Manifestations of the Interplay between Qurʾanic Grammar and Semantic Style: Qurʾanic Aesthetics as a Model

Abstract

This study aims to examine the close relationship between the sciences of grammar (naḥw) and Qur’anic exegesis (tafsīr), considering grammar as a fundamental key to understanding and interpreting the Qur’anic text. The Holy Qur’an is a miraculous divine text distinguished by its elevated style and extraordinary eloquence, which necessitate the use of precise linguistic tools to comprehend its profound meanings and multiple semantic dimensions. The semantic dimensions of the Qur’anic text may be divided into two principal categories. The first is structural signification (dalālat al-mabnā), which includes morphological forms, sentence structures, syntactic patterns, and grammatical relations that shape the context of the verses. The second is semantic signification (dalālat al-maʿnā), represented by the meanings, messages, and purposes conveyed by the text to its recipients. The significance of this study lies in its emphasis on the importance of grammar and syntactic inflection (iʿrāb), as they function both as aesthetic instruments and analytical methods that facilitate the exploration of the Qur’an’s linguistic inimitability, beauty, majesty, and rhetorical subtleties. Grammar is not merely a collection of theoretical rules; rather, it serves as an interpretive tool that enables a deeper engagement with Qur’anic contexts, thereby facilitating the derivation of meanings and the clarification of textual purposes. The Qur’anic text is founded upon a miraculous linguistic order characterized by perfection in composition and coherence, free from the imperfections found in human speech. The study further demonstrates that grammar is neither a purely formal discipline nor a merely technical exercise; rather, it constitutes a means of understanding the miraculous nature of the Qur’an and comprehending its meanings. Consequently, grammar remains an indispensable tool in the field of Qur’anic exegesis, contributing to the revelation of the eloquence of the Qur’anic text and the strength of its composition while enabling exegetes to uncover its rhetorical subtleties and contemplate its profound meanings. The research adopts a descriptive-analytical approach to examine the strong relationship between grammar and exegesis and to reveal the role of syntactic analysis in understanding the Qur’anic text and appreciating its aesthetic and semantic dimensions. It analyzes grammatical constructions and linguistic structures, investigates the meanings derived from them, and demonstrates the aesthetic and semantic functions they perform within Qur’anic discourse. Through grammatical analysis, the relationship between linguistic structures and their meanings can be explored, leading to a deeper understanding of the divine purposes conveyed by the Qur’anic verses. Based on this analysis, the study concludes that there exists an inseparable relationship between the sciences of grammar and Qur’anic exegesis, and that a proper understanding of grammatical structures and syntactic functions plays a vital role in uncovering the meanings, rhetorical features, and aesthetic dimensions of the Qur’anic text.

Keywords

• Arabic Language and Rhetoric
• The Holy Qurʾan
• Exegesis
• Grammar
• Aesthetics
• Semantics

Ethical Statement

This study does not require ethics committee approval, as the data used were obtained through a literature review and published sources. It is hereby declared that scientific and ethical principles were adhered to throughout the preparation of this study and that all sources consulted have been properly cited in the references. No artificial intelligence–based tools, software, or applications were used at any stage of the preparation, writing, or evaluation of this study. All content was produced solely by the author(s) in accordance with established scientific research methods, academic integrity standards, and publication ethics.

