Öğretmen Adaylarının Çok Kültürlü Eğitime Yönelik Tutumlarının Yordanmasında Kültürel Zekâ Ve Demokratik Tutumun Rolü

Year 2025, Volume: 5 Issue: 2 , 59 - 71 , 31.12.2025

Tuğçe Güneş , Azize Aydın , Eray Özdemir , Safiye Bilican Demir

https://izlik.org/JA82CT46RG

Abstract

Günümüzde eğitim ortamlarının giderek çeşitlenmesi, öğretmenlerin farklı kültürel geçmişe sahip öğrencilerle etkili biçimde iletişim kurabilmelerini gerektirmektedir. Bu durum, öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik tutumlarının oluşumunda etkili olabilecek bireysel faktörlerin belirlenmesini önemli hâle getirmiştir. Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik tutumlarını yordamada kültürel zekâ ve demokratik tutum değişkenlerinin etkisini incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden yordamaya dayalı ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2023–2024 öğretim yılında İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan bir devlet üniversitesinin Sınıf Öğretmenliği Programı’nda öğrenim gören 148 öğretmen adayı (%64 kadın) oluşturmuştur. Veriler, “Çok Kültürlü Eğitime Yönelik Tutum Ölçeği”, “Kültürel Zekâ Ölçeği” ve “Demokratik Tutum Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler betimsel istatistikler, korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizi ile çözümlenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, kültürel zekâ ve demokratik tutum öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik tutumlarını yordamada istatistiksel olarak anlamlı değişkenlerdir ve bu değişkenler birlikte tutum puanlarındaki varyansın %13’ünü açıklamıştır. Bulgular, öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime ilişkin olumlu tutumlarının geliştirilmesinde kültürel zekâ ve demokratik tutumun öğretmen yetiştirme sürecinde güçlendirilmesi gereken faktörler olduğunu göstermiştir.

Keywords

Çok kültürlü eğitim , Kültürel zekâ , Demokratik tutum , Öğretmen adayları

The Role of Cultural Intelligence and Democratic Attitude in Predicting Preservice Teachers’ Attitudes Toward Multicultural Education

https://izlik.org/JA82CT46RG

Abstract

The increasing cultural diversity of educational environments today requires teachers to communicate effectively with students from different cultural backgrounds. This situation has made it crucial to identify the individual factors that influence preservice teachers’ attitudes toward multicultural education. The purpose of this study was to examine the effects of cultural intelligence and democratic attitude on predicting preservice teachers’ attitudes toward multicultural education. The study employed a correlational survey design, which is one of the quantitative research methods. The study group consisted of 148 preservice teachers (%64 female) enrolled in the Primary Teacher Education Program of a public university located in the Central Anatolia Region during the 2023–2024 academic year. Data were collected through the Attitude Toward Multicultural Education Scale, the Cultural Intelligence Scale, and the Democratic Attitude Scale. The data were analyzed using descriptive statistics, correlation, and multiple linear regression analysis. The results indicated that preservice teachers’ attitudes toward multicultural education were significantly predicted by both cultural intelligence and democratic attitude (p < .05). The model explained 13% of the variance in attitude scores (R² = .13). The findings revealed that higher levels of cultural intelligence and democratic attitude were associated with more positive and inclusive attitudes toward multicultural education, highlighting the importance of strengthening these variables within teacher education programs.

Keywords

Multicultural education , Cultural intelligence , Democratic attitude , Preservice teachers

