Erken Tunç Çaği'nda Elazığ–Malatya Bölgesi'nde Değişimler ve Dönüşümler: Kamusal Binalar Üzerinden Bir Değerlendirme

Öz

Arkeoloji literatüründe kamusal yapılar terimi, yaygın olarak büyük veya yukarı yerleşmelerde, anıtsal sur duvarları içinde yönetici ya da yönetici elitlerden oluşan bir sınıf için inşa edilen idari ve/veya dini binalar için kullanılmaktadır. Kamusal yapılar, genellikle idari, dini ya da diğer toplumsal amaçlarla; toplanma, ziyafet, tören, şölen ya da güç sembolü olarak inşa edilmiştir. Elâzığ–Malatya Bölgesi kültürel ve siyasi olarak Doğu Anadolu Bölgesi içerisinde sayılsa da Erken Tunç Çağı’nda kendi iç dinamikleri olan bir bölgedir. Bu çalışma Elâzığ–Malatya Bölgesi’nde kamusal yapıların mimarisini, kullanım amaçlarını; yükselen yönetici sınıfın bu mimariye yansıyan eğilimlerini ve bölgenin Erken Tunç Çağı’ndaki sosyal dinamiklerini bütüncül bir bakış açısı ile ele almayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda bölgenin yerleşim şeması incelenmiş, haritalar ve çizimlerle çalışmanın daha anlaşılır hale gelmesi sağlanmıştır. Erken Tunç Çağı’nın ilk yarısında hareketli grupların hâkim olduğu bölgede sosyal bir karmaşa olduğu; dönemin ikinci yarısından sonra istikrarın sağlanmaya başladığı anlaşılmıştır. Dönemin sonlarında ortaya çıkan ve saray olarak adlandırılan kamusal yapılardan, merkezleri yöneten yükselen elitlerin bu istikrarın sağlanmasında etkili olduğu düşünülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Erken Tunç Çağı
• Kamusal Bina
• Elâzığ–Malatya Bölgesi
• Yukarı Fırat Bölgesi
• Anadolu

Changes and Transformations in The Elazığ–Malatya Region in The Early Bronze Age: An Assessment Through Public Buildings

Abstract

In archaeological literature, public buildings generally refer to administrative and/or religious structures located within the monumental fortifications of large upper settlements, serving a class of rulers or ruling elite. Public buildings were constructed to serve administrative, religious, or other social functions such as meetings, banquets, ceremonies, festivals, or as symbols of power. While the Elâzığ–Malatya Region is considered part of Eastern Anatolia culturally and politically, it was also a region with its internal dynamics in the Early Bronze Age. This study aims to discuss the architecture of public buildings in the Elâzığ–Malatya Region, their use, the tendencies of the rising ruling class reflected in this architecture and the social dynamics of the region in the Early Bronze Age from a holistic perspective. The region’s settlement pattern is analyzed, and the study is illustrated with maps and drawings. The results indicate that in the first half of the Early Bronze Age, when mobile groups dominated the region, there was social chaos. Stabilization began in the second half of the period. The elites emerging towards the end of this period, who ruled the settlements from public buildings named palaces, are considered to have been instrumental in this stability.

Keywords

• Early Bronze Age
• Public Building
• Elâzığ–Malatya Region
• Upper Euphrates Region
• Anatolia

References

1. Algaze, G. (2001). Initial Social Complexity in Southwestern Asia. Current Anthropology, 42(2), 199–233. https://doi.org/10.1086/320005
2. Byrd, F. B. (1994). Public and Private, Domestic and Corporate: The Emergence of the Southwest Asian Village. American Antiquity, 59, 639–666. https://doi.org/10.2307/282338
3. Childe, V. G. (1950). The Urban Revolution. The Town Planning Review, 21(1), 3–17.
4. Childe, V. G. (1994). Toplumsal Evrim. Alan Yayıncılık.
5. Conti, A. M. & Persiani, C. (1993). When Worlds Collide Cultural Developments in Eastern Anatolia in the Early Bronze Age. M. Frangipane, H. Hauptmann, M. Liverani, P. Matthiae & M. Mellink (Eds.), Between the Rivers and Over the Mountains: Archaeologica Anatolica et Mesopotamica Alba Palmieri Dedicata (pp. 361–413). Dipartimento di Scienze Storiche Archeologiche e Antropologiche dell’Antichita Universita di Roma «La Sapienza».