مظاهرُ تمازج النَّحو القرآنيّ والأسلوب الدّلاليّ: علم الجمال القرآنيّ أُنموذجًا

Abstract

يهدفُ هذا البحث إلى دراسة العلاقة الوثيقة بين عِلمَي النَّحو والتَّفسير؛ إذ يعدُّ علمُ النَّحو مفتاحًا أساسيًّا لفهم النَّصّ القرآنيّ وتفسيره. فالقرآن الكريم هو نصٌّ إلهي معجز يتميز بأسلوبه الرفيع وبلاغته البديعة المعجزة، وهو ما يستدعي امتلاك أدوات لغوية دقيقة لفهم معانيه العميقة والوقوف على مستوياته المختلفة. وتنقسم دلالات النَّص القرآني إلى قسمين رئيسيين: الأوَّل: دلالة المبنى، التي تشمل الصيغ والجمل والتراكيب والروابط النحوية التي تشكل سياق الآيات، والثَّاني: دلالة المعنى، التي تتمثل في الرسائل والمقاصد التي يحملها النص ويوجهها للمتلقي. ومن هنا تأتي أهميَّة هذا البحث ليُركّز على أهميَّة علم النَّحو والإعراب؛ إذ يمثّل أداة جمالية ومنهجًا تحليليًّا يمكّننا من استكشاف أسرار إعجاز النظم القرآني وجماله وجلاله وروعته وفهم دقائقه التَّعبيريَّة. فالنَّحو ليس مجرد قواعد نظريَّة بل هو أداة تفسيرية تتيح لنا الغوص في أعماق السياقات القرآنية، مما يساعد على استنباط المعاني وتوضيح مقاصد النصوص. فالنص القرآني قائم على نظم لغوي معجز، يتَّسم بالكمال في سبكه واتساقه، ويخلو من العيوب التي قد نجدها في الكلام البشري. كما يوضِّح البحث أن دراسة النَّحو ليست أمرًا شكليًّا أو تقنيًا بحتًا، بل هي وسيلة لفهم إعجاز القرآنِ واستيعاب معانيه. وهذا يجعل من علم النَّحو أداة لا غنى عنها في مجال التَّفسير؛ لكونه يسهم في إبراز بلاغة النَّص القرآني وقوَّة نظمِه، ويمنح المفسرين قدرة أكبر على كشف أسراره البيانية والتَّدبُّر في معانيه العميقة. وقد اعتمد البحث على المنهج الوصفي التَّحليلي ليصف العلاقة الوطيدة بين علمي النَّحو والتَّفسير ويكشف عن دور الإعراب في فهم النَّص القرآني وجمال أسراره، فيحلِّل الأساليب النَّحويّة والتَّراكيب اللُّغويَّة، ويستعرض الدلالات التي تتولد منها، ويبرهن على البعد الجمالي والمعنوي الذي تضفيه على هذه النُّصوص القرآنيَّة. إذ من خلال النَّحو، يمكن استكشاف العلاقة بين المباني اللُّغويَّة ومعانيها، ممَّا يؤدِّي إلى إدراك أعمق للمقاصد الإلهيَّة الَّتي تحملُها الآيات. وبناءً على هذا الوصف والتَّحليل توصَّل البحث إلى عددٍ من النَّتائج الَّتي أثبتت العلاقة الوطيدة بين علمي النَّحو والتَّفسير.

Keywords

• اللغة العربية والبلاغة
• القرآن الكريم
• التفسير
• النحو
• الجماليات
• الدلالة

Kur’ânî Nahiv ile Anlamsal Üslup Arasındaki Etkileşimin Görünümleri: Kur’ân Estetiği Örneği

