A Critical Assessment of the Narration A Man Is Not Asked Why He Beat His Wife in Terms of Hadith Methodology and Islamic Jurisprudential Doctrine

Öz

This research note critically examines the narration, “A man should not be asked why he beat his wife,” which has occasionally been interpreted in Islamic jurisprudential literature and contemporary academic discussions as evidence legitimizing domestic violence or exempting husbands from judicial and legal scrutiny. Drawing on the principles of hadith criticism, biographical evaluation (al-jarḥ wa-l-taʿdīl), and Islamic legal doctrine, the study comparatively analyses the sources and chains of transmission of the report attributed to the Prophet through ʿUmar b. al-Khaṭṭāb. Although Dāwūd b. ʿAbd Allāh al-Awdī, one of the transmitters in the chain, was deemed trustworthy by biographical authorities, ʿAbd al-Raḥmān al-Muslī-from whom Dāwūd transmitted the report-remains inadequately identified and is known to have had only Dāwūd al-Awdī transmit from him. The study therefore concludes that ʿAbd al-Raḥmān al-Muslī should be classified as an unknown narrator (majhūl al-ʿayn) and that the chain of transmission should consequently be considered weak. Nevertheless, the study acknowledges the differing scholarly assessments of the narration’s authenticity and explains the grounds for preferring the judgment of weakness. Due to the obscurity and isolation of this transmitter, the narration cannot, on its own, establish an independent legal ruling or confer absolute immunity upon husbands. The study further argues that the disciplinary measure mentioned in Qur’an 4:34 neither constitutes an absolute right nor provides an unquestionable licence for violence. Rather, the Qur’anic provision is confined to serious cases of nushūz that substantially undermine the marital relationship and constitutes an exceptional measure that may be considered only after admonition and separation in bed, provided that it is neither severe nor injurious and leaves no physical marks. Accordingly, it is methodologically unsound to derive a general and unrestricted normative rule from this limited provision or from weak reports involving physical discipline. Domestic violence cannot be placed beyond judicial scrutiny under the pretext of family privacy; the appropriate legal mechanisms must instead be employed in accordance with the protection of life and bodily integrity and the principle of removing harm. Finally, the arbitration (taḥkīm) mechanism prescribed in Qur’an 4:35 is examined in light of the practice of the Companions and the differing approaches of the Islamic legal schools. The authority to decree separation (tafrīq), granted to arbiters by certain jurists, is presented as an institutional means of resolving serious marital disputes.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Physical Discipline (Darb)
• Nushūz
• Gradual Reform
• Hadith Methodology

Etik Beyan

The principles of scientific research and publication ethics were observed throughout the preparation of this study. Since the study is based solely on document analysis and does not involve data collection from human participants or animals, ethical approval was not required. All sources used in the research have been properly cited in accordance with academic citation and referencing standards.