6. Coşkun, N. (2018). Keban Projesi: Ağın Hoşrik Mevki ve Kalecikler Kurtarma Kazılarına Yeni Bir Bakış. Anadolu Araştırmaları, 21,124–153.
7. Coşkun, N. (2019a). Keban Projesi: Ağın–Kalaycık Höyüğü Kurtarma Kazısının Yeniden Değerlendirilmesi. Belleten, 83(296), 25–46. https://doi.org/10.37879/belleten.2019.25
8. Coşkun, N. (2019b). The societies of the Upper Euphrates Basin during the Early Bronze Age: The case study of Ağın excavations. M. Novotná, W. Jobst, K. Kuzmová, V. Varsik E. Hrnčiari (Eds.), Proceedings of the International Conference Ancient Communities and Their Elites from the Bronze Age to Late Antiquity (Central Europe–Mediterranean–Black Sea) Part I (pp.75–85), ANODOS Studies of the Ancient World 13/2013, Trnavskej Univerzity.

9. Crawford, H. (2015). Sümer ve Sümerler. Arkadaş Yayınevi.
10. Çevik, Ö. (2004). Anadolu’da Kentleşme Süreci (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ege Üniversitesi.
11. Çevik, Ö. (2005). Arkeolojik Kanıtlar Isığında Tarihte İlk Kentler ve Kentleşme Süreci: Kuramsal bir Değerlendirme. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
12. Çevik, Ö. (2007). The emergence of different social systems in Early Bronze Age Anatolia: urbanisation versus centralization. Anatolian Studies, 57, 131–140. https://doi.org/10.1017/S0066154600008553
13. Dede, M. G. (2014). Anadolu'da Bulunmuş Eski Tunç Çağı'na Ait Silindir ve Damga Mühürler [MA dissertation, Ankara University].
14. Dede, M. G. (2024). Erken Tunç Çağı'nda Anadolu Kamusal Yapıları [Doctoral dissertation, Hacettepe University].
15. Dede, M. G. & Oğuzhanoğlu, U. (2024). Cylinders in Anatolia: Remarks on Early Bronze Age Seals and Sealings. Anatolian Research, 31, 31–75. https://doi.org/10.26650/anar.2024.31.1472831
16. Demir, B., Abay, E. & Sevin, V. (2016). Harput Kabartması: Anadolu Uygarlıklarına Yeni Bir Katkı. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 153, VII–XVI.
17. Erarslan, A. (2006). Progress towards first cities in eastern and southeastern Anatolia (2600–1900 BC): The local dynamics of urbanistic development. TÜBA–AR, IX, 81–96.
18. Erarslan, A. (2010). Tripartite Plan Evsel ve Kamusal Mimaride Kullanımı (M.Ö. 5800–3100). Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 135, 11–22.
19. Flannery, K. & Joyce, M. (2012). The creation of inequality: how our prehistoric ancestors set the stage for monarchy, slavery, and empire. Harvard University Press.
20. Frangipane, M. (1996). Doğu Anadolu'da Kentleşme Modelleri. Y. Sey (Ed.), Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme (pp. 60–70). Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
21. Frangipane, M. (2002). Yakındoğu’da Devletin Doğuşu. Arkeoloji ve Sanat Yayınları,
22. Frangipane, M. (2003). Developments in Fourth Millenium Public Architecture in the Malatya Plain: From Simple Tripartiteto Complex and Bipartite Pattern. M. Özdoğan, H. Hauptmann & N. Başgelen (Eds.), Ufuk Esin'e Armağan Köyden Kente Yakındoğu’da İlk Yerleşimler 1 (pp. 147–171). Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
23. Frangipane, M. (2010). Different Models of Power Structuring at the Rise of Hierarchical Societies in the Near East: Primary Economy Versus Luxury and Defence Management. D. Bolger & L. C. Maguire (Eds.), Development of Pre–State Communities in the Ancient Near East (pp. 79–87). Oxbow Books.
