Üstün Yetenekli̇ Öğrencı̇lerı̇n Bı̇lı̇m ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Year 2025, Volume: 5 Issue: 2, 77 - 99, 30.12.2025

Metin Taytaş , Mehmet Aziz Şahin

https://doi.org/10.60107/maunef.1708609

Abstract

Bu araştırmanın amacı, üstün yetenekli öğrencilerin Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) ilişkin tutumlarının incelenmesidir. Alan yazında, üstün yetenekli öğrencilerin BİLSEM’e yönelik tutumları ile ilgili çalışmaların sınırlı olması ve ülkemizde de üstün yetenekli öğrencilerin BİLSEM’e yönelik tutumlarının ne düzeyde olduğu pek bilinmediğinden dolayı üstün yetenekli öğrencilerin BİLSEM’lere yönelik tutumları araştırılmak istenmektedir. Bu amaç çerçevesinde, Sıcak ve Akkaş (2018), tarafından geliştirilen “Bilim ve Sanat Merkezlerine Yönelik Tutum Ölçeği” ve araştırmacılar tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Araştırma, betimsel ve ilişkisel tarama deseni ile yürütülmüştür. Nicel verilere dayalı istatistiki teknikler kullanılarak modele ilişkin varsayımlar sınanmıştır. Söz konusu bu çalışmaya Türkiye genelinde BİLSEM ’de eğitim gören 630 öğrenci katılmıştır. Veriler google form aracılığıyla ile toplanmıştır. Veri analizi için İki Aşamalı Kümeleme Analizi, CHAID Analizi ve betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda; üstün yetenekli öğrencilerin BİLSEM’e yönelik olumlu bir tutuma sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, ölçeğin sevgi, faydalı ve olumsuz alt boyutları üzerinde öğrencilerin çoğunluğunun BİLSEM’e yönelik olumlu tutuma sahip olduğu görülmüştür. Sevgi, faydalı ve olumsuz boyutları üzerinde etkisi en çok olan değişken, “Anne Öğrenim Durumu” olmuştur. Sevgi boyutu üzerinde etkisi olan değişkenler; anne mesleği, anne öğrenim durumu ve BİLSEM ile okul derslerinin çakışıp çakışmadığı olmuştur. Faydalı boyutu üzerinde anlamlı etkisi olan yordayıcı değişkenler; okul türü, baba mesleği, BİLSEM’de eğitim gördükleri alan ve anne öğrenim düzeyi olmuştur. Olumsuz boyut üzerinde etkisi anlamlı olan değişkenler ise anne öğrenim durumu, yaş ve baba mesleği olmuştur.

Keywords

1. Üstün Yetenekli Çocuklar , 2. BİLSEM , 3. Tutum

Investigation of Gifted Students' Attitudes Towards Science and Art Centers (BİLSEM)

Abstract

The aim of this study is to examine the attitudes of gifted students towards Science and Art Centers (BİLSEM). Since the studies on the attitudes of gifted students towards BİLSEM are limited in the literature and the level of attitudes of gifted students towards BİLSEM is not known in our country, it is aimed to investigate the attitudes of gifted students towards BİLSEMs. For this purpose, the “Attitude Scale Towards Science and Art Centers” developed by Sıcak and Akkaş (2018) and the personal information form prepared by the researchers were used. The research was conducted with a descriptive and relational screening design. Assumptions about the model were tested using statistical techniques based on quantitative data. In this study, 630 students studying in BİLSEM across Turkey participated. Data were collected through a google form. Two Stage Cluster Analysis, CHAID Analysis and descriptive statistics were used for data analysis. As a result of the analysis, it was determined that gifted students have a positive attitude towards BİLSEM. In addition, it was seen that the majority of the students had positive attitudes towards BİLSEM on the love, useful and negative sub-dimensions of the scale. The variable with the highest effect on the affection, useful and negative dimensions was “Mother's Education Status”. The variables that had an effect on the love dimension were mother's occupation, mother's education level and whether BİLSEM and school lessons overlapped. The predictor variables that had a significant effect on the useful dimension were the type of school, father's occupation, the field of education in BİLSEM and mother's education level. The variables with a significant effect on the negative dimension were mother's education level, age and father's occupation.

