The Functions and Criterias of “Neyzenbasi” in the Mevlevi Order Progress

Year 2025, Volume: 2 Issue: 1, 62 - 70, 25.04.2025

Emre Işık

Abstract

The Mevlevî Order was founded by Sultan Veled, the son of the great thinker and sufi poet Hz. Mevlana Celâleddin-î Rumî after his death, constitutes the most important part of our “Lodge Music” which is an important sub branch of our religious music. Undoubtedly, the importance that Hz. Mevlana has given into poetry and music ensures that the mevlevî order has been based on a musical background. The Mevlevî order led and continued the religious formation of three main branches of fine arts, namely, poetry, music and sama. The sufistic prayers held in dervishlodges (tekke) are usually called as “usûl”, but the Mevlevî prayers are called as “ayîn” (ritual). It is stated within the sources recorded after Hz. Mevlana and his son Sultan Veled reshaped these Mevlevî Ayîns toward some certain discipline and rules. In the Mevlevi rituals, formed according to these disciplines and rules, instrument groups have been created, which are called as “Mutrib” and musicians who take part in these groups have been given some responsibilities and duties within the Sama rituals. Neyzenbashi authorities is one of the authorities on this issue was created. In this study, the information and findings will be given about the position of the “Neyzenbashi” in the Mutrib will be questioned more specifically. The main questions of the study will be: “How the ‘Neyzenbaşı’ position came in sight?”, “What are the criteria of being a ‘Neyzenbashi’ ” and “What are the functions of a ‘Neyzenbashi’” And the answers about this questions will be the main subject of this dissertation.

Keywords

Mevlevî Ayin , Neyzenbashi , Mutrib , Dergah

Mevlevî Mukabelesinde Neyzenbaşılık Makamının Fonksiyonu ve Kriterleri

Abstract

Büyük mütefekkir ve mutasavvıf Hz. Mevlâna Celaleddin-î Rumi'nin ölümünden sonra, oğlu Sultan Veled tarafından temelleri atılan Mevlevî tarikatı, dini mûsikîmizin, tekke mûsikîsi alanındaki en önemli bölümünü oluşturmaktadır. Hz. Mevlâna’nın şiir ve mûsikîye verdiği önem, mevlevî tarikatının mûsikî zeminine oturtulmasını sağlamıştır. Mevlevî tarikatı, şiir, mûsikî, sema gibi güzel sanatların üç temel unsurunun ibadette kullanılması esasına dayandırılmış ve günümüze kadar sürdürülmüştür. Her bir tarikatın ibadet biçimine “usûl”, mevlevî tarikatında icra olunan usûl ve zikrin genel adına ise “ayîn” denmektedir. Mevlevî ayinlerinin, Hz. Mevlâna’dan sonra oğlu Sultan Veled'in belli bir disiplin ve kurallar doğrultusunda yeniden şekillendirildiği kaynaklarda belirtilmektedir. Bu disiplinler doğrultusunda oluşturulan Sema mukabelelerinde, mutrib adı verilen saz heyetleri oluşturulmuş ve bu heyetin içerisinde görev alan mûsikîşinaslara bazı görev ve sorumluluklar verilmiştir. Neyzenbaşılık makamı, bu hususta oluşturulmuş makamlardan bir tanesidir. Araştırmada, mutrib heyeti içerisindeki neyzenbaşı olarak adlandırılan makamı inceleyeceğiz. Tarih içinde neyzenbaşılık hangi ihtiyaçtan doğmuştur, neyzenbaşı olabilmenin başlıca kriterleri ve neyzenbaşıların işlevi nelerdir sorularının cevabı, araştırmamızın konusu hakkında bilgiler sunacaktır.

Keywords

Mevlevî Ayini , Neyzenbaşı , Mutrip , Dergah

References

• Ayvazoğlu, B. (2008). Ney’in Sırrı. Kapı Yayınları. google scholar
• Dayıoğlu, S. (2003). Galata Mevlevîhanesi. Yeni Avrasya Yayınları. google scholar
• Erguner, S. (2002). Ney Metodu. Erguner Müzik. google scholar
• Gölpınarlı, A. (1983). Mevlâna’dan Sonra Mevlevîlik. İnkılâp ve Aka Yayınevi. google scholar
• İnançer, T. (2014). Dinle Ney’den Manevi Sohbetleri. Sufi Kitap. google scholar
• Küçük, S. (2000). XIX. Asırda Mevlevîlik ve Mevlevîler (Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi). İstanbul. google scholar
• Öztuna Yılmaz, M. (1990). Neyzenbaşı. Türk mûsikîsi kavram ve terimleri ansiklopedisi. Ankara. google scholar
• Sarı, M., Eravcı, M., Ilgar, Y., Karazeybek, M., & Daşdemir, L. (2002). Sultan Divanî ve Afyon Karahisar’da Mevlevîlik. Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayınları. google scholar
• Sühreverdi, E. H. Ş. (1999). Avarifü’l-meârif (Dr. Dilaver Selvi, Çev.). Semerkand Yayınları. google scholar
• Uludağ, S. (2007). Dede. TDV İslam ansiklopedisi (Cilt 9). İstanbul. google scholar
• Yazıcı, G. E. (2009). Gelibolu Mevlevîhanesi ve Gelibolu’da mevlevîlik. Çanakkale Kitaplığı. google scholar