24. Frangipane, M. (2011). Arslantepe–Malatya: A Prehistoric and Early Historic Center in Eastern Anatolia. S. R. Steadman & J. G. McMahon (Eds.), The Oxford Handbook of Ancient Anatolia, 10,000–323 B.C.E. (pp. 968–992). Oxford University Press.
25. Frangipane, M. (2012). The Collapse of the 4th Millennium Centralised System at Arslantepe and the Far–Reaching Changes in 3rd Millennium Societies. Origini, XXXIV, 237–260.
26. Frangipane, M. (2014). After collapse: Continuity and Disruption in the settlement by Kura–Araxes–linked pastoral groups at Arslantepe–Malatya (Turkey), New data. Paléorient, 40, 169–182.
27. Frangipane, M. (2017). The Role of Metallurgy in Different Types of Early Hierarchical Society in Mesopotamia and Eastern Anatolia. P. W. Stockhammer & J. Maran (Eds.), Appropriating Innovations. Entangled Knowledge in Eurasia, 5000–1500 BCE (pp. 171–183). Oxbow Books.
28. Frangipane, M. (2019a). Arslantepe. Siyasi Merkezin Yükselişi ve Düşüşü: Tapınaktan Saraya Saraydan Surla Çevrili Bir Kente. N. Durak & M. Frangipane (Eds.), Arslantepe I. Uluslararası Arkeoloji Sempozyumu Bildirileri (pp. 71–104). İnönü Üniversitesi.
29. Frangipane, M. (2019b). The secularization of power: A precocious birth and collapse of a palatial system at Arslantepe (Malatya, Turkey) in the 4th millennium BC. D. Wicke (Ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient 9 (pp. 43–61). Harrassowitz Verlag.
30. Frangipane, M. (2022). Archaeological Evidence of the Political Economy in Pre–State and Early State Societies in the Near East. Mesopotamia and Anatolia, Some Remarks and Comparison. M. Frangipane, M. Poettinger & B. Schefold (Eds.), Ancient Economies in Comparative Perspective: Material Life, Institutions and Economic Thought (pp. 91–110). Springer.
31. Frangipane M., Balossi Restelli, F. & Çalışkan Akgül, H. (2014). Arslantepe 2011–2012 Yılı Kazı Sonuçları: İlk Tunç Çağı I’in Yeni Buluntuları. Kazı Sonuçları Toplantısı, 35(2), 456–470.
32. Frangipane M., Balossi Restelli, F. & Çalışkan Akgül, H. (2015). Arslantepe’de 2013 Yılı Kazı Sezonu: İlk Tunç I ve Geç Kalkolitik Tabakalarının Yeni Buluntuları. Kazı Sonuçları Toplantısı, 36(2),177–191.
33. Frangipane, M., Di Nocera, G. M. (2012). Discontinuous developments in settlement patterns and socio–economic/political relations on the Malatya Plain in the 4th and 3rd millennia BC. F. B. Tena, M. B. García, A. G. Bach, C. T. Dacasa & O. V. Campos (Eds.), Broadening Horizons 3. Conference of Young Researchers Working in the Ancient Near East (pp. 289–305). Universitat Autònoma de Barcelona Servei de Publicacions.