Erkeğe, Karısını Neden Dövdüğü Sorulmaz Rivayetinin Hadis Usûlü ve Fıkıh Doktrini Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırma notunda, İslâm fıkıh literatüründe ve günümüz akademik tartışmalarında zaman zaman aile içi şiddeti meşrulaştıran veya erkeği yargısal ve fıkhî denetimden muaf tutan bir delil gibi yorumlanan “Erkeğe, karısını neden dövdüğü sorulmaz” rivayeti; hadis usulü, cerh-ta‘dîl verileri ve İslâm hukuku doktrini çerçevesinde eleştirel bir yaklaşımla incelenmektedir. Çalışmada, Hz. Ömer tarafından Hz. Peygamber’e merfû olarak nakledilen rivayetin kaynakları ve isnad tarikleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. İsnad zincirindeki Dâvûd b. Abdillâh el-Evdî ricâl otoritelerince sika kabul edilmekle birlikte, onun kendisinden rivayette bulunduğu Abdurrahman el-Müslî’nin yeterince tanınmayan ve kendisinden yalnızca Dâvûd el-Evdî’nin nakilde bulunduğu bir râvi olduğu belirlenmiştir. Bu sebeple Abdurrahman el-Müslî’nin mechûlü’l-ayn sayılması ve isnadın zayıf kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla beraber rivayet hakkında farklı sıhhat hükümlerinin bulunduğuna işaret edilmiş ve zayıflık görüşünün tercih edilme gerekçeleri ortaya konulmuştur. İsnadındaki cehâlet ve teferrüd sebebiyle söz konusu rivayetin tek başına müstakil bir fıkhî hüküm tesis etmeye ve erkeğe mutlak bir sorumsuzluk alanı tanımaya elverişli olmadığı savunulmuştur. Çalışmada ayrıca Nisâ sûresinin 34. âyetinde zikredilen darp tedbirinin mutlak bir hak veya sorgulanamaz bir şiddet ruhsatı niteliği taşımadığı üzerinde durulmuştur. Âyetteki düzenlemenin, evlilik birliğini ciddi biçimde sarsan nüşûz hâlleriyle sınırlı olduğu; nasihat ve yatakları ayırma aşamalarının ardından başvurulabilecek, ağır, yaralayıcı ve iz bırakıcı olmaması gereken istisnaî bir tedbir niteliği taşıdığı belirtilmiştir. Bu sınırlı düzenlemeden hareketle darp içeren zayıf rivayetlere genel ve sınırsız bir normatif anlam yüklenmesinin usul bakımından isabetli olmadığı sonucuna varılmıştır. Aile içi şiddetin aile mahremiyeti gerekçesiyle yargısal denetimin dışında bırakılamayacağı; nefsin ve bedensel bütünlüğün korunması ile zararın giderilmesi ilkeleri doğrultusunda gerekli hukukî mekanizmaların işletilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Son olarak Nisâ sûresinin 35. âyetinde öngörülen tahkîm müessesesi, sahâbe uygulamaları ve mezheplerin farklı yaklaşımları çerçevesinde incelenmiş; bazı fakihlerce hakemlere tanınan tefrîk yetkisinin aile içi uyuşmazlıkların çözümünde kurumsal bir imkân sunduğu ifade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İslâm Hukuku
• Darp
• Nüşûz
• Tedricî Islah
• Hadis Usûlü

Etik Beyan

Bu araştırma, insan katılımcılar, deney hayvanları veya kişisel veri kullanımını içermemektedir. Çalışma, yalnızca yazılı kaynaklar ve doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüştür. Bu nedenle etik kurul onayı gerektirmemektedir. Araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuş; yararlanılan tüm kaynaklar bilimsel atıf ve kaynak gösterme kurallarına uygun şekilde belirtilmiştir.

Kaynakça

1. Abd b. Humeyd, Ebû Muhammed Abdülhamîd b. Humeyd b. Nasr el-Kissî. el-Müntehab min Müsnedi Abd b. Humeyd. Kahire: Dârü İbn Abbâs, 1430/2009.
2. Abdürrezzâk b. Hemmâm es-San‘ânî. el-Musannef. thk. Habîbürrahmân el-A‘zamî. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1403/1983.
3. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. Müsnedü’l-imâm Ahmed b. Hanbel. thk. Şuayb el-Arnaût - Âdil Mürşid vd. takdîm: Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1421/2001.
4. Alî b. el-Medînî, Ebü’l-Hasen Alî b. Abdillâh b. Ca‘fer el-Medînî el-Basrî. el-İlel. Kahire: el-Fârûk el-Hadîse li’t-Tıbâa ve’n-Neşr, ts.
5. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. el-Câmi’u’s-sahîh. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1423/2002.
6. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as el-Ezdî es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Şuayb el-Arnaût - Muhammed Kâmil Karabellî. 7 Cilt. b.y.: Dârü’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1430/2009.
7. Ebû Hâtim er-Râzî, Abdurrahman b. Muhammed b. İdrîs. Tefsîrü’l-kur’âni’l-azîm. thk. Es‘ad Muhammed et-Tayyib. Mekke: Mektebetü Nizâr Mustafa el-Bâz, 1419.
8. Güler, Zekeriya. “Aile İçi Şiddet Problemi ve Çözüm Yolu Üzerine”. Vuslat Dergisi 257 (Kasım 2022), 10-15.

