve İstanbul’da kurulan telsiz telgraf vericilerine radyo yayını da yapılabilmesi için gerekli teknik donanım eklenmiş ve Ankara ve İstanbul’daki 5 kW’lik vericiler yayına hazır duruma getirilmiştir. 1926 yılında kurulan Telsiz Telefon Türk Anonim Şirketine (TTTAŞ) radyo yayını yapabilmesi için imtiyaz verilmiştir. 6 Mayıs 1927 günü İstanbul Radyosunun yayına geçmesiyle birlikte Türkiye’nin yüz yıla yaklaşan radyoculuk serüveni başlamıştır. Atatürk’ün ölene dek teknik ve içerik anlamında radyonun geliştirilmesi için çaba gösterdiği yaptığı konuşmalardan ve döneme ait tanıklıklardan anlaşılmaktadır. Bu çalışmanın amacı Atatürk’ün başta radyo olmak üzere kitle iletişim araçlarına yaklaşımını ve Türkiye’de radyo yayınlarının gelişimine sağladığı katkıları ortaya koymaktır. Türkiye’de 1927-1938 yılları arasındaki radyo yayınlarının içeriği ve yaşanan gelişmeler hakkında dönemin tanıklıklarından yararlanarak betimleyici bir analiz yapılmıştır.

Keywords

Radyo Tarihi , Atatürk , TTTAŞ , PTT , Türkiye Tarihi.