34. Fried, M. H. (1967). The Evolution of Political Society. Random House.
35. Habermas, J. (2003). Kamusallığın Yapısal Dönüşümü. İletişim Yayınları.
36. Halbwachs, M. (2017). Kolektif Hafıza. Heretik Yayınları.
37. Hauptmann, H. (1972). Norşun Tepe Kazısı, 1970. Keban Projesi 1970 Çalışmaları (pp. 87–119). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
38. Hauptmann, H. (1974). Norşun Tepe Kazıları, 1971. Keban Projesi 1971 Çalışmaları (pp. 71–103). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
39. Hauptmann, H. (1976). Norşun Tepe Kazıları, 1972. Keban Projesi 1972 Çalışmaları (pp. 41–101). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
40. Hauptmann, H. (1979a). Norşuntepe Kazıları, 1973. Keban Projesi 1973 Çalışmaları (pp. 43–79). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
41. Hauptmann, H. (1979b). Kalkolitik Çağ’dan İlk Tunç Çağı bitimine kadar Norşuntepe yerleşiminin gelişimi. VIII. Türk Tarih Kongresi, 1, 55–63.
42. Hauptmann, H. (1982). Norşuntepe Kazıları, 1974. Keban Projesi 1974–1975 Çalışmaları (pp. 15–71). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
43. Hauptmann, H. (2000). Zur Chronologie des 3. Jahrtausends v. Chr. am Oberen Euphrat Aufgrund der Stratigraphie des Norşuntepe. C. Marro & H. Hauptmann (Eds.), Chronologies des pays du Caucase et de l'Euphrate aux IVe –IIIe millenaires. From the Euphrates to the Caucasus: Chronologies for the 4th –3rd millennium B.C. Vom Euphrat in den Kaukasus: Vergleichende Chronologie des 4. und 3. Jahrtausends v. Chr. Varia Anatolica 11 (pp. 419–438). Institut Français d'Études Anatoliennes.
44. Hauptmann, H. (2003). Norşuntepe. ArkeoAtlas, 2, 22–24.
45. Hauptmann, H. (2011). The Urfa Region. M. Özdoğan, N. Başgelen & P. Kuniholm (Eds.), The Neolithic in Turkey New, Excavations & New Research the Euphrates Basin (pp. 85–138). Archaeology & Art Publications.
46. Hayden, B. (2001). Fabulous feasts: A prolegomenon to the importance of feasting. M. Dietler & B. Hayden (Eds.), Feasts: Archaeological and Ethnographic Perspectives on Food, Politics, and Power (pp. 23–64). Smithsonian Institution.
47. Işıklı, M. (2011). Doğu Anadolu’da Erken Transkafkasya Kültürü, Çok Bileşenli Gelişkin Bir Kültürün İzleri. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
48. Işıklı, M. & Ergürer, H. (2017). Erken Tunç Çağı Doğu Anadolu Bölgesi Kura–Aras Kültürü’nde Mekân ve Mekan Kullanımına Dair Gözlemler. Gökhan Coşkun (Ed.), Anadolu, Arkeoloji, Zaman ve Mekân (pp. 43–64). Bilgin Kültür Sanat Yayıncılık.
49. Işıklı, M., Parlıtı, U. & Teimourpour Torabi, P. (2019). Doğu Anadolu Kuzeybatı İran Kura–Aras Halklarının Sosyal Yapısına Dair; Ölü Gömme Verileri Üzerine Gözlemler. Aydın Erön & Emre Erdan (Eds.), Doğudan Batıya 70. Yaşında Serap Yaylalı’ya Sunulan Yazılar (pp. 319– 337). Bilgin Kültür Sanat Yayınları. Kökten, İ. K. (1945). Kuzey–Doğu Anadolu Prehistoryasında Bayburt Çevresinin Yeri. Anadolu, 5, 465–505.
50. Liberotti, G. & Alvaro, C. (2018). Arslantepe–Malatya: Domestic Architecture and Building Technology during the Early Bronze Age II–III. Scienze Dell’antichità, 24(1), 19–39.
51. Manzanilla, L. (1997). Early Urban Societies: Challenges and Perspectives. (Ed.) L. Manzanilla, Emergence and Change in Early Urban Societies (pp. 3–27). Springer.
52. Margueron, J. C. (2019). Palais ‘mésopotamiens’: status questionis. P. M. M. Bietak & S. Prell (Eds.), Contributions to the Archaeology of Egypt, Nubia and the Levant. Ancient Egyptian and Ancient Near Eastern Palaces Volume II (pp. 9–31). Harrassowitz Verlag.
