Dinî Şifa Uygulamalarında Yapay Zekâ: İnanç Sistemleri Üzerindeki Rolü/ Artificial Intelligence in Religious Healing Practices: Its Role in Belief Systems

Abstract

Bu araştırmanın amacı, dinî şifa uygulamalarında yapay zekânın bireylerin inanç sistemleri üzerindeki rolünü incelemektir. Bu bağlamda çalışma, yapay zekâ destekli dinî uygulamaların bireyler tarafından nasıl algılandığını, dinî başa çıkma süreçlerindeki rolünü, cemaat bilinci ve bu uygulamaların geleneksel dinî otorite yapılarıyla ilişkisini ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırma nitel yöntemle tasarlanmış olup Ankara ili Mamak ilçesinde farklı yaş ve meslek gruplarından seçilen 15 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak katılımcı çeşitliliği sağlanmış; elde edilen veriler nitel içerik analizi yöntemiyle sistematik biçimde çözümlenmiştir. Analiz sürecinde katılımcı ifadeleri tematik olarak sınıflandırılmış ve yapay zekâ ile dinî şifa uygulamaları arasındaki ilişkinin çok boyutlu yapısı ortaya konmuştur. Bulgular, katılımcıların yapay zekâyı dinî şifa süreçlerinde tamamlayıcı ve kolaylaştırıcı bir araç olarak gördüklerini; özellikle erişilebilirlik, zaman-mekân bağımsızlığı ve kişiselleştirilmiş içerik sunma açısından olumlu değerlendirdiklerini göstermektedir. Bununla birlikte ritüellerin mekanikleşmesi, kolektif ibadet deneyiminin zayıflaması, cemaat bilincinin aşınması ve otoritenin dijitalleşmesine yönelik önemli endişeler de dile getirilmiştir. Katılımcıların büyük çoğunluğunu, yapay zekâ destekli sistemlerin etik ilkelere uygun biçimde tasarlanması, dinî kaynaklarla denetlenmesi ve kurumsal rehberlik altında geliştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Sonuç olarak çalışma, yapay zekânın inancın yerine geçen bir unsur olmadığını; ancak dinî deneyimin icra edilme ve algılanma biçimlerini yeniden şekillendiren teknolojik bir aracılık zemini sunduğunu göstermektedir. Bu dönüşümün sağlıklı biçimde yönetilebilmesi için teknolojik yenilik ile manevî derinlik arasındaki dengenin korunması gerektiği ortaya konmuştur.

Keywords

• Din sosyolojisi
• yapay zekâ
• dinî şifa
• dijital dinî uygulamalar
• dinî başa çıkma
• dinî otorite

Dinî Şifa Uygulamalarında Yapay Zekâ: İnanç Sistemleri Üzerindeki Rolü/ Artificial Intelligence in Religious Healing Practices: Its Role in Belief Systems

Abstract

In the contemporary digital age, artificial intelligence (AI) technologies are increasingly becoming part of social, cultural, educational, and religious life. The growing use of AI-supported digital tools has also influenced areas traditionally associated with face-to-face guidance, embodied practice, communal participation, and spiritual authority. Religion and religious healing practices are among the areas in which this transformation has become increasingly visible. Digital prayer reminders, religious content platforms, Qur’anic and hadith search tools, AI-supported counseling systems, and personalized spiritual content have begun to shape how individuals’ access, interpret, and experience religious practices. Religious healing practices have historically been connected with prayer, dhikr, spiritual counseling, dream interpretation, collective rituals, and guidance from religious authorities. These practices are not only individual acts of belief; they are also closely related to meaning-making, religious coping, community consciousness, and the sense of belonging. With the development of AI-supported digital systems, these practices are now being experienced in new ways. AI does not simply transfer religious content to digital environments; it also enables faster access to religious knowledge, offers personalized recommendations, and supports individuals in organizing their daily religious routines. However, this transformation also raises important questions about the reliability of religious content, the role of traditional religious authority, the preservation of communal religious experience, and the perceived sincerity and religious meaningfulness of digital practices. This study aims to examine the role of artificial intelligence in religious healing practices and to analyze how AI-supported digital tools are related to individuals’ belief systems. Rather than approaching AI as either a direct threat to religion or a completely neutral technological tool, the study evaluates it as a form of digital support that may reshape how religious practices are accessed, organized, and interpreted. In this context, the study focuses on how individuals perceive AI-supported religious applications, how these tools function in religious coping processes, how they are reflected in community consciousness and the sense of belonging, and how they are associated with traditional structures of religious authority.

Keywords

• Sociology of religion
• artificial intelligence
• religious healing
• digital religious practices
• religious coping
• religious authority

References

1. Abidoğlu, İ. (2025). Otonom zihinler, kutsal ruhlar: Yapay zekâ dünyasında dinsel insanın anlam arayışı. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(3), 1187–1204. https://doi.org/10.32709/akusosbil.472857
2. Alkhouri, K. I. (2024). The role of artificial intelligence in the study of the psychology of religion. Religions, 15(3), 290. https://doi.org/10.3390/rel15030290
3. Altıntaş, M. C. (2025). Din eğitiminde yapay zekâ teknolojileri: Fırsatlar ve etik tartışmalar. İslami İlimler Dergisi, 40, 95–119. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1601197
4. Altıntaş, M. C. (2024). Sosyal hayatın dönüşümü: yapay zekânın dini ve sosyal yaşama etkileri. İçinde Din, Bilim ve Felsefe Arasında Yapay Zeka, Transhumanizm ve Dijitalleşme, (ss. 111-138). Ravza Yayınları.
5. Arslan, K. (2024). Teknolojik dönüşümler ve yeni çağ dinsellikleri. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12, 71–100. https://doi.org/10.54557/karataysad.1448758
6. Ashraf, M. (2022). Ethical challenges of artificial intelligence in religious contexts. Journal of Religion and Technology, 5(2), 112–128. https://doi.org/10.1080/13642987.2021.1968376
7. Bahadur, M., & Çapcıoğlu, İ. (2021). Dijitalleşen dünyada anlam arayışı: Altın çağ şifa teknikleri örneği. Turkish Academic Research Review, 6(4), 147–177. https://doi.org/10.30622/tarr.1016671
8. Berger, P. L., & Luckmann, T. (2015). Modernite, çoğulculuk ve anlam krizi (M. D. Dereli, Çev.). Heretik Yayıncılık.

