John Stuart Mill’in Faydacılık Teorisinde “Ahlaki Yaptırım” Problemi
Abstract
Bu çalışmada, John Stuart Mill’in (1806-1873) faydacılık teorisi bağlamında, bireyi iyi kabul edilen bir eyleme teşvik edebilecek veya kötü kabul edilen bir eylemden caydırabilecek ahlaki yaptırım araçlarının neler olduğu araştırılmıştır. Mill ahlaki yaptırımları, dışsal ve içsel yaptırımlar olarak iki ana gruba ayırır; ona göre bu iki grup içerisinde yer alan toplum, Tanrı, vicdan ve dahası mümkün olan diğer tüm yaptırım unsurları faydacı ahlak teorisinde etkili bir biçimde kullanılabilir. Bununla birlikte Mill’e göre bu yaptırım türleri arasında vicdani yaptırım daha büyük bir öneme sahiptir; zira diğer tüm yaptırım türlerinin kaynağı, bir biçimde, bireyin dışındayken vicdani yaptırım, bir çeşit içsel kontrol mekanizmasıdır, dolayısıyla duyarlı bir vicdan, dışsal yaptırımların ötesinde bir güçtür. En nihayetinde Mill’e göre faydacı ahlak teorisinde her tür dışsal yaptırım kullanılabilir; ancak bu husustaki esas ve nihai çözüm, bireyin vicdan eğitiminden geçer.
Keywords
John Stuart Mill, Faydacılık, Ahlak, Yaptırım, Ahlaki Yaptırım
References
- Akarsu, B. (1998). Mutluluk ahlakı. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
- Bentham, J. (1987). An inroduction to the principles of morals and legislation. A. Ryan (Ed.), John Stuart Mill and Jeremy Bentham: Utilitarianism and other essays (s. 65-112) içinde. London: Penguin Books.
- Bıçak, A. (2017). Ahlâk ve dinin sınırları bağlamında müeyyide sorunu. Ö. Türker (Ed.), Ahlâk ve müeyyide: Ahlâkın anlamı ve sınırları üzerine konuşmalar (s. 77-114) içinde. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
- Cevizci, A. (2014). Etik-ahlak felsefesi. İstanbul: Say Yayınları.
- Duignan, B. (Ed.). (2011). Thinkers and theories in ethics. New York: Britannica Educational Publishing in association with Rosen Educational Services.
- Elmalı, O. (2004). Bazı tanrısız dinler örneklemesiyle etik yaptırım üzerine. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 181-191.
- Erdem, H. (2003). Ahlâk Felsefesi (2. bs.). Konya: Hü-Er Yayınları.
- Feldman, F. (2012). Etik nedir? (F. B. Aydar, Çev.). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
- Gürbüz, A. (2012). Hukuk felsefesi açısından yararcılık teorisinin eleştirisi (Yen. ve gel. 2. bs.) İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım.
- İmamoğlu, A. (2010). Vicdan kavramının psiko-sosyal tahlili. Akademik İncelemeler Dergisi, 5(1), 127-144.