53. Marro, C. (2011). Eastern Anatolia in the Early Bronze Age. S. R. Steadman & J. G. McMahon (Eds.), The Oxford Handbook of Ancient Anatolia 10,000–323 B.C.E (pp. 290–313). Oxford University Press.
54. Mellink, M. (1992). Anatolian Chronology. R. W. Ehrick (Ed.), Chronologies in Old World Archaeology, Vol. I–II (pp. 171–184; 207–220). University of Chicago Press.
55. van de Mieroop, M. (2018). Eski Yakındoğu Tarihi MÖ 3000–323. Homer Yayınevi.
56. Morgan, H. L. (1986). Eski Toplum I–II. Payel Yayınevi.
57. di Nocera, G., M. (2000). Radiocarbon Datings from Arslantepe and Norşuntepe: The fourth– third millennium absolute chronology in the Upper Euphrates and Transcaucasian Region. P. Matthiae, A. Enea, L. Peyrone & F. Pinnock (Eds.), First International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East (pp. 333–348). Università Degli Studi di Roma “La Sapienza”.
58. di Nocera, G. M. (2008). Settlements, population and landscape on the Upper Euphrates between V and II millennium BC. Results of the Archaeological Survey Project 2003–2005 in the Malatya Plain. J. M. Córdoba, M. Molist, M. C. Pérez, I. Rubio & S. Martínez (Eds.), Proceedings of the 5th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East, Vol I (pp. 633–647). UAM Ediciones.
59. Osborne, J. F. (2014). Monuments and Monumentality. J. F. Osborne (Ed.), Approaching Monumentality in Archaeology (pp. 1–23). State University of New York Press.
60. Özdemir, A. & Özdemir, A. (2020). Murat Höyük'ten Bir Çeç Damga Mühür. TÜBA–KED, 22, 131–139. https://doi.org/10.22520/tubaked.2020.22.008
61. Özdemir, U. (2019). İlk Tunç Çağı'nda Malatya–Elâzığ Bölgesi Mimarisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Şeyh Edebali Üniversitesi.
62. Özdoğan, M. (1977). Aşağı Fırat Havzası 1977 Yüzey Araştırmaları. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Aşağı Fırat Projesi Yayınları.
63. Özgüç, T. (1999). Kültepe–Kaniš/Neša Sarayları ve Mabetleri. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
64. Palumbi, G. (2008). The red and black: social and cultural interaction between the Upper Euphrates and Southern Caucasus communities in the fourth and third millennium BC. Sapienza Università di Roma.
65. Palumbi, G., Alvaro, C., Grifoni, C., Frangipane, M., Vignola, C. & Terrasi, F. (2017). A ‘communal’ building of the beginning of the Early Bronze Age at Arslantepe–Malatya (Turkey). Spatio–functional analysis and interpretation of the archaeological context. Paléorient, 43, 89–123.
66. Parlıtı, U. & Yücel, Ç. (2021). Doğu Anadolu'nun Erken Tunç Çağında Yaşanan Dönüşümün Parametreleri: Mezar Tipleri ve Ritüeller. L. Gürkan Gökçek, Ercüment Yıldırım & Okay Pekşen (Eds.), Anadolu'nun Eski Çağlarında İnanç Olgusu ve Yönetim Anlayışı (pp. 99–130). Değişim Yayınları.
67. Parlıtı, U. & Caner, E. (2021). Geography and Climate on the Site Selection of Archaeological Settlements: Examples from Kura–Araxes Settlements in the Upper Euphrates–Malatya Basin. Aras Türkiye Eski Yakın Doğu Araştırmaları Dergisi, 1(3), 29–53.
68. Redman, C. L. (1978). The rise of civilization. From early farmers to urban society in the Ancient Near East. W. H. Freeman & Co.
