Araştırma Makalesi

Mâtürîdî'de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi

Sayı: 4 19 Ağustos 2026
PDF İndir
EN TR

Mâtürîdî'de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi

Öz

Bu çalışma, Ebû Mansûr el-Mâtürîdî (ö. 333/944) düşüncesinde teolojik ve rasyonel bir zemine sahip olan fıtrat kavramının insanın ahlakî eylemlerini temellendirmedeki işlevini ve bu anlayışın doğal ahlak ve doğal yasa teorileriyle sunduğu kavramsal paralellikleri değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemini, insanın ontolojik yapısında verili bulunan ahlakî potansiyelin mahiyeti ve bu potansiyelin doğal eğilimlerden (tab‘) ayrışan yönleri oluşturmaktadır. Çalışmada ilk olarak, Mâtürîdî’nin Kur’anî temellere dayanan fıtrat tasavvuru ile doğal ahlak teorileri arasındaki kavramsal paralellikler incelenmiş, insanın sadece biyolojik bir varlık değil, aynı zamanda ilahî bir hikmetin taşıyıcısı olduğu tezi savunulmuştur. Ontolojik düzlemde insanın; mizaç ve eğilimlerini temsil eden tab‘ ile hakikate ve ilâhî hikmete açık olan fıtrî yapısı arasındaki ilişki ele alınmış, Mâtürîdî’nin bu unsurlar arasında kurduğu denge ve tab‘ın akıl vasıtasıyla dönüştürülebilme imkanı tartışılmıştır. Epistemolojik açıdan ise, fıtrî yapının ahlakî bir eyleme dönüşme sürecinde aklın kurucu rolü üzerinde durulmuştur. Mâtürîdî’nin sisteminde aklın, doğal ahlak bağlamında vahyî bildirim olmasa dahi ilahî ilkelerden bağımsız olmaksızın nesnel iyiyi keşfedebilme gücü, Batı felsefesinde Aristoteles (ö. M.Ö. 322), Thomas Aquinas (ö. 1274), Immanuel Kant (ö. 1804) ve David Hume (ö. 1776) gibi düşünürlerin geliştirdiği doğal yasa ve ahlak teorileriyle analojik bir paralellik kurularak mukayeseli bir şekilde değerlendirilmiştir. Özetle çalışma, Mâtürîdî’nin insan tasavvurunun, fıtratın saf özüne sadık kalarak bireysel yetkinliği ve toplumsal nizamı tesis edebileceği rasyonel ve evrensel bir ahlak zeminine imkan tanıdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adang, Camilla. “Islam as the Inborn Religion of Mankind: The Concept of Fitra in the Works of Ibn Hazm”. Al-Qantara 21/2 (2000), 391-410.
  2. Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. thk. Şuayb el-Arnâut vd. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
  3. Akbulut, Ahmet. “Din Laiklik ve Demokrasi Üçgeni”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi Özel Sayı 41/4 (1999), 265-278.
  4. Akseki, Ahmet Hamdi. İslam Dini. Ankara: Babil Yayınları, 1983.
  5. Aristoteles. Nikomakhos’a Etik. çev. Furkan Akderin. İstanbul: Say Yayınları, 2014.
  6. Arslan, Ahmet. Felsefeye Giriş. Ankara: Vadi Yayınları, 2001.
  7. Arslan, Z. Şeyma. Fıtrat Kavramı Çerçevesinde Eğitimde ‘İnsan Neliği’ Sorusu. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Doktora Tezi, 2006.
  8. Aydın, Mehmet. “Ahlak”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2/1-14. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kelam

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

19 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

5 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

18 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Kaplan, A. (2026). Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi. Mersin İlahiyat Dergisi, 4, 23-47. https://izlik.org/JA79CC59UF
AMA
1.Kaplan A. Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi. Mersin İlahiyat Dergisi. 2026;(4):23-47. https://izlik.org/JA79CC59UF
Chicago
Kaplan, Ahmet. 2026. “Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi”. Mersin İlahiyat Dergisi, sy 4: 23-47. https://izlik.org/JA79CC59UF.
EndNote
Kaplan A (01 Ağustos 2026) Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi. Mersin İlahiyat Dergisi 4 23–47.
IEEE
[1]A. Kaplan, “Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi”, Mersin İlahiyat Dergisi, sy 4, ss. 23–47, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA79CC59UF
ISNAD
Kaplan, Ahmet. “Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi”. Mersin İlahiyat Dergisi. 4 (01 Ağustos 2026): 23-47. https://izlik.org/JA79CC59UF.
JAMA
1.Kaplan A. Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi. Mersin İlahiyat Dergisi. 2026;:23–47.
MLA
Kaplan, Ahmet. “Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi”. Mersin İlahiyat Dergisi, sy 4, Ağustos 2026, ss. 23-47, https://izlik.org/JA79CC59UF.
Vancouver
1.Ahmet Kaplan. Mâtürîdî’de Fıtrat ve Doğal Ahlâk İlişkisi. Mersin İlahiyat Dergisi [Internet]. 01 Ağustos 2026;(4):23-47. Erişim adresi: https://izlik.org/JA79CC59UF

Mersin İlahiyat Dergisi, Mersin Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nin bir dergisidir.