Elfriede Jelinek’in “Michael & Çocuksu Topluma Gençlik Kitabı” Adlı Eserinde Anlatı Dünyası

Öz

Avusturyalı modern dönem kadın yazarlardan birisi olan Elfriede Jelinek, yıllarını sanata ve edebiyata adamıştır. Sadece Avusturya edebiyatında değil, Doğu ve Batı edebiyatında da oldukça dikkat çeken bir yazardır. Jelinek’in bu şekilde dikkat çekmesinin altında yatan neden, sadece kadını farklı bir tarzda ortaya çıkarması değil, aynı zamanda eserlerinde kullandığı keskin ve sert dilidir. Yazarın üslubu, eserlerinde kaleme aldığı konuları kadar dikkat çekici, hatta bazı eserlerinde dili konunun önüne geçmiştir. Eserlerinde ele aldığı konularda yazarın özellikle çocukluk döneminin ve hayatının da izlerini görmek mümkündür. Otoriter bir anne modeli ile büyümek zorunda kalan Jelinek, bu otoritenin baskısından dolayı istediği gibi bir çocukluk dönemi geçirememiş ve bunu da birçok kez dile getirmiştir. Mutlu bir çocukluk dönemi geçiremeyen yazar, yetişkinlik yıllarında ruhsal sıkıntılar yaşamak zorunda kalmıştır. Bu yüzden eserlerinde kaleme aldığı kadın ya da anne modelleri kendi hayatından izler taşımıştır. 2004 yılında Nobel Edebiyat Ödülüne layık görülen ve romanları, dramaları, denemeleri ile okura farklı dünyaları tanıtan Jelinek, çalışmamızda incelediğimiz “Michael & Çocuksu Topluma Gençlik Kitabı” adlı romanında da bu farklı dünyanın bir örneğini sunar. Yazar, söz konusu romanda televizyona bağımlı bir hayat yaşayan kesimin özellikle gençlerin yaşam tarzını ve medyaya bağımlılığını eleştirirken, bu eleştiriyi oldukça keskin, sert ve yer yer de argo bir dil ile yapar. Özellikle anlatı ve yapı açısından oldukça ilginç bir anlatı dünyasının portresini çizen roman, bir medya eleştirisini farklı bir yapı ile aktarır. Bu farklı yapı, doğal olarak anlatıda sınır tanımayan bir anlatıcının varlığı ile somutlaşır. Anlatının sınırlarını zorlayan bir yapı sergileyen roman, hem içerik hem de yapı olarak okurun dikkatin çekmeyi başarır ve çizdiği postmodern görüntüsü ile kaotik bir ortamın kapısını açar.

Anahtar Kelimeler

• Elfriede Jelinek
• anlatı dünyası
• anlatı teorileri
• kurgu

The Narrative World in Elfriede Jelinek’s “Michael & Çocuksu Topluma Gençlik Kitabı”

Abstract

Elfriede Jelinek, one of the prominent female writers of the modern Austrian literary period, has devoted her life to art and literature. She is a highly remarkable author not only within Austrian literature but also in both Eastern and Western literary traditions. The reason behind Jelinek’s prominence lies not merely in her unconventional portrayal of women, but also in the sharp and harsh language she employs in her works. Her distinctive style is as striking as the subjects she addresses; in some of her works, language even comes to the forefront, surpassing the subject matter itself. In the themes she explores, it is possible to observe traces of the author’s own childhood and life experiences. Having grown up under the pressure of an authoritarian mother figure, Jelinek was unable to experience a childhood as she wished, a fact she has expressed on many occasions. As a result of this unhappy childhood, the author suffered from psychological difficulties in her adult years. Therefore, the female and maternal figures depicted in her works often bear reflections of her own life.Awarded the Nobel Prize in Literature in 2004, Jelinek introduces readers to different worlds through her novels, dramas, and essays. In the novel “Michael & Çocuksu Topluma Gençlik Kitabı” examined in this study, she presents another example of this distinctive world. In this work, the author criticizes a segment of society particularly young people who lead lives dependent on television and media, articulating this criticism through an extremely sharp, harsh, and at times colloquial language. The novel, which portrays a highly intriguing narrative world in terms of narration and structure, conveys a critique of media through an unconventional form. This unusual structure is embodied in the presence of a narrator who recognizes no boundaries within the narrative. By displaying a form that pushes the limits of narration, the novel succeeds in capturing the reader’s attention both in content and structure, and with its postmodern appearance, it opens the door to a chaotic atmosphere.

