Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve Zeydiliğin İmamiyye ve İran ile İlişkisi
Öz
Makalede tarihsel olarak Zeydiliğin politik bir hareket olarak ortaya çıkışına değinilmekte ve Haşimoğulların Emevilere karşı iktidar kavgasında Hz. Hüseyin’in kıyamından sonra ikinci büyük Haşimi kıyamı olarak görülmektedir. Zeydilik süreç içerisinde Mutezile itikadı ve Hanefi fıkhından beslenerek mezhepsel özellikler edinmiştir. İmamiyye gibi gaip imamlara değil somut insani özelliklere sahip cesur ve huruç başlatabilen imamların dini ideolojisi olan Zeydiyye inancı, iktidarları yıkmayı başaramayınca bölgeselleşmiştir. Hazar Denizinin güneyi ve İran’ın kuzeyindeki Taberistan, Deylem ve Gilan ile Yemen’de bölgeselleşerek yayılan Zeydiyye’nin İran kolu 16. ve 17.yy’da İmamiyye’nin güçlü nüfuzu altında erimiş fakat Yemen’deki kolu günümüze kadar ayakta kalmayı başarmıştır. 9.yy’dan beri süregelen ve 1962 yılında iç savaş ve devrim sonucunda sona eren Zeydi imamet 2004 yılında seyyid soyundan Husi ailesi önderliğinde tekrardan huruç harekâtı başlatmış ve Suudi destekli Ali Abdullah Salih rejimi ile çatışmaya girişmiştir. 2011’den sonra başlayan iç savaş sonucunda Husiler İran ve Hizbullah tarafından desteklenmiş ve İmamiyye mezhebinin etkisi de Yemen’in Husi bölgelerinde yayılma imkânı bulmaya başlamıştır.
Anahtar Kelimeler
References
- KAYNAKÇA:ARIKAN, Adem. ‘’Gilan’da son Zeydi yönetim’’. İstanbul İlahiyat Fakültesi Dergisi, no.20, (2009):1-26.
- BÜYÜKKARA, Mehmet Ali. ‘’Sosyal, Siyasi ve Dini Yönleriyle Yemen Husi Hareketi’’. Divan Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 16, no.30, (2011): 115-152.
- BENGİO, Ofra ve Litvak, Meir, ed. The Sunna and Shi'a in history : division and ecumenism in the Muslim Middle East. New York: Palgrave Macmillan, 2011.
- DEMİRCİ, Kadir. ‘’Günümüzün Önde Gelen Yemenli Zeydi Alimleri’’. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11,no.2, (2009): 169-186.
- DEMİRCİ, Kadir. ‘’Çağdaş Zeydi Âlimlerle Zeydiyye ve Hadis Üzerine’’. Hadis Tetkikleri Dergisi 4,no.1 (2006):151-165.
- DOĞAN, İsa.’’ Zeydiyye Mezhebi’’. On Dokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi,no.3, (1989):83-107.
- DURSUNOĞLU, Alptekin. ‘’Ensarullah ve Hizbullah’’. Yakın Doğu Haber,2014, http://www.ydh.com.tr/YD434_ensarullah-ve-hizbullah.html (Erişim Tarihi : 7 Mart 2019)
- GÖKALP, Yusuf. ‘’Zeydiyye Mezhebinin Doğuşu, Teşekkül Süreci ve Tarihçesi’’. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7,no.2 (Aralık 20017):55-93.
- GÖKALP, Yusuf. ‘’Politik-Karizmatik Liderci Anlayışın Bir Tezahürü Olarak Zeydilik’’. Dini Araştırmaları 10,no.30, (Aralık 2007) : 267-278.
- GÖKALP, Yusuf. ‘’Zeydiyye Mezhebinin Görüşleri, Kültürel Mirası ve İslam Düşüncesine Katkıları’’. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7,no.2, (Aralık 2007) : 95-112.