Yükseköğretimde Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri ile İlgili Model Önerilerinin SWOT Analizi ile Değerlendirilmesi

Year 2025, Volume: 5 Issue: 2, 132 - 166, 30.12.2025

Mehmet Taha Ayvaz , Sevda Aslan Mucur

https://doi.org/10.60107/maunef.1795120

https://izlik.org/JA97AZ97RJ

Abstract

Bu araştırma, üniversitelerdeki psikolojik danışma ve rehberlik merkezleri ile verilen rehberlik hizmetleriyle ilgili Türkiye’de ve yurtdışında sunulan model önerilerinin incelenmesini amaçlayan nitel bir çalışmadır. Türkiye’de sunulan 6 model önerisine ve yurtdışında sunulan 8 model önerisine ulaşılmıştır. Ulaşılan 14 model önerisi SWOT analizi ile incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Türkiye’de sunulan önerilerin öncü olması ve alana katkı yapmış olması önemli görülmekle birlikte uygulanabilirliklerinin tartışılır düzeyde kaldığı değerlendirilmektedir. Yurtdışında sunulan önerilerin ise kültürel uyarlamaya ihtiyaç duyduğu değerlendirilmektedir. Çalışmada mevcut model önerilerini inceleyerek değerlendirmenin literatürdeki bir boşluğu doldurması amaçlanmaktadır.

Keywords

üniversite psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri , yükseköğretimde rehberlik hizmetleri , yükseöğretimde rehberlik model önerileri , SWOT analizi

Evaluation of Counseling and Guidance Services Model Proposals in Higher Education with SWOT Analysis

https://izlik.org/JA97AZ97RJ

Abstract

This research is a qualitative study that aims to examine model proposals developed in Türkiye and abroad regarding the guidance services provided by university psychological counseling and guidance centers. Six model proposals from Türkiye and eight from abroad were identified. These proposals were analyzed and evaluated with SWOT analysis. Although the proposals developed in Türkiye are considered important for being pioneering and contributing to the field, their applicability remains questionable. The proposals developed abroad, on the other hand, are viewed as requiring cultural adaptation. The overall aim of the study is to address a gap in the literature by examining the existing model proposals.

Keywords

Guidance services in higher education , Proposal models for university counseling services , Counseling and guidance services in universities , SWOT Analysis