9. Blanchard, A., & Taddeo, M. (2023). The ethics of artificial intelligence: Key challenges and recommendations. Digital Society, 2, 2–12. https://doi.org/10.1007/s44206-023-00002-0
10. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
11. Brumec, S., & Platovnjak, I. (2025). Artificial intelligence and spirituality: A tool for engagement or a threat to transcendence? Studia et Fides et Ratio, 13(2), 221–238. https://doi.org/10.12775/SetF.2025.023
12. Campbell, H. A. (2012). Understanding the relationship between religion online and offline in a networked society. Journal of the American Academy of Religion, 80(1), 64–93. https://doi.org/10.1093/jaarel/lfr074
13. Cheong, P. H. (2021). Bounded religious automation at work: Communicating human authority in artificial intelligence networks. Journal of Communication Inquiry, 45(1), 5–23. https://doi.org/10.1177/0196859920977133
14. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage.
15. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
16. Durkheim, É. (1976). The elementary forms of the religious life (J. W. Swain, Trans.). Allen & Unwin.
17. Düzbayır, B. (2025). A new dimension in the paradigm of social change: Artificial intelligence and the transformation of religious life. Journal of Eskişehir Osmangazi University Faculty of Theology, 12, 20–42. https://doi.org/10.51702/esoguifd.1598739
18. Ginanjar, T., & Setiawan, A. I. (2025). Development of an Islamic counseling chatbot based on natural language processing for early detection of spiritual crisis among university students. Istisyarah: Jurnal Bimbingan Konseling Islam, 1(1), 23–37. https://doi.org/10.23971/IJBKI.fbp66q46
19. Hobson, N. M., Schroeder, J., Risen, J. L., Xygalatas, D., & Inzlicht, M. (2018). The psychology of rituals: An integrative review and process-based framework. Personality and Social Psychology Review, 22(3), 260–284. https://doi.org/10.1177/1088868317734944
20. Karslı, N. (2024). Yapay zekâ ve din. İlahiyat Yayınları. Koç Kanca, H. (2024). Yapay zekâ ve dinî ritüellerin evrimi: Din psikolojisi perspektifinden bir değerlendirme. In İ. Çapcıoğlu & F. Apaydın (Eds.), Yapay zekâ, toplum ve din: İnanç, otorite ve etik üzerine eleştirel yaklaşımlar (pp. 435–466).
21. Koenig, H. G. (2012). Religion, spirituality, and health: The research and clinical implications. ISRN Psychiatry, 2012, 1–33. https://doi.org/10.5402/2012/278730
22. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
23. Necula, C. V., & Dumulescu, D. (2024). Artificial intelligence and religion: Between slavery and the path to salvation. Journal for the Study of Religions and Ideologies, 23(68), 47–58. https://www.thenewjsri.sacri.ro/index.php/njsri/article/view/564
24. Norton, M. I., & Gino, F. (2014). Rituals alleviate grieving for loved ones, lovers, and lotteries. Journal of Experimental Psychology: General, 143(1), 266–272. https://doi.org/10.1037/a0031772
25. Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping: Theory, research, and practice. Guilford Press.
26. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage.
27. Sosis, R., & Alcorta, C. (2003). Signaling, solidarity, and the sacred: The evolution of religious behavior. Evolutionary Anthropology, 12(6), 264–274. https://doi.org/10.1002/evan.10120
28. Swann, W. B., Gómez, Á., Seyle, D. C., Morales, J. F., & Huici, C. (2009). Identity fusion: The interplay of personal and social identities in extreme group behavior. Journal of Personality and Social Psychology, 96(5), 995–1011. https://doi.org/10.1037/a0013668
29. Swann, W. B., Jetten, J., Gómez, Á., Whitehouse, H., & Bastian, B. (2012). When group membership gets personal: A theory of identity fusion. Psychological Review, 119(3), 441–456. https://doi.org/10.1037/a0028589 Turner, V. W. (1969). The ritual process: Structure and anti-structure. Aldine Publishing Company.
30. Umbrello, S. (2023). The intersection of critical realism, the common good, and artificial intelligence in modern religious practices. Religions, 14(12), 1536. https://doi.org/10.3390/rel14121536
31. Varol, M. (2025). İbadetin otomasyonu: Yapay zekâ tabanlı teknolojilerin din üzerindeki etkileri. International Academic Social Resources Journal, 10(5), 305–313. https://doi.org/10.5281/zenodo.17448690
32. Varol, M. (2026). Şifa ritüellerinin dijitalleşmesi: Yapay zekânın sağlık sosyolojisinde yeni boyutları. Aksaray İletişim Dergisi, 8(1), 104–129. https://doi.org/10.47771/aid.1821424
33. Whitehouse, H., & Lanman, J. A. (2014). The ties that bind us: Ritual, fusion, and identification. Current Anthropology, 55(6), 674–695. https://doi.org/10.1086/678698