II. Kılıçarslan Köşkü’nde Restorasyon, Yeniden Kurgulama ve Dijital Temsil: Selçuklu Saray Mirası, Palimpsest Yer ve Koruma–Tasarım Gerilimi

Öz

Bu çalışma, II. Kılıçarslan Köşkü’nün restorasyon, yeniden kurgulama ve dijital temsil süreçlerini, Alaeddin Tepesi’nin palimpsest niteliği ve Selçuklu saray mirasının eksiltilmiş fiziksel bağlamı içinde çok boyutlu bir yaklaşımla ele almaktadır. Köşkün günümüze yalnızca temel seviyesindeki kalıntılarla ulaşması, yapı üzerinde gerçekleştirilecek her türlü fiziksel rekonstrüksiyon girişimini hem otantiklik hem de bilimsel doğruluk açısından sorunlu hâle getirmekte; bu durum, müdahalenin kapsamı ve temsil dili üzerine tartışmaları kaçınılmaz kılmaktadır. Arkeolojik bulguların sınırlılığı ve tarihsel katmanların üst üste biriktiği Alaeddin Tepesi’nin özgün yapısı, koruma sürecinin yalnızca teknik değil, aynı zamanda kavramsal, estetik ve kurumsal açıdan da değerlendirilmesini gerektirmiştir. Bu bağlamda güncel mimari müdahale, kalıntıyı koruma amacını taşısa da, üst yapının ölçeği ve temsiliyet gücü nedeniyle palimpsest bağlamla kurduğu ilişki tartışmalı bir görünüm sergilemiştir. Eres’in “soysuzlaştırma” kavramı ve palimpsest mekân kuramı, bu tartışmaların değerlendirilmesinde eleştirel bir çerçeve sunmaktadır. Çalışma, fiziksel müdahalenin sınırlarını aşan ve alternatif bir temsil imkânı sunan dijital teknolojilere de odaklanmakta; Arı’nın artırılmış gerçeklik modeli ile McClary’nin dijital rekonstrüksiyon değerlendirmeleri üzerinden hibrit koruma yaklaşımlarının potansiyelini tartışmaktadır. Sonuç olarak II. Kılıçarslan Köşkü örneği, Türkiye’de kültürel miras uygulamalarında kuram–uygulama gerilimini görünür kılmakta ve eksiltilmiş mimarinin korunmasına yönelik daha esnek, çoğulcu ve dijital destekli modellerin önemine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• II. Kılıçarslan Köşkü
• restorasyon
• rekonstrüksiyon
• soysuzlaştırma
• Selçuklu saray mimarisi

Restoration, Reconstruction, and Digital Representation of the Kiosk of Sultan Kilij Arslan II: Seljuk Palace Heritage as a Palimpsest Place and the Tension Between Conservation and Design

Öz

This study examines the restoration, reconstruction, and digital representation processes of the II. Kılıçarslan Pavilion within the multilayered historical context of Alaeddin Hill and the fragmented architectural legacy of the Seljuk palace tradition. The pavilion survives today only as a set of highly eroded architectural traces at the foundation level, rendering any physical reconstruction inherently speculative and raising significant concerns regarding authenticity, scientific validity, and representational responsibility. The archaeological limitations, combined with the palimpsest character of Alaeddin Hill—where multiple historical layers coexist and interact—necessitate an interpretive framework that extends beyond technical conservation measures to encompass conceptual, aesthetic, and institutional dimensions. The contemporary architectural intervention, while aimed at protecting the remains, has generated considerable debate due to the scale and visual dominance of its superstructure, which some argue overshadows the original fabric and disrupts the delicate balance of the site’s multilayered historical narrative. The theoretical perspectives of palimpsest and Eres’s notion of “degeneration” offer critical tools for assessing this tension between preservation and representation. In parallel, the study explores the potential of digital technologies as an alternative or complementary means of conveying the lost architectural form. Arı’s augmented reality model and McClary’s reflections on digital reconstruction illustrate how hybrid conservation strategies can provide interpretive clarity without imposing irreversible physical interventions. Ultimately, the case of the II. Kılıçarslan Pavilion reveals persistent gaps between conservation theory and practice in Turkey and highlights the need for more flexible, layered, and digitally supported models for the preservation of fragmentary architectural heritage.