References

• Akdeniz Elmas, G. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Ruhsal Durumları, Stresle Baş Etme Biçimleri ve Sigara İçme Profilleri. Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.
• Altaş, Z. M., Kaya, C., Özel, F., & Topuzoğlu, A. (2020). Sağlık Bilimleri Alanında Öğrenim Gören Üniversite Öğrencilerinde Ruhsal Bozuklukların ve İlişkili Faktörlerin Değerlendirilmesi. Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 5(3), 443-460. doi:10.35232/estudamhsd.701164
• Altundağ, Y., Kılıç, Z. H., & Biçer, O. (2021). Üniversite Öğrencilerinde Psikolojik Yardım Almaya İlişkin Tutumun ve Psikolojik Yardım Alma Niyetinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(80), 1933-1950. doi:https://doi.org/10.17755/esosder.887942
• Atkins, M. S., & Frazier, S. L. (2011). Expanding the Toolkit or Changing the Paradigm: Are We Ready for a Public Health Approach to Mental Health. Perspectives on Psychological Science, 6(5), 483-487. doi:https://doi.org/10.1177/1745691611416996
• Aydın, G. (1989). Yükseköğretim'de Öğrenci Kişilik Hizmetlerinin Düzenlenmesine Çok Boyutlu Bir Yaklaşım. Yükseköğretimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Toplantısı (s. 173-177). içinde Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları No. 161.
• Bilgin, O., İnce, M., & Çolakoğlu, Ö. (2020). Üniversite Öğrencilerinin Psikolojik Belirtilerinin İncelenmesi. Karaelmaz Journal of Educational Sciences, 8(1), 27-41.
• Bower, J. L., Bartlett, C. A., Christensen, C. R., Pearson, A. E., & Andrews, K. R. (1982). Business Policy: Text and Cases (5. b.). Homewood, Illinois: Richard D. Irwin Inc.
• Brunner, J., Wallace, D., Keyes, L. N., & Polychronis, P. D. (2017). The Comprehensive Counseling Center Model. Journal of College Student Psychotherapy, 4(31), 297-305. doi:https://doi.org/10.1080/87568225.2017.1366167
• Camadan, F., & Alpaydın, F. (2023). Türkiye’deki Psikolojik Danışma ve Rehberlik Uygulama ve Araştırma Merkezlerinin İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, s. 654-675. doi:https://doi.org/10.51460/baebd.1276204
• Coşkun, Y. (2018). Üniversite Öğrencilerinin Psikolojik Danışma ve Rehberlik İhtiyaç Örüntüleri ve Başvurdukları Yardım Kaynakları. Journal of Turkish Studies, 13(3), 213-228. doi:10.7827/TurkishStudies.12898
• Çulha, M. (1989). Yükseköğretimde Bir Psikolojik Danışma Hizmetleri Modeli. Yükseköğretimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Toplantısı (s. 161-165). içinde Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları No. 161.
• Demir, A., & Aydın, G. (1995). Student counselling in Turkish universities. International Journal for the Advancement of Counselling, 18, 287-302. doi:https://doi.org/10.1007/BF01408102
• Dessauvagie, A. S., Dang, H. M., Nguyen, T. T., & Groen, G. (2021). Mental Health of University Students in Southeastern Asia: A Systematic Review. Asia Pac J Public Health, 34(2-3), 172-181. doi:10.1177/10105395211055545
• Erden Cengiz, C. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Ruhsal Durumlarının ve Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi. Uzmanlık Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
• Erkan, S., Cihangir Çankaya, Z., Terzi, Ş., & Özbay, Y. (2011). Üniversite Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezlerinin İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 174-198.
• Gizir, C. A. (2005). Stratejik Planlama: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi Örneği. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 43(43), 309-325.
• Gizir, C. A. (2010). Üniversite Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezleri'nin Rol ve İşlevleri: Gelişmeler ve Sınırlılıklar. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11-25. doi:https://doi.org/10.17860/efd.14323
• Göral Karabağ, S., & Kurban, M. A. (2024). Yükseköğretimde Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik: Bir Model Önerisi. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi(1), 85-115. doi:https://doi.org/10.17932/iau.ait.2015.012/ait_v010i1004
• Güler, A., Halıcıoğlu, M. B., & Taşğın, S. (2015). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Gündoğdu, R. (2013). University Students' Mental Health: Aksaray University Example. Cypriot Journal of Educational Sciences, 8(4), 504-518.
• Güneri, O. (2006). Counseling Services in Turkish Universities. International Journal of Mental Health, 31, 26-38. doi:https://doi.org/10.2753/imh0020-7411350102
• İlhan, N., Bahadırlı, S., & Ercan Toptaner, N. (2014). Üniversite Öğrencilerinin Ruhsal Durumları ile Sağlık Davranışları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(4), 207-215. doi:10.5455/musbed.20140913124019
• Kartikasari, D., Andarini, S., Wardhani, V., & Windarwati, H. D. (2025). Factors associated with mental health disorders in undergraduate students: A meta-analysis. Narra J, 5(1). doi:https://doi.org/10.52225/narra.v5i1.1962
• Keskin, Y. (2011). Üniversite Öğrencilerinin Ruhsal Durumları ve İntihar Olasılığının Belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Mersin: Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• King Lyn, M. M. (2017). Essential Services in College Counseling. S. J. Hodges, K. Shelton, & M. M. King Lyn içinde, The College and University Counseling Manual: Integrating Essential Services Across the Campus (s. 46-47). Springer Publishing Company. doi:10.1891/9780826199799.0003
• Kızıldağ, S., Demirtaş Zorbaz, S., Gençtanırım, D., & Arıcı, F. (2013). Hacettepe Üniversitesi Öğrencilerinin Psikolojik Danışma Yardımı Almaya ve Bu Yardımın Sunulduğu Birimlere İlişkin Görüşleri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(3), 185-196. doi:https://doi.org/10.17860/efd.83756