Abstract

Bu araştırma, nahiv ilmi ile tefsir arasındaki yakın ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Zira nahiv ilmi, Kur’ân metninin anlaşılması ve yorumlanmasında temel bir anahtar niteliği taşımaktadır. Kur’ân-ı Kerîm, üstün üslubu ve mucizevî belâgatiyle öne çıkan ilâhî bir metin olup, derin anlamlarının kavranabilmesi ve farklı anlam katmanlarının ortaya çıkarılabilmesi için hassas dilsel araçlara ihtiyaç duyulmaktadır. Kur’ânî metnin delâletleri iki ana kısma ayrılmaktadır: Birincisi, ayetlerin bağlamını oluşturan kalıp, cümle, yapı ve nahiv bağlarını kapsayan “lafız/yapı delâleti”; ikincisi ise metnin muhataba taşıdığı mesaj ve maksatları ifade eden “anlam delâleti”dir. Bu bağlamda araştırmanın önemi, nahiv ve i‘râb ilminin önemine odaklanmasından kaynaklanmaktadır. Çünkü nahiv, Kur’ân nazmının i‘câzını, güzelliğini, ihtişamını ve ifade inceliklerini keşfetmeye imkân veren estetik bir araç ve analitik bir yöntemdir. Nahiv, yalnızca teorik kurallar bütünü olmayıp, Kur’ân bağlamlarının derinliklerine inmeyi sağlayan yorumlayıcı bir vasıta olarak anlamların çıkarılmasına ve metinlerin maksatlarının açıklığa kavuşturulmasına yardımcı olmaktadır. Kur’ân metni, örgüsü ve uyumu bakımından kusursuz bir dilsel düzen üzerine kurulmuş mucizevî bir nazma sahiptir ve beşerî sözlerde görülebilecek eksikliklerden uzaktır. Araştırma ayrıca nahiv incelemesinin şekilsel ya da salt teknik bir mesele olmadığını; bilakis Kur’ân’ın i‘câzını anlamanın ve anlam katmanlarını kavramanın bir yolu olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, nahiv ilmini tefsir alanında vazgeçilmez bir araç hâline getirmektedir. Çünkü nahiv, Kur’ân metninin belâgatini ve nazmının gücünü ortaya koymakta; müfessirlere, metnin beyânî sırlarını keşfetme ve derin anlamları üzerinde tefekkür etme hususunda daha geniş imkân sağlamaktadır. Araştırmada, nahiv ile tefsir arasındaki güçlü ilişkiyi ortaya koymak ve i‘râbın Kur’ân metninin anlaşılmasındaki rolünü açıklamak amacıyla betimleyici-analitik yöntem benimsenmiştir. Bu çerçevede nahivsel üsluplar ve dilsel yapılar incelenmiş, bunlardan doğan delâletler ele alınmış ve bu yapıların Kur’ân metinlerine kattığı estetik ve anlamsal boyut ortaya konulmuştur. Nahiv aracılığıyla dilsel yapılar ile anlamları arasındaki ilişki keşfedilmekte, böylece ayetlerin taşıdığı ilâhî maksatların daha derin bir şekilde kavranması mümkün olmaktadır. Araştırma, yapılan bu betimleme ve analizler neticesinde nahiv ile tefsir ilimleri arasındaki güçlü ilişkiyi doğrulayan çeşitli sonuçlara ulaşmıştır.

Keywords

• Arap Dili ve Belâgatı
• Kur’ân-ı Kerîm
• Tefsir
• Nahiv
• Estetik
• Delâlet

Ethical Statement

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Bu çalışmanın hazırlanması, yazımı ve değerlendirilmesi süreçlerinin hiçbir aşamasında yapay zekâ tabanlı herhangi bir araç, yazılım veya uygulamadan yararlanılmamıştır. Çalışmanın tüm içeriği, yazar(lar) tarafından bilimsel araştırma yöntemlerine, akademik etik ilkelere ve yayın etiği kurallarına uygun olarak özgün biçimde oluşturulmuştur.

Thanks

Teşekkürler

References

1. Cürcânî, Abdülkâhir. Delâʾilü’l-İʿcâz. thk. Mahmud Şakir. Kahire: Matbaatü’l-Medenî, 3. Basım, 1413/ 1992.
2. Ebû ʿAmr ed-Dânî, ʿOs̱mân b. Saʿîd. et-Tahdîd fi’l-İtkān ve’t-Tecvîd. thk. Ġānim Kaddûrî Ḥamed. Bağdat: Mektebetü Dâri’l-Enbâr, 1407/1988.
3. Ebû Bekir el-Bâkıllânî, Muhammed b. et-Tayyib. İʿcâzü’l-Kurʾân. thk. es-Seyyid Ahmed Sakar. Mısır: Dârü’l-Maârif, 5. Basım, 1997.
4. Ebû Nucayla, Muhammed İsa. Mebâhis fî Belâgati’l-Kur’ân. Libya: Dârü’l-Faysal, 2012.
5. er-Râfi‘î, Mustafa Sâdık. Târihu Âdabi’l-Arab. Lübnan: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, ts.
6. es-Süyûtî, Celâlüddîn. Ḥâşiyetü’s-Süyûtî ʿalâ Tefsîri’l-Beyḍâvî. Suudi Arabistan: Câmiʿatü Ümmi’l-Kurâ, 2005.
7. ez-Zemaḫşerî, Mahmûd b. ʿÖmer. el-Keşşâf ʿan Ḥakāʾiki Ġavâmiżi’t-Tenzîl ve ʿUyûni’l-Ekāvîl fî Vücûhi’t-Teʾvîl. thk. ʿÂdil Ahmed ʿAbdülmevcûd vd. Suudi Arabistan, Riyad: Mektebetü’l-ʿUbeykân, 1418/1998.
8. Hâc İbrâhîm, Mecdî – Bint Kamer ez-Zamân, Nûr Afîfe. “Delâlâtü (Mâ) fi’l-Kur’âni’l-Kerîm ve Tercemetühâ ile’l-Lugati’l-İngilîziyye”. Mecelletü Ta‘zîmi’l-Vahyeyn 2 (Mart 2018): 11-38.