Anahtar Kelimeler

• II. Kılıçarslan Pavilion
• restoration
• reconstruction
• degeneration
• Seljuk palace architecture

Kaynakça

1. Akok, M. (1969). Konya`da Alaiddin Köşkü Selçuk Saraz ve Köşkleri. Türk Etnografya Dergisi, 11, 47-73.
2. Arı, A. (2024). Kültürel Mirasın Artırılmış Gerçeklik Teknolojisinden Yararlanarak Restorasyonu: II. Kılıçarslan Köşkü Örneği. Journal of Art and Design, 12(1), 56-72.
3. Arkitera. (20. Mart 2023). 1. Ödül, Konya Alaeddin Tepesi II. Kılıçarslan Köşkü ve Kazı Alanı Mimari Fikir Proje Yarışması. Arkitera. Von Arkitera. (2023, 20 Mart). 1. Ödül, Konya Alaeddin Tepesi II. Kılıçarslan Köşkü ve Kazı Alanı Mimari Fikir Proje Yarışması. Erişim adresi: https://www.arkitera.com/proje/1-odul-konya-alaeddin-tepesi-ii-kilicarslan-kosku-ve-kazi-alani-mimari-fikir-proje-ya: https://www.arkitera.com/proje/1-odul-konya-alaeddin-tepesi-ii-kilicarslan-kosku-ve-kazi-alani-mimari-fikir-proje-yarismasi/ abgerufen
4. Atçeken, Z. (1994). Sultan Alaeddin Sarayı ve Konya Köşkü hakkında. Vakıflar Dergisi, 23, 103-112.
5. Aydın, D., & Yaldız, E. (2022). Palimpsest Yer Olarak Konya Alaeddin Tepesi: kentsel ve Mimari Bellek. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 9(83), 1066-1084. doi:http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.3099
6. Basıç, G. (2014). Konya Alaeddin Tepesi ve Yakın Çevresinin Peyzaj Mimarlığı Açısından İncelenemesi. Bartın: Bartın Üniversitesi.
7. Çelebi, M. (2021). II. Kılıçarslan Köşkü Kurtarma Kazısı Işığında Konya İç Kalesi ve Anadolu Selçuklu Sarayı. (Selçuklu Belediyesi, Hrsg.) Selçuklu Dönemi Saraylar ve Köşkler, 1, 188 - 297.
8. Dabanlı , Ö. (2024). Konya Alaeddin Tepesi, II. Kılıçarslan Köşkü ve Kazı Alanı Mimari Fikir Projesi Yarışması Ardından. Darülmülk Konya, 4, 37-47. Darülmülk Konya, , 4, 37-47.

9. Erdemir, Y. (2024). Selçuklu’nun ilk Devlethanesi: Konya Sarayı / II.Kılıçarslan Köşkü Araştırmaları ve Yıkılş Evreleri. (Konya Büyükşehir Belediyesi, Hrsg.) Darülmülk Konya (4), 18-36.
10. Eres, Z. (2020). Ortaçağ Yapılarını Soysuzlaştırmak:Konya II. Kılıçarslan Köşkü . Mimarlık, 87(411), 40.
11. Eyice, S. (1989). Eyice, S. (1989). Alâeddin Köşkü. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2, 330-331.
12. Güneş, N., & İlkhan Söylemez, D. (2023). Tarihi Eserlerin Restorasyonunda Belediyelerin Rolü ve Konya Büyükşehir Belediyesi Örneği. Journal of Society, Economics and Management, 4, 240-253. doi:10.58702/teyd.1357333KOOP Mimarlık. (15. Mart 2023). Konya Alaeddin Tepesi II. Kılıçarslan Köşkü ve Kazı Alanı Mimari Proje Yarışması – 2. Ödül: Şehrin ruhu. KOOP Mimarlık. Von https://koopmimarlik.com/tr/our-works/konya-alaeddin-tepesi-ii-kilicarslan-kosku-ve-kazi-alani-mimari-proje-yarismasi/ abgerufen
13. Mc Clary, R. (2020). Reconstructing a Largely Lost Monument: The Kılıç Arslan Köşk in Konya. Heritage Turkey, 10, 9-10. doi:10.18866/biaa2020.05
14. Sarre, F. (1896). Reise in Kleinasien, sommer 1895: forschungen zur seldjukischen Kunst und Geographie des Landes. Berlin: Berlin: Geographische Verlagshandlung D. Reimer .
15. Tarihi Kentler Birliği. (2016). Konya Buluşmasında Çok Yönlü Gelişmeler Aktarıldı. (Ç. Vakfı, Hrsg.) Yerel Kimlik (46), 10-17.
16. Uzluk, Ş. (1967). Friedrich Sarre, Konya Köşkü. Türk Tarih Kurumu.
17. XXİ. (2023). Konya Alaeddin Tepesi II. Kılıçarslan Köşkü ve Kazı Alanı Mimari Fikir Proje Yarışması – 3. Ödül. XXİ. Von https://www.xxi.com.tr/proje/yarisma-projesi/konya-alaeddin-tepesi-ii-kilicarslan-kosku-ve-kazi-alani-mimari-fikir-proje-yarismasi-3-odul abgerufen