9. Günay, Hacı Mehmet. “Nüşûz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 33/303-306. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
10. İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed. Nüzhetü’n-nazar fî Tavzîhi Nuhbeti’l-fiker. Kahire: Matbaatü’s-Sabâh, 1421/2000.
11. İbn Kâdî Şühbe, Bedrüddîn Ebü’l-Fazl Muhammed b. Ebî Bekr el-Esedî eş-Şâfiî. Bidâyetü’l-muhtâc fî şerhi’l-minhâc. nşr. Enver b. Ebî Bekr eş-Şeyhî ed-Dâğıstânî. Cidde: Dârü’l-minhâc li’n-neşr ve’t-tevzî, 1432/2011.
12. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmâîl b. Ömer. Tefsîrü’l-kur’âni’l-‘azîm. thk. Sâmi b. Muhammed es-Selâme. Riyad: Dâru Taybe, 1999.
13. İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 2 Cilt. b.y.: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye - Faysal Îsâ el-Bâbî el-Halebî, ts.
14. İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalîm el-Harrânî. Mecmûʿu’l-Fetâvâ. thk. Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım. Medine: Mecmaʿu’l-melik Fehd li-tıbâʿati’l-mushafi’ş-şerîf, 1416/1995.
15. İbnü’l-Cevzî. Zâdü’l-mesîr fî ilmi’t-tefsîr. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, ts.
16. İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdülvâhid es-Sivâsî. Fethu’l-kadîr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
17. İnce, İrfan - Rayeq, Ghulam Hazrat. “İslâm Âile Hukukunda ve Afgân Hukuk Sisteminde Bedensel Kusur ve Hastalık Nedeniyle Kazâî Boşanma”. Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/2 (2019), 125-151.
18. Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mesʿûd. Bedâ’iu’s-sanâi’ fî tertîbi’ş-şerâi’. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1406/1986.
19. Lecnetü’l-fetvâ bi’ş-şebeketi’l-islâmiyye. Fetâvâ eş-şebeketi’l-islâmiyye. Katar: eş-Şebeketü’l-İslâmiyye, ts.
20. Mâlik b. Enes. el-Muvatta. thk. Muhammed Mustafa el-A‘zamî. Abu Dabi: Müessesetü Zâyid b. Sultân Âl Nehyân li’l-a‘mâli’l-hayriyye ve’l-insâniyye, 1425/2004.
21. Mukaddem, Muhammed İsmail. Avdetü’l-hicâb. Kahire: Dâr İbni’l-Cevzî, 2005.
22. Mukâtil b. Süleymân. Tefsîru Mukâtil b. Süleymân. Beyrut: Dâru İhyâi’t-türâsi’l-Arabî, 1423.
23. Nar, Önder. “Kocaya Karısını Neden Dövdüğü Sorulmaz Şeklindeki Rivayet”. Eski Eserler. 2016.
24. Nesâî, Ebû Abdurrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî el-Horasânî. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Hasan Abdülmün’im Şelebî. nşr. Şuayb el-Arnaût. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1421/2001.
25. Selçuk, Hava. “Kadına Uygulanan Şiddetin Osmanlı Mahkeme Tutanaklarına Yansımaları”. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 25 (2011), 109-126.
26. Seyyid Sâbık. Fıkhu’s-sünne. Kahire: Dârü’l-Feth, ts.
27. Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs. er-Risâle. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Mısır: Mektebetü’l-Halebî, 1358/1940.
28. Şâfiî, Muhammed b. İdrîs. Tefsîru’l-İmâm eş-Şâfiî. thk. Ahmed b. Mustafa el-Ferrân. Riyad: Dâru’t-Tedmüriyye, 1427/2006.
29. Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr. Câmi’u’l-beyân an te’vîli âyi’l-kur’ân. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Kahire: Dâru Hicr, 2001.
30. Teftâzânî, Sa’deddin Mesʿûd b. Ömer. Şerhu’t-telvîh ale’t-tavzîh. Mısır: Mektebetü Subeyh, ts.
31. Uysal, Gökhan. İslâm Hukuku Açısından Fena Muamele ve Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Kazâî Boşanma. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
32. Uysal, Gökhan. İslam Hukukunda Aile İçi Şiddete Maruz Kalan Kadının Boşanma Hakkı. Ankara: Oku Okut Yayınları, 2026.
33. Yahyâ b. Sellâm. et-Tesârîf: Tefsîru Kelimâti’l-kur’ân el-müştereke fi’l-me’ânî. thk. Hind Şelevî. Tunus: ed-Dâru’t-Tûnisiyye li’n-Neşr, 1979.