9. Hans-Georg, Gadamer. Tecellîü’l-Cemîl. Çev. Saʿîd Tevfîk. Mısır: el-Meclisü’l-Aʿlâ li’s̱-S̱ekāfe, 1997.
10. Hassûn, Ahmed Enis. “Fî Târihi’l-Fikri’l-Cemâli”. Elmârife Dergisi 556 (2012), 215-227.
11. Hazendâr, ʿÂbid. el-İbdâʿ. Kahire: el-Heyʾetü’l-Mıṣriyye el-ʿÂmme li’l-Kitâb, 1988.
12. İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Osman. el-Hasâʾis. Kahire: el-Heyʾetü’l-Mıṣriyye el-ʿÂmme li’l-Kitâb, 4. Basım, ts.
13. İbn Abdilberr el-Kurtubî, Yusuf b. Abdullah. Behcetü’l-Mecâlis ve Ünsü’l-Mecâlis. thk. Muhammed el-Hulî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, ts.
14. İbn ʿAtıyye, ʿAbdülhak b. Ġālib. el-Muharrerü’l-Vecîz fî Tefsîri Kitâbillâhi’l-ʿAzîz. thk. ʿAbdüsselâm Muhammed. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1422.
15. İbn Ebî Hâşim el-Mukri’, Abdülvâhid b. Ömer. Ahbârü’n-Nahviyyîn. Haz. Mecdî es-Seyyid. Tanta: Dârü’s-Sahâbe li’t-Türâs, 1410/ 1989.
16. İbn Haldûn, Abdurrahman. Mukaddime. thk. Abdullah Muhammed ed-Dervîş. Şam: Dâr Ya‘rub, 2004.
17. ü’l-Enbârî, Ebû Bekr Muhammed b. el-Kāsım. Îżâhu’l-vakf ve’l-ibtidâʾ. thk. Muhyiddin Abdurrahman Ramazan. Dımaşk: Mecmau’l-Lugati’l-Arabiyye, 1390/1971.
18. Kurtubî, Muhammed b. Ahmed. el-Câmi‘ li-Ahkâmi’l-Kur’ân. Haz. Ahmed el-Berdûnî – İbrahim Atfîş. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye, 2. Basım, 1384/1964.
19. Stolnitz, Jerome. en-Nakdu’l-Fennî: Dirâse Cemâliyye. Çev. Fuad Zekeriya. İskenderiye: Dârü’l-Vefâ li-Dünyâ’t-Tıbâa, 2007.
20. Ṣuġayrî, ʿAbdülʿAzîm. ʿİlmü’l-Cemâl: Ru’yetün fî’t-Teʾsîsi’l-Kurʾânî. Katar: Vizâretü’l-Evkāf ve’ş-Şuʾûni’d-Dîniyye, 1433.
21. Ukberî, Ebü’l-Bekāʾ ʿAbdullāh b. el-Ḥüseyn b. ʿAbdillāh. et-Tibyân fî İʿrâbi’l-Kurʾân. thk. ʿAlî Muhammed el-Bicâvî. Mısır: ʿÎsâ el-Bâbî el-Ḥalebî ve Şürekâhü, ts.