References

• Ahıska, M. (2005). Radyonun sihirli kapısı. Metis Yayınları.
• Akarcalı, S. (2003). Radyo ve televizyonda Türk dış yayınları. İmaj Yayınevi.
• Alemdar, K. (1996). İletişim ve tarih. İmge Kitabevi Yayınları.
• Arıt, F. (1959). 1927 yılında yalnız yedi radyo vardı. Hayat Mecmuası, (44), 12-13.
• Arvas, İ.S. (2021). Atatürk ve Radyo: ‘Efendiler Bakın Propaganda Yapıyorlar!’. N. Çokluk (Ed.), Atatürk ve kitle iletişimi (ss.83-124). Der Yayınları.
• Aslan, A. (1957). Telsiz istasyonları üzerine. PTT Magazin, 1,2, 25-26.
• Atay, F.R. (1998). Çankaya. Bateş Yayınları.
• Aziz, A. (2018). Radyo yayıncılığı. Nobel Kitap.
• Banoğlu, N.A. (Der.) (1954). Nükte, fıkra ve çizgilerle Atatürk. Yeni Tarih Dünyası Özel Sayısı, İkinci Kitap.
• Barbier, F. ve Lavenir, CB. (2001). Diderot’tan internete medya tarihi. Okuyanus Yayınları.
• Bardakçı, M. (2010). Atatürk’ün alaturka musiki yasağı. Habertürk. https://www.haberturk.com/yazarlar/murat-bardakci/225117-ataturkun-alaturka-musiki-yasagi
• Bektaş, A. (2018). Kamuoyu, iletişim ve demokrasi. Bağlam Yayınları.
• Bener, F.M. (1941). Radyomuz on beş yaşında. Radyo, 1(1), 4-5.
• Bilgi, N. (Haz.) (2007). Ankaralı’nın Defteri Mahmut Soydan. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Burns, R.W. (2004). Communication: An ınternational history of the formative years. The Institution of Engineering and Technology.
• Cankaya, Ö. (2003). Bir kitle iletişim kurumunun tarihi: TRT 1927-2000. YKY.
• Cumhur Başkanı K. Atatürkün Kamutayın beşinci devre çalışmasını açış söylevi (1935). İdare, Dahiliye Vekaleti Aylık Mecmuası Teşrinisani (yıl 8), (92), 1923-1927.
• Çetinok, N. (2007). Radyo bilgisi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Yayınları.
• Dinç, A. (2000). İstanbul Radyosu’nun Öyküsü. A. Dinç vd. (Haz.), TRT İstanbul Radyosu Anılar, Yaşantılar (ss.53-225). YKY.
• Erguner, S. (2025). Türkiye radyo-televizyon yayıncılığı. İTÜ Yayınevi.
• Esen, S. (2023). Radyo yazıları 1927-1967. Barış Kitabevi.
• Garratt, G.R.M. (2006). The early history of radio. The Institution of Engineering and Technology.
• Hanioğlu, M.Ş. (2023). Atatürk entelektüel biyografi. Bağlam Yayınları.
• İlal, E. (1972). Radyo hürriyeti, özerklik ve 1961 Anayasası. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını.
• İlkin, N.V. (1945). Radyonun bize kazandırdığı kıymetler. Radyo, 4(39), 3.
• İlkin, A. (28 Ekim 1953). Vatan Gazetesi Radyo Eki.
• Jeanneney, J.N. (1998). Başlangıcından günümüze medya tarihi. YKY.
• Journo (2023, Ekim 28). Atatürk gazete çıkardığı için tutuklanmıştı: “Bunu Mustafa Kemal Paşa yazdırmış, sen korkma, dizmeye bak”. https://journo.com.tr/ataturk-gazeteler
• Kaptan, A. (2002). 1927’den günümüze anılarla radyo-televizyon. Maltepe Üniversitesi Yayınları.
• Kasım, M. (2023). Radyo yayıncılığı. TRT Yayınları.
• Kocabaşoğlu, U. (2020). TRT dönemi öncesi Türk radyo tarihi. TRT Akademi, 9, 377-378.
• Kocabaşoğlu, U. (2010). Şirket telsizinden devlet radyosuna. İletişim Yayınları.
• Koç, N. (2012). Cumhuriyet’in ilk yıllarında radyo. CTAD, (15), 69-103.
• Meydan, S. (2009). Atatürk’ün gizli kurtuluş planları. İnkılap Kitabevi.
• Meydan, S. (2014). Akl-ı Kemal Atatürk’ün akıllı projeleri, Cilt: 5. İnkılap Kitabevi.
• Nacaroğlu, D. (2023). Cumhuriyet’in ilk yıllarında radyo ve radyo yayıncılığının etkileri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25, 151-174.
• Okur, H.Y. (1962). Atatürk’le on beş yıl (Dini hatıralar). Sabah Yayınevi.
• Öymen, A. (2002). Bir dönem bir çocuk. Doğan Kitap.
• Özakman, T. (1969), Radyo notları. TRT Yayınları.
• Özdil, Y. (2018). Mustafa Kemal. Kırmızı Kedi Yayınevi.
• Özkaya, Y. (2001). Millî Mücadele Atatürk ve basın. Cumhuriyet Kitapları.
• Özsoy, İ. (2001). Radyodan yükselen ilk sesler. Popüler Tarih, 12, 58-61.
• Smith, M.C. (2007). The radio station: Broadcast, satellite & internet. Focal Press.
• Tekinalp, Ş. (2003). Camera Obscura’dan Synopticon’a radyo ve televizyon. Der Yayınları.
• Tevetoğlu, F. (1988). Atatürk’le Okyar’ın Çıkardıkları gazete: Minber. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 5 (13), 183-194.
• Tuğrul, S. (1975). Türkiye’de televizyon ve radyo olayları. Koza Yayınları.
• Yaylalı, H. (2021). Türkiye Cumhuriyeti’nin bir kitle iletişim projesi olarak radyonun kuruluşu, ilk yılları ve Atatürk. Ö. Toprak (Ed.), Atatürk ve iletişim medya, iletişim ve toplumsal dönüşüm (ss.109-127). Akademisyen Kitabevi.
• Yaylalı, H., Polat, N., ve Horoz, T. (2021). 1927-1964 Radyo yayıncılığına hayat verenler. Kriter Yayınevi.
• Yazgan, T. (2015). Önce radyo vardı. Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü.