Research Article

Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme

Volume: 68 Number: 68 June 30, 2025
EN TR

Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme

Abstract

Hint alt kıtası İslamiyet’in bölgede yayıldığı asırlardan bugüne dek nüfus ve etkinlik bakımından İslam dünyasının en hareketli, ilmî açıdan en yoğun ve üretken merkezleri arasında yer almıştır. Hanefî mezhebinin yaygın olduğu bölgede fürû ve usûl-ı fıkha dair eserlerin yanı sıra tefsir ve hadis başta olmak üzere diğer sahalarda da önemli eserler kaleme alınmıştır. Bölgede, Arapçanın yanı sıra mahalli dillerle de birçok eser vererek İslamî ilimlere muhtelif düzey ve türlerde katkıda bulunmuş birçok Hintli alim yetişmiştir. Bu alimlerden biri olan Tehânevî (ö. 1158/1745’ten sonra), otodidakt bir yöntem takip ederek dinî ve aklî ilimlerde kendisini yetiştirmiş; tahsili esnasında takip ettiği yöntemin bir ürünü olarak Keşşâfu ıstılâhâti’l-fünûn ve’l-‘ulûm adını verdiği bir terimler ansiklopedisi hazırlamıştır. Bir bilimler ve sanatlar ansiklopedisi olan Keşşâf, ilim kavramı ve muhtelif ilim tasniflerine dair ayrıntılı bir girişle başlar. İslam ilimler tarihinde kaleme alınmış en geniş kapsamlı ıstılahlar/terimler sözlüğü kabul edilen kitapta, dinî ilimlerden felsefî ilimlere, şiir ve sanatın muhtelif şubelerinden madencilik ve gizli ilimlere kadar bütün bilimler ve sanatlarla ilgili terimler derlenmiş ve alfabetik bir sırayla açıklanmıştır. Kitapta üç bini aşkın başlık mevcut olup fıkıh ilimleriyle ilgili terimler sayıca birinci sırada gelir. Bu durum, fıkıh ilminin öz değeriyle ilgili olduğu kadar Tehânevî’nin bir Hanefî müellif fakih olmasıyla da yakından ilgilidir. Bu makalede ilk olarak Tehânevî’nin fıkhî yönüyle ilgili bilgiler verilecek, ardından Keşşâf’ta fıkıh ilimlerinin nasıl takdim edildiği üzerinde durulacak, fıkıhla ilgili maddelerin sayım ve tasnifiyle ilgili veriler tahlil edilecek, müellifin hangi kaynaklara ne sıklıkta müracaat ettiği yine veriler üzerinden işlenecektir. Makale, Keşşâf’ı ıstılâhât-ı fıkhiyye yazım geleneği içerisine yerleştirerek kitabı bir fıkıh sözlüğü olarak okumanın imkânını tartışacaktır

Keywords

References

  1. Abdullah, Hüseyin Abdullatif. “el-Bahsü’l-arûzî fî Mevsûati Keşşâfi Istılâhâti’l-Fünûn ve’l-Ulûm li’t-Tehânevî”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. VI:2 (2016): 313-357.
  2. el-Acem, Refîk. “Mukaddime”, Keşşâfu Istılâhâti’l-Fünûn ve’l-Ulûm, 1: 1-51. Beyrut: Mektebetü Lübnan [Librairie du Liban], 1996.
  3. Ahmed, Cemil. Hareketü’t-te’lîf bi’l-lügati’l-Arabiyye fi’l-iklîmi’ş-şimâli’l-Hindî fi’l-karni’s-sâmin aşer ve’t-tâsi‘ aşer. Dımaşk: Vizâretü’s-Sekâfe ve’l-İrşâd, 1977.
  4. el-Alâvine, Ahmed. Zeylü’l-A‘lâm: Kāmusu terâcim li-eşheri’r-ricâl ve’n-nisâ mine’l-Arab ve’l-müsta‘ribîn ve’l-müsteşrikīn. Cidde: Dârü'l-Menâre, 1418/1998.
  5. Altaş, Eşref. Felsefe ve Kelamda Konu Tartışmaları: İlimlerde Konu, İlke ve Meseleler. İstanbul: İlem Yayınları, 2023.
  6. Ansari, A. S. Bazmee. “Eşref Ali”, DİA, https://islamansiklopedisi.org.tr/esref-ali (22.03.2025).
  7. Ayten, Halil İbrahim. “Keşşâfu Istılâhâti’l-Fünûn ve’l-Ulûm’da Sık Kullanılan Kaynaklar”. Yayımlanmamış çalışma.
  8. Evmeş, Adem ve Akbay, Yunus Emre. “Tehânevî’nin Keşşâfü Istılâhâti'l-Fünûn ve’l-Ulûm Adlı Eserinde Yer Alan Tasavvurât ile İlgili Maddeler Üzerine Bir İnceleme”. Trabzon İlahiyat Dergisi. XI:2 (2024): 333-353.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Law

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 30, 2025

Submission Date

March 29, 2025

Acceptance Date

June 11, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 68 Number: 68

APA
Okuyucu, N. (2025). Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 68(68), 1-30. https://doi.org/10.15370/maruifd.1668074
AMA
1.Okuyucu N. Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme. JIST. 2025;68(68):1-30. doi:10.15370/maruifd.1668074
Chicago
Okuyucu, Nail. 2025. “Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva Ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68 (68): 1-30. https://doi.org/10.15370/maruifd.1668074.
EndNote
Okuyucu N (June 1, 2025) Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68 68 1–30.
IEEE
[1]N. Okuyucu, “Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme”, JIST, vol. 68, no. 68, pp. 1–30, June 2025, doi: 10.15370/maruifd.1668074.
ISNAD
Okuyucu, Nail. “Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva Ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 68/68 (June 1, 2025): 1-30. https://doi.org/10.15370/maruifd.1668074.
JAMA
1.Okuyucu N. Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme. JIST. 2025;68:1–30.
MLA
Okuyucu, Nail. “Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva Ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, vol. 68, no. 68, June 2025, pp. 1-30, doi:10.15370/maruifd.1668074.
Vancouver
1.Nail Okuyucu. Tehânevî’nin Keşşâf’ında Fıkıh İlimleri: Muhteva ve Kaynak Odaklı Bir Değerlendirme. JIST. 2025 Jun. 1;68(68):1-30. doi:10.15370/maruifd.1668074

Cited By

International Journal of Theological and Islamic Studies

International Journal of Theological and Islamic Studies is an open access journal

Click for Open Access Policy

 32812

This work is licensed under a Commons Attribution-NonCommercial 4.0.