• Meek, W. D. (2023). The Flexible Care Model: Transformative Practices for University Counseling Centers. Journal of College Student Psychotherapy, 1(37), 1-10. doi:https://doi.org/10.1080/87568225.2021.1888365
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2020, Ağustos 14). Millî Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî Gazete(31213). Ocak 8, 2023 tarihinde http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_08/14231603_Rehberlik_ve_Psikolojik_DanYYma_Hizmetleri_YonetmeliYi_2.pdf adresinden alındı
• Morrill, W. H., Oetting, E. R., & Hurst, J. C. (1974). Dimensions of Counselor Functioning. Personnel & Guidance Journal, 52(6), 354-359. doi:https://doi.org/10.1002/j.2164-4918.1974.tb04041.x
• Osborn, T. G., Li, S., Saunders, R., & Fonagy, P. (2022). University students’ use of mental health services: a systematic review and meta-analysis. Int J Ment Health Syst, 16(57), 1-34. doi:https://doi.org/10.1186/s13033-022-00569-0
• Pacheco, J. P., Giacomin, H. T., Tam, W. W., Ribeiro, T. B., Arab, C., Bezerra, I. M., & Pinasco, G. C. (2017). Mental health problems among medical students in Brazil: a systematic review and meta-analysis. Braz J Psychiatry, 39(4), 369-378. doi:https://doi.org/10.1590/1516-4446-2017-2223
• Sertelin Mercan, Ç., & Yıldız, S. A. (2011). Eğitim Fakültesi Birinci Sınıf Öğrencilerinin Üniversiteye Uyum Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. HAYEF Journal of Education, 8(2), 135-154.
• Sevinç Tuhanioğlu, S., & Gizir, C. A. (2019). Üniversite Birinci Sınıf Öğrencilerinin Üniversite Yaşamına Uyumlarına Katkı Sağlayan Bireysel ve Çevresel Faktörlerin İncelenmesi. Yükseköğretim Dergisi, 9(3), 249-262. doi:https://doi.org/10.2399/yod.18.041
• Shaffer, K. S., Love, M. M., Chapman, K. M., Horn, A. J., Haak, P. P., & Shen, C. Y. (2017). Walk-In Triage Systems in University Counseling. Journal of College Student Psychotherapy, 31(1), 71-89. doi:https://doi.org/10.1080/87568225.2016.1254005
• Sheldon, E., Simmonds-Buckley, M., Bone, C., Mascarenhas, T., Chan, N., Wincott, M., . . . Barkham, M. (2021). Prevalence and risk factors for mental health problems in university undergraduate students: A systematic review with meta-analysis. J Affect Disord, 287, 282-292. doi:10.1016/j.jad.2021.03.054
• Sığrı, Ü. (2023). Nitel Araştırma Yöntemleri. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: Yeni Perspektifler (s. 484). içinde Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Sıncar, S., Sohbet, R., Bırımoğlu Okuyan, C., & Karasu, F. (2020). Üniversite Öğrencilerinde Yaşam Doyumu ve Depresyon: Kesitsel Bir Çalışma. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(2), 93-100.
• Şahin Baltacı, H., Küçüker, D., Karataş, U. Y., Özkılıç, I., & Özdemir, H. A. (2021). Psikolojik Danışma Merkezine Başvuran Üniversite Öğrencilerinin Depresyon, Sosyal Kaygı, Durumluk ve Sürekli Kaygı Düzeylerinin İncelenmesi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4718-4745. doi:10.26466/opus.904430
• Şahiner Önal, G., & Hisar, K. M. (2018). Bir Üniversitedeki Öğrencilerde Uykusuzluğun Sıklığı ve Depresyon Semptomları ile İlişkili Faktörler. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 125-130.
• Şanlı Kula, Ş., & Saraç, T. (2017). Üniversite Öğrencilerinin Umutsuzluk Düzeylerinin İncelenmesi: Ahi Evran Üniversitesi Örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 1-16. doi:https://doi.org/10.17494/ogusbd.330620
• Şensoy, G., Akıman, H., Balkan, K., Gül, Y. S., Kaval, A., Sevinç, A., . . . Baş, A. U. (2018). Eğitim Fakültesi Akademisyen ve Öğrencilerinin Üniversite Psikolojik Danışma Birimine Yönelik Görüşleri. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi(1), 194-201. doi:10.5961/jhes.2018.261
• The Jed Foundation. (2017). Jed's Comprehensive Approach to Mental Health Promotion and Suicide Prevention for Colleges and Universities. https://jedfoundation.org/wp-content/uploads/2021/07/JED-Comprehensive-Approach_FINAL_July19.pdf adresinden alındı
• The Jed Foundation. (2024). A Decade of Improving College Mental Health Systems: JED Campus Impact Report 2023. https://jedfoundation.org/jed-campus-impact-report-2024 adresinden alındı
• Ulaş, B., Tatlıbadem, B., Nazik, F., Sönmez, M., & Uncu, F. (2015). Üniversite Öğrencilerinde Depresyon Sıklığı ve İlişkili Etmenler. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(3), 71-75.
• Ulu Ercan, E. (2019). Yükseköğretimde Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetlerine Genel Bir Bakış. Buca Faculty of Education Journal(47), 46-56.
• Ülken, E., & Odacı, H. (2021). Üniversite Öğrencilerinin Profesyonel Psikolojik Yardım Alma Davranışının Bireysel ve Çevresel Değişkenler Bakımından Karşılaştırılması. Millî Eğitim Dergisi, 50(229), 777-794. doi:https://doi.org/10.37669/milliegitim.570508
• Yalım, B. (2017). Aynı Mesleği Seçen Üniversite Öğrencileri ile Birbirinden Farklı Meslekleri Seçen Üniversite Öğrencilerinin Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalarının ve Anksiyete Düzeylerinin Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi.
• Yeşilyaprak, B. (1993). Üniversitelerimizde Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 1(4), 12-15. doi:https://doi.org/10.17066/pdrd.82514
• Yılmaz, Y. (2015). Sağlık Profesyoneli Olacak Üniversite Öğrencilerinin Otomatik Düşünceleri ve Ruhsal Durumlarının Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Yurdusev, Ş. (1989). Yükseköğretim Düzeyinde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Uygulamalarına Bir Örnek: Fransa Modeli. Yükseköğretimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma Toplantısı (s. 141-160). içinde Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları No. 161.