BELÂGAT İLMİNDE FASIL VE VASIL
Abstract
Kastedilen mananın doğru bir şekilde ifade edilip sözün, anlaşılmama ya da yanlış anlaşılma gibi olumsuz durumlardan korunması için cümleyi oluşturan öğelerin doğru seçilip her birinin yerli yerinde kullanılması son derece önem arz etmektedir. Bu önemine binaen konuşma ya da yazma faaliyetinde bulunan her kişinin, önemle üzerinde durması gereken konulardan biri de kelâmı meydana getiren unsurların hangi durumlarda birbirine bağlanacağı (vasıl) ve hangi durumlarda birbirinden bağımsız zikredileceği (fasıl) konusudur. Çünkü sözü meydana getiren unsurlar arasında fasıl ya da vasıl yapma hususunda yapılan her yanlış, kastedilen manayı kendi mecrasından çıkarıp muhatabın sözü yanlış anlamasına sebep olur. Bu sebeple Câhiliye döneminden bu yana konu üzerinde hassasiyetle durulmuş, daha sonraları ise Meânî bilginleri tarafından fasıl ve vasıl yapılması gereken yerlerin tespiti hususunda çok büyük çabalar gösterilmiştir. Bu alanda yapılmış çalışmalar dikkatle incelendiğinde, bu yerlerin tespitinde, kelâmın unsurları arasında atıf mantığının varlığı ya da yokluğunun en önemli unsur olduğu görülecektir.
Konu etrafında bazı ihtilaflar meydana gelmiştir ki bunlardan en önemlisi, konunun sınırlarının tespiti hususunda yapılanıdır. Bu ihtilaf, doğal olarak konu için yapılmış olan tanımlara da doğrudan yansımıştır. Bu çalışmada, konunun cümlelere hasredilmeyip müfredlere de teşmil edilmesi ve aynı şekilde vâv harfiyle yapılan atfa indirgenmeyip diğer atıf harflerini de kapsamasının imkânı üzerinde durulacaktır. Buna binâen, yapılmış olan tanımlar arasında bir tercih yapılacak ve belâgatçilerin, fasıl ve vaslın nerelerde yapılacağına dair tespitleri ele alınacaktır.
Keywords
References
- Abbâs, Fadl Hasan (1997). el-Belâgatu funûnuhâ ve efnânuhâ (İlmu’l-meânî), byy. Daru’l-furkân.Akkâvî, İn’âm Fevvâl (1996). el-Mu’cemu’l-mufassal fî ulûmi’l-belâga, Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye.Âkûb, İsa Ali-Şüteyvî, Ali Sa’d (1993). el-Kâfî fî ulûmi'l-belâğati'l-Arabiyye, byy. Menşûrâtu’l-Câmi’ati’l-Meftûha.Alevî, Yahya b. Hamza (2010). et-Tırâzu’l-mütedammin li esrâri’l-belâga ve ulûmi hakâiki’l-i’câz, (thk. eş-Şirbînî Şerîde) Kahire: Daru’l-hadis.Askerî, Ebû Hilal Hasan (1952). Kitâbu’s-sınâ’ateyn, (thk. Ali Muhammed Becâvî - Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim) Kahire: Daru ihyâi kütübi’l-Arabiyye.Câhız, Ebû Osmân Amr b. Bahr b. Mahbûb el-Kinânî (1998). el-Beyân ve’t-tebyîn, (thk. Abdusselam Muhammed Harun) Kahire: Mektebetu’l-hâncî.Cevherî, İsmail b. Hammâd (2012). Sıhâh, (thk. Halil Me’mûn Şeyha) Beyrut: Daru’l-marife.Cürcânî, Abdulkahir b. Abdurrahman (2007). Delâilu’l-i’câz, (thk. Muhammed Rıdvan ed-Dâye- Fâyiz ed-Dâye) Dımeşk: Daru’l-fikr. Cürcânî, Seyyid Şerîf Ali b. Muhammed (1997). el-İşârât ve’t-tenbîhât fî ilmi’l-belâga, (thk. Abdulkadir Hüseyin) Kahire: Mektebetu’l-âdâb.