Müzik Tarihi Yazımında Amos Yol Bağımlılığı Analizi: Metodoloji ve Uygulama Örneği

Abstract

Müzik ve matematik arasındaki ilişki, tarih boyunca farklı disiplinlerin ilgisini çekmiş; özellikle istatistiksel analizler, müzik araştırmalarında giderek artan bir öneme sahip olmuştur. Müzik teorisi, kompozisyon ve icra alanları, istatistiksel analizlerin uygulanmasına en elverişli yapısal örüntülere sahiptir. Bu bağlamda, müzik eserlerine ve bestecilere ait veri kümeleri, müzikal üretimin sosyal, kültürel ve tarihsel boyutlarını anlamamıza olanak tanımaktadır. Elde edilen veriler, müziğin yalnızca sanatsal bir süreç değil, aynı zamanda toplumsal bir yansıma olduğunu ortaya koymaktadır. Modern teknolojilerin sağladığı olanaklarla, istatistiksel yöntemlerin müzik analizine entegrasyonu giderek yaygınlaşmış; büyük veri setleri üzerinde yapılan çözümlemeler, müziksel biçimler arasındaki ilişkilerin sistematik olarak incelenmesini mümkün kılmıştır. Bu çalışma, Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) ve AMOS yol analizi yöntemlerini kullanarak müzik tarihi yazımında istatistiksel modelleme yaklaşımlarının uygulanabilirliğini göstermeyi amaçlamaktadır. Araştırmada elde edilen bulgular, müzikoloji ve istatistik biliminin birbirini tamamlayan doğasını vurgulamakta; disiplinlerarası yöntemlerin tarihsel müzik araştırmalarına hem teorik hem metodolojik düzeyde yeni bir bakış açısı kazandırabileceğini ve müzik tarihinin incelenmesinde model tabanlı yaklaşımların gelecekteki çalışmalara yön verebileceğini göstermektedir.

Keywords

• tarih yazımı
• müzik tarihi
• yol analizi
• yapısal eşitlik modeli

Analysis of Path Dependency in Music History Writing: Methodology and Application Example

Abstract

This study models the historiographical development of 10th-century Islamic music through a path-dependence lens, operationalized with Structural Equation Modeling (SEM) via AMOS. Drawing on primary sources—treatises, compilations, and literary manuscripts—the research codes theoretical, practical, and documentary domains associated with al-Fārābī, Salama, and Abū’l-Faraj al6Iṣfahānī. Indicators are organized into a Court Index and a Religious Practice Index to capture socio-political and ritual contexts. Using Path Analysis with Maximum Likelihood, the model tests direct and mediated influences of the three figures on a latent construct, “Music Historiography.” Fit statistics indicate a robust specification (χ²/df, RMSEA, CFI, TLI, SRMR within accepted thresholds). Results show al- Fārābī exerting the strongest direct effect, Salama mediating and systematizing Farabian constructs, and Abū’l6Faraj linking theory to lived practice through documentary synthesis. The findings demonstrate that continuity in Islamic music historiography emerges from epistemic interdependence rather than isolated contributions. Methodologi6 cally, the study offers a replicable empirical–conceptual framework that integrates qualitative interpretation with quantitative validation, reframing music historiography as a structured, evolving narrative shaped by institutional, cultural, and spiritual dynamics.

Keywords

• historiography
• music history
• path analysis
• structural equation modeling

References

1. Bentler, P. M. (1990). Comparative fit indexes in structural models. Psychological Bulletin, 107(2), 238246. https://doi.org/10.1037/ 00332909.107.2.238 google scholar
2. Bentler, P. M., & Bonett, D. G. (1980). Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures. Psychological Bulletin, 88(3), 588-606. https://doi.Org/l0.1037/0033-2909.88.3.588 google scholar
3. Gentzkow, M., Kelly, B., & Taddy, M. (2019). Text as data. Journal of Economic Literatüre, 57(3), 535-574. google scholar
4. Horton, N. J., Chao, J., Palmer, P., & Finzer, W. (2023). How learners produce data from text in classifying clickbait. Teaching Statistics, 45, 93-103. google scholar
5. Jones, C. (2004). Quantitative and qualitative research: Conflicting paradigms or perfect partners? In S. Banks, P. M. GoodYear, V. Hodgson, V. Lally, D. McConnell, & C. Steeples (Eds.), Networked Learning 2004: Proceedings of the 4th International Conference on Networked Learning (pp. 106-112). UniversitY of Lancaster. google scholar
6. Konold, C., Finzer, W., & Kreeton, K. (2017). Modeling as a core component of structuring data. Statistics Education Research Journal, 16(2), 191-212. google scholar
7. Sarwono, J. (2022). Quantitative, qualitative and mixed method research methodology. Amazon Independent Publishing. google scholar
8. Wright, S. (1934). The method of path coefficients. Annals of Mathematical Statistics, 5, 161-215. google scholar