Keywords

1. Gifted Children , 2. BILSEM , 3. Attitude

References

• Alport, G. W. (1935). Attitudes. In C. Murchison (Ed.), Handbook of social psychology (pp. 798–844). Clark University Press.
• Anderson, L. W. (1988). Attitudes and their measurement. In J. P. Keeves (Ed.), Educational research, methodology and measurement: An international handbook (pp. 421–426). Pergamon Press.
• Arkonaç, S. A. (2001). Sosyal psikoloji (2. baskı). Alfa Yayın Dağıtım.
• Ataman, A. (2003). Sınıf içinde karşılaşılan davranış problemleri ve bunlara karşı geliştirilen önlemler. In L. Küçükahmet (Ed.), Sınıf yönetiminde yeni yaklaşımlar (pp. 255–276). Nobel Yayınları.
• Bahar, M., Nartgün, Z., Durmuş, S., & Bıçak, B. (2006). Geleneksel-alternatif ölçme ve değerlendirme öğretmen el kitabı. Pegem A Yayıncılık. https://doi.org/10.17152/gefad.1167096
• Bekman, A. (2022). Halkla ilişkilerde dijital medya okuryazarlığı üzerine bir araştırma. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 6(1), 25–41. https://doi.org/10.5281/zenodo.5845973
• Civelek, M. B. (1985). Stress intensity factors for a system of cracks in an infinite strip. Engineering Fracture Mechanics, 21(1), 1–6. https://doi.org/10.1016/0013-7944(85)90002-5
• Çakın, N. (2005). Bilim ve sanat merkezine zihinsel alandan devam eden öğrencilerin akranları ile okul başarıları açısından karşılaştırılması [Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://doi.org/10.47956/bmsd.1352730
• Çepni, S. (2018). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş. Celepler Matbaacılık.
• Dağlıoğlu, H. E., & Alemdar, M. (2010). Üstün yetenekli bir çocuğun ebeveyni olmak. Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(3), 849–860.
• Doğan, N., & Özdamar, K. (2003). CHAID analizi ve aile planlaması ile ilgili bir uygulama. Türkiye Klinikleri, 23, 392–397.
• Dönmez, N. B. (2004). Bilim ve Sanat Merkezlerinin kuruluşu ve işleyişinde yapılması gereken düzenlemeler. In Üstün Yetenekli Çocuklar Bildiri Kitabı (pp. 69–73). Çocuk Vakfı Yayınları.
• Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. baskı). Nobel Yayınları.
• Kayri, M. (2007). Araştırmalarda iki aşamalı kümeleme analizi ve bir uygulaması. Eurasian Journal of Educational Research, 28, 89–99.
• Kayri, M., & Boysan, M. (2007). Araştırmalarda CHAID analizinin kullanımı ve baş etme stratejileri ile ilgili bir uygulama. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 40(2), 133–149.
• Keçeli, V. (2007). Karmaşık sayılarda kavram yanılgısı ve hata ile tutum arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Keser, F. F., & Kalender, S. (2016). Üstün yetenekli öğrencilerin bilime yönelik görüşlerinin belirlenmesi. Hayef Journal of Education, 13(1), 95 105. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuhayefd/issue/26897/282782
• Kozcu Ç., N. S., & Göçmen Taşkın, B. (2007). İlköğretim 2. kademe öğrencilerinin fen bilgisi dersine yönelik tutumlarının belirlenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(4), 637–655.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Resmi Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Bilim ve sanat merkezleri yönergesi. Tebliğler Dergisi, 2593. https://umraniyebilimvesanatmerkezi.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar
• Özgüven, İ. E. (1994). Psikolojik testler. PDREM Yayınları.
• Pehlivan, G. (2006). CHAID analizi ve bir uygulama [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Senemoğlu, N. (2001). Gelişim öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya (3. baskı). Gazi Kitabevi.
• Sıcak, A., & Akkaş, E. (2016). Üstün yetenekli öğrenciler için Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Üstün Yetenekliler Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi (UYAD), 1(2), 1–15.
• Yalçın, G., Şener Akın, U., & Kan, A. (2021). Bilim ve Sanat Merkezlerine yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 4(2), 166–178. https://doi.org/10.48174/buaad.42.2
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, A. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri: Nitel, nicel ve karma araştırmalar. Seçkin Yayıncılık.
• Yüksel, G. (1990). Üstün yetenekli çocukların yetenek, ilgi ve meslek değer algıları ile rehberlik hizmetleri [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.