Keywords

• Elfriede Jelinek
• narrative world
• narrative theories
• fiction

References

1. Aktulum, K. (2008). Parçalılık/Süreksizlik/Kopukluk. Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Hakemli Dergisi, ART-E-01.
2. Bal, M. (2024). Anlatıbilim, Anlatı Kuramına Giriş. (Çev. Uğur Gezen), alBaraka Yayınları.
3. Durantaye, L. (2005). On Cynicism. Dogs, Hair, Elfriede Jelinek and the Nobel Prize, Harvard Review, 29, 146-153.
4. Gençer Kızılırmak, D., & Arık, Ş., (2025). “Müzede Bir Gece” Filminde Postmodern Unsur Olarak Kolaj. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 83, 208-220. DOI: 10.51290/dpusbe.1577952.
5. Genette, G. (2020). Anlatının Söylemi, Yöntem Hakkında Bir Deneme. (Çev. Ferit Burak Aydar). Ayrıntı Yayınları.
6. Havryliv, T. (2013). Sodass der Text dann Ich wird. Elfriede Jelineks Roman „Die Klavierspielerin“, „Aus diesem bodenlosen Gefäß ihres Ichs“. „Die Klavierspielerin“ im Umfeld der schriftstellerischen Tätigkeit der Autorin.
7. Jahn, M. (2020). Anlatıbilim, Anlatı Teorisi El Kitabı. (Çev. Bahar Dervişcemaloğlu). Dergah Yayınları.
8. Jelinek, E., Heinrich, J., & Ernst Meyer, A. (1995). Sturm und Zwang: Schreiben als Geschlechterkampf, Ingrid Klein Verlag, Hamburg, içinde, Zengin, B. (2007).

9. Jelinek, E., Heinrich, J., & Meyer, A. E. (1995). Sturm und Zwang: Schreiben als Geschlechterkampf, Ingrid Klein Verlag, Hamburg.
10. Jelinek, E. (2017). Michael – Çocuksu topluma gençlik kitabı (Çev. M. Sami Türk). İletişim Yayınları.
11. Karatekin, T. (2019). Fikrimin İnce Gülü Romanında Bilinç Akışı Tekniği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD) Eurasian Journal of Researches in Social and Economics (EJRSE), Asead, 6(1).
12. Lahn, M. (2016). Einführung in die Erzähltextanalyse, 3., aktualisierte und erweiterte Auflage. Stuttgart: Metzler, Info DaF 201c2c118; 45(2–3): 299–306, De Gruyter Rezensionen.
13. Lahn, S., & Meister, J. C. (2016). Kurze Geschichte der Erzähltheorie, in; Einführung in die Erzähltextanalyse mit Beiträgen von Matthias Aumüller, Benjamin Biebuyck, Anja Burghardt, Jens Eder, Per Krogh Hansen, Peter Hühn, Markus Kuhn, Felix Sprang und Andreas Veits, 3., aktualisierte und erweiterte Auflage, J.B. Metzler Verlag, Stuttgart.
14. Lahn, S., & Meister, J. C. (2016). Einführung in die Erzähltextanalyse. 3., aktualisierte und erweiterte Auflage. Metzler, Info DaF 201c2c118; 45(2–3): 299–306, De Gruyter Rezensionen.
15. Moran, B. (1983). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış I. İletişim Yayınları.
16. Nagelschmidt, I. (1993). Vom Schreiben gegen das Ausgesetztsein, "dieLiebhaberinnen" von Elfriede Jelinek. In: Diskussion Deutsch, Heft: 133, okt. Nov, içinde, Zengin, B., (2007).
17. Waldscheidt, S. (2019). Der Erzähler: Verführer, Tourguide, Entertainer und Basis der Erzählperspektive. 2 Eylül 2019, E-kitap, Bölüm 6.
18. Schmid, W. (2004). Erzählperspektive., (auf icn.unihamburg.de), Erişim Tarihi; 27.04.2023.
19. Schmid, W. (2008). Elemente der Narratologie, 2. Auflage, De Gruyter Verlag, Berlin – Boston.
20. Zengin, B. (2007) Elfriede Jelınek’in “Sevda Kadınları” Başlıklı Romanında Kadınların Toplumdaki Yeri ve Kadınların Ortaya Çıkan Manzaradaki Rolü. C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, 31(1), 101-114.