Çubukçu, Asri, “Eksem b. Sayfî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (10, s. 550-551), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Düsûkî, Muhammed b. Ahmed Arafe (1890). Hâşiye alâ Muhtasari’l-meânî, İstanbul: el-Matbaatu’n-nefîsetu’l-Osmaniyye.Fîrûzâbâdî, Muhammed b. Yakub (t.y.). el-Kâmûsu’l-muhît, Beyrut: Daru’l-kalem.Haşimî, Seyyid Ahmed (1999). Cevâhiru’l-belâga, Beyrut: el-Mektebetu’l-asriyye.İbn Abdillah, Ahmed Şuayb (2008). Buhûs menheciyye fî ulûmi’l-belâgati’l-Arabiyye, Beyrut: Dâru İbn Hazm.İbn Cinnî, Ebu’l-Feth Osman (1952). el-Hasâis, (thk. Muhammed Ali Neccâr) Kahire: Daru’l-kütübi’l-Mısriyye.İbn Haldun, Abdurrahman b. Muhammed (1988). Târîhu İbn Haldûn, (thk. Halil Şehâde) Beyrut: Daru’l-fikr.İbn Kayyim el-Cevziyye, Muhammed b. Ebubekir, (t.y.). Bedâi’u’l-Fevâid, (thk. Ali b. Muhammed el-İmrân) Cidde: Daru Alemi’l-Fevâid.İbn Mâlik, İbnu’n-Nâzım Bedruddin Muhammed b. Muhammed (1989). el-Misbâh fi’l-meânî ve’l-beyân ve’l-bedî’, (thk. Hüsnî Abdulcelil) Kahire: Mektebetu’l-âdâb.İsâmuddin, İbrahim b. Muhammed Arabşâh el-İsferâyînî (2001). el-Etvel şerhu Telhîsi Miftâhi’l-Ulûm, (thk. Abdulhamid Hindâvî) Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye.Kalkîle, Abduh Abdülaziz (1992). el-Belâgatü'l-ıstılâhiyye, Kahire: Daru’l-fikri’l-Arabî.Kazvînî, el-Hatîb Muhammed b. Abdirrahmân b. Ömer (2013). el-Îdâh, Beyrut: el-Mektebetu’l-asriyye.Kirmânî, Muhammed b. Yûsuf (2004). Tahkîku’l-Fevâidi’l-Ğiyasiyye, (thk. Ali b. Dahîlillah) Medine: Mektebetu’l-ulûmi ve’l-hikem.Merâğî, Ahmed Mustafa (2014). Ulûmu’l-belâga, Beyrut: el-Mektebetu’l-asriyye.Meydânî, Abdurrahman Hasan Habenneke (2010). el-Belâgatu'l-Arabiyye, Dımeşk: Daru’l-kalem.Özdoğan, M. Akif (2012). “Arap belâgatinde fasıl ve vasıl olgusu”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (c. 9, sy. 19), s. 41-74.Sa’îdî, Abdulmüte’âl (1991). el-Belâgatü’l-‘âliye, Kahire: Mektebetu’l-âdâb. ————, (1973). Buğyetu’l-îdâh li Telhîsi’l-Miftâh, byy. Mektebetu’l-âdâb.Sekkâkî, Sirâcuddin Yûsuf b. Ebî Bekr el-Hârizmî (1987). Miftâhu’l-ulûm, Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye.Sübkî, Bahâuddin Ahmed b. Ali (2003). Arûsu’l-Efrâh fî şerhi Telhîsi’l-Miftâh, (thk. Abdulhamid Hindâvî) Beyrut: el-Mektebetu’l-asriyye.Teftâzânî, Mes’ûd b. Ömer(2013). Muhtasaru’l-meânî, (thk. Abdulhamid Hindâvî), el- Beyrut: Mektebetu’l-asriyye.————, (2013). el-Mutavvel şerhu Telhîsi Miftâhi’l-ulûm, (thk. Abdulhamid Hindâvî) Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Language Studies
Journal Section
Research Article
Authors
Fatih Ulugöl
*
0000-0002-5612-6505
Türkiye
Publication Date
June 29, 2019
Submission Date
April 27, 2019
Acceptance Date
June 23, 2019
Published in Issue
Year 2019 Volume: 19 Number: 48
Cited By
Kur’ân Yorumunda Fasıl ve Vasıl
Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi
https://doi.org/10.47424/tasavvur.800546Kur’an-ı Kerim’de Terâdüf-Te’kîd İlişkisi
İslami İlimler Dergisi
https://doi.org/10.34082/islamiilimler.823326