References

• Ang, S. ve Van Dyne, L. (2022). Handbook of cultural intelligence: Theory, measurement, and applications (2nd ed.). Routledge.
• Banks, J. A. (2021). Diversity, group identity, and citizenship education in a global age. Educational Researcher, 50(2), 69–77.
• Başar, M. (2022). Türkiye’de öğretmenlerin çokkültürlü yeterlikleri: Eğilimler ve politika önerileri. Eğitim ve Bilim, 47(213), 1–19.
• Bulut, C. ve Başbay, A. (2014). Öğretmenlerin demokratik tutumları ile çokkültürlü yeterlik algıları arasındaki ilişki. Eğitim ve Bilim, 39(175), 56–69.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Özcan, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (21. Baskı). Pegem Akademi.
• Çırık, İ. (2008). Çok kültürlü eğitim ve yansımaları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34, 27-40.
• Earley, P. C. (2002). Redefining interactions across cultures and organizations: Moving forward with cultural intelligence. Research in Organizational Behavior, 24, 271–299.
• Earley, P. C. ve Ang, S. (2003). Cultural intelligence: Individual interactions across cultures. Stanford University Press.
• Demir, S. ve Başarır, F. (2013). Çok kültürlü eğitim çerçevesinde öğretmen adaylarının öz-yeterlik algılarının incelenmesi. International Journal of Social Science, 6(1), 609–641.
• Gay, G. (1994). A synthesis of scholarship in multicultural education. North Central Regional Educational Laboratory (NCREL).
• Gezer, M. ve Şahin, İ. F. (2017). Çokkültürlü eğitime yönelik tutum ve kültürel zekâ arasındaki ilişkinin YEM ile incelenmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 22(38), 173–188. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.336521
• Gorski, P. C. ve Swalwell, K. (2021). Equity literacy for all: Cultural competence is not enough. Educational Leadership, 78(6), 20–27.
• İlhan, M. ve Çetin, B. (2014). Kültürel zekâ ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 94–114.
• Kaya, F. ve Polat, İ. (2022). Democratic attitudes and multicultural education: A relational study among teacher candidates. International Journal of Educational Research Review, 7(3), 143–158.
• Karacabey, M. F. ve Şen, M. (2023). Preservice teachers’ cultural intelligence and multicultural attitudes: The mediating role of empathy. Teaching and Teacher Education, 127, 104072.
• Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi (35. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Koçak, S. ve Özdemir, M. (2015). Öğretmen adaylarının çokkültürlü eğitime yönelik tutumlarında kültürel zekânın rolü. İlköğretim Online, 14(4), 1352–1369. https://doi.org/10.17051/io.2015.60055
• Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2017). Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri. https://oygm.meb.gov.tr/www/ogretmenlik-meslegi-genel-yeterlikleri/icerik/486
• OECD. (2023). Equity and inclusion in education. Finding strength through diversity. OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/01/equity-and-inclusion-in-education_e8cfc768/e9072e21-en.pdf
• Polat, İ. ve Kılıç, E. (2013). Türkiye’de çokkültürlü eğitim ve çokkültürlü eğitimde öğretmen yeterlilikleri. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 352-372.
• Public Policy and Management Institute (PPMI). 2017. Preparing teachers for diversity: The role of ınitial teacher education. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/b347bf7d-1db1-11e7-aeb3-01aa75ed71a1
• Selvi, K. (2020). Eğitimde demokratik değerler ve öğretmen rolleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 26(4), 773–797. https://doi.org/10.14527/kuey.2020.025
• Sincar, M., Şahin, İ. ve Beycioğlu, K. (2019). Demokratik tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 91-100.
• UNICEF. (2023). Education for refugee and host community children in Türkiye: Situation analysis. UNICEF Türkiye Raporu. https://www.unicef.org/turkiye/en/media/17581/file/UNICEF%20T%C3%BCrkiye%20Annual%20Report%202023.pdf
• Uslu, M. ve Özgün, M. (2023). Öğretmenlerin çokkültürlü yeterlik algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(2), 1012–1032
• Ünlü, İ. ve Örten, H. (2013). Öğretmen adaylarının çokkültürlülük ve çokkültürlü eğitime yönelik algılarının incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 287-302.
• Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
• Taşkesen, A. ve Yarcı, S. (2016). Tarihsel ve sosyolojik bir deneyim olarak bir arada yaşama modelleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16 (4), 79-190.
• TEDMEM. (2019). TALIS 2018 sonuçları ve Türkiye üzerine değerlendirmeler. https://tedmem.org/download/talis-2018-sonuclari-turkiye-uzerine-degerlendirmeler?wpdmdl=3085&refresh=5d6e164b21fc21567495755
• Tortop, H. S. (2014). Öğretmen adaylarının üstün yetenekli ve çok kültürlü eğitime ilişkin tutumları, Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 16-26.
• Tümtaş, M. S.ve Çelikkaleli Ö. (2014). Kente göç, sosyal dışlanmışlık ve ergenlerdeki psikolojik belirtiler. In A. Keçeli & Ş. Çelikoğlu (Eds.), Kent çalışmaları I (ss 41–66). Detay Yayıncılık.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Uluslararası göç istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Uluslararasi-Goc-Istatistikleri-2024-54083
• Washington, E. D. (2003). The multicultural competence of teachers and the challenge of academic achievement. In D. B. Pope-Davis, H. L. K. Coleman, W. M. Liu, R. L. Toporek (Eds.), Handbook of multicultural competencies in counseling and psychology (pp. 495-510). Sage.
• Weinstein, C. S., Tomlinson-Clarke, S., Curran, M. (2004). Toward a conception of culturally responsive classroom management. Journal of Teacher Education, 55, 25-38.
• Yavuz, G. ve Anıl, D. (2010). Öğretmen adayları için çokkültürlü eğitime yönelik tutum ölçeği: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. In International Conference on New Trends in Education and Their Implications, 11–13 November 2010, Antalya (ss. 1056–1062).
• Yeşil, S. (2010). 21. yüzyılın küresel örgütleri için kültürel zeka. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 147-168.