Cumhuriyetin İlk Yıllarında Sosyal Liberal Bir Akademisyen: Fikir Tarihimizden Özgürlükçü Düşünceler
Öz
1878 senesinde İstanbul’da doğan Devletler Hukuku Ordinaryüs Profesörü (İbrahim) Ethem Menemencioğlu, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında akademisyenlik ile idarî ve diplomatik görevlerde bulunmuş ve 1961 ilâ 1965 yılları arasında TBMM Cumhuriyet Senatosu’nda İstanbul üyeliği yapmıştır. Menemencioğlu birçok önemli siyasî, diplomatik ve idarî görev üstlenmesinin yanı sıra sayısız kitap, makale ve tercüme eser üretmesine karşın Türkiye’de unutulmuş önemli bir fikir adamıdır. Bilhassa demokrasi ve bireysel hürriyetlerle ilgili kaleme aldığı görüşlerinin yaşadığı dönemin genel zihniyet dünyasının çok uzağında olduğu dikkate alındığında bu unutmanın fikir dünyamız açısında büyük bir kayıp olduğu görülmektedir. Menemencioğlu bu eserlerinde Cumhuriyet devrimlerini gönülden desteklemekle birlikte yaşanan değişimin daha kalıcı ve etkili olabilmesi için çok partili siyasî hayata geçilmesinin, değişim sürecinin kademeli şekilde gerçekleşmesinin ve halkın gelenek ve yaşantısının bu süreçte dikkate alınmasının önemli olduğunu ifade etmektedir. Ayrıca fikir hürriyeti, din ve vicdan hürriyeti, eğitim hürriyeti gibi bireysel hürriyetlerin garanti altına alınması sonucunda daha güçlü bir siyasî sistemin ve daha sağlıklı bir toplumsal düzenin kurulabileceğine inanmaktadır. Fikirleri itibariyle oldukça özgün olan bu fikir adamının tanınmasının fikir geleneğimiz açısından büyük bir önem taşıdığı aşikârdır
Anahtar Kelimeler
References
- AHMAD, Feroz, Modern Türkiye’nin Oluşumu, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2009.
- BAKIREZER, Güven, “Türkiye’de Sosyal Liberalizm (1908-1945)”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Liberalizm, c. 7, Ed. Murat Yılmaz, İletişim Yayınları, İstanbul.
- BOZKURT, Mahmut Esat, “Ders Notları”, İlk İnkılâp Tarihi Ders Notları, Türk Dünyası Araştır- maları Vakfı, Haz. Oktay Aslanapa, İstanbul, 1997.
- GÜRİZ, Adnan, Hukuk Felsefesi, Siyasal Kitabevi, Ankara, 1999.
- KELSEN, Hans, Demokrasi Mahiyeti-Kıymeti, Çev. Ethem Menemencioğlu, Devlet Basımevi, İstanbul, 1938.
- KÖKER, Levent, “Kemalizm/Atatürkçülük: Modernleşme, Devlet ve Demokrasi”, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce Kemalizm, c. 2, Ed. Ahmet İnsel, İletişim Yayınları, İstanbul, 2004.
- MENEMENCİOĞLU Ahmed Bey, Menemencioğulları Tarihi, Haz. Yılmaz Kurt, Akçay Yayınları, Ankara, 1997.
- MENEMENCİOĞLU, Ethem, “Hürriyeti Fikriye Hürriyeti Diniye”, Mülkiye Mektebi Mecmuası, Haziran 1931, Sayı: 3.
- MENEMENCİOĞLU, Ethem, “Devletin Me’suliyeti”, Mülkiye Mektebi Mecmuası, Eylül 1931, Sayı: 6.
- MENEMENCİOĞLU, Ethem, “Mussolini”, Mülkiye Mektebi Mecmuası, Mart 1932, Sayı: 12.