69. Renfrew, C. & Bahn, P. (2018). Arkeoloji. Kuramlar, Yöntemler ve Uygulama. Homer Kitabevi.
70. Rothman, M. S. (1994). Introduction Part. I. Evolutionary Typologies and Cultural Complexity. G. Stein & M. S. Rothman (Eds.), Chiefdoms and Early States in the Near East the Organizational Dynamics of Complexity. World Archaeology No. 18 (pp. 1–11). Prehistory Press.
71. Sagona, A. (2000). Sos Höyük and the Erzurum Region in late prehistory: a provisional chronology for Northeast Anatolia. C. Marro & H. Hauptmann (Eds.), Chronologies des pays du Caucase et de l'Euphrate aux IVe–IIIe millenaires. From the Euphrates to the Caucasus: Chronologies for the 4th–3rd millennium B.C. Vom Euphrat in den Kaukasus: Vergleichende Chronologie des 4. Und 3. Jahrtausends v. Chr. Varia Anatolica 11 (pp. 329–275). Institut Français d'Études Anatoliennes.
72. Sagona, A. & Zimansky, P. (2015). Arkeolojik Veriler Işığında Türkiye'nin En Eski Kültürleri MÖ 1.000.000–550. Arkeoloji ve Sanat Yayınevi.
73. Schmidt, K. (1996). Norşuntepe Kleinfunde I Die Lithische. Industri Archaeoloica Euphratica Ausgrabungen und Forschungen im Türkischen Euphratgebiet. Verlag Philipp von Zabern.
74. Schmidt, K. (2002). Norşuntepe Kleinfunde II. Artefakte aus Felsgestein, Knochen und Geweih, Ton, Metall und Glas. Verlag Philipp von Zabern.
75. Service, R. E. (1971). Primitive Social Organization an Evolutionary Perspective (Second Edition). Random House.
76. Steadman, S. R. (2011). Take Me to Your Leader: The Power of Place in Prehistoric Anatolian Settlements. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 363, 1–24. https://doi.org/10.5615/bullamerschoorie.363.fm
77. Şenel, A. (2001). İlkel Topluluktan Uygar Topluma. Bilim ve Sanat Yayınları.
78. Şenel, A. (2006). Kemirgenlerden Sömürgenlere İnsanlık Tarihi. İmge Kitabevi.
79. Teather, A. (2020). Neolithic monumentality for the 21st century. A. B. Gebauer, L. Sørensen, A. Teather & A. C. Valera (Eds.), Monumentalising Life in the Neolithic: Narratives of Change and Continuity (pp. 9–19). Oxbow.
80. Tekin, H. (2017). Hakemi Use’den Bir Pintadera. S. Özkan, H. Hüryılmaz & A. Türker (Eds.), Samsat’tan Acemhöyük’e Eski Uygarlıkların İzinde Aliye Öztan’a Armağan (pp. 231–238). Ege Üniversitesi Basımevi.
81. Trigger, G. B. (1990). Monumental Architecture: A Thermodynamic Explanation of Symbolic Behaviour. World Archaeology, 22, 119–132.
82. Uzunoğlu, E. (1981). Malatya İmamoğlu Höyüğü 1980 Çalışmaları. Kazı Sonuçları Toplantısı, III, 17–19.
83. Uzunoğlu, E. (1983). İmamoğlu Höyüğünde 1981 Yılı Çalışmaları. Kazı Sonuçları Toplantısı, IV, 131–137.
84. Uzunoğlu, E. (1985). Malatya İmamoğlu Höyüğünde 1983 Yılı Kazı Çalışmaları. Kazı Sonuçları Toplantısı, VII, 235–245.
85. Uzunoğlu, E. (1986). İmamoğlu Kazıları 1984 Yılı Çalışmaları. Kazı Sonuçları Toplantısı, VII, 181–201.
86. Uzunoğlu, E. (1987). Malatya–İmamoğlu Höyüğünde 1985 Yılı Kazı Çalışmaları. Kazı Sonuçları Toplantısı, VIII(I), 213–231.
87. Uzunoğlu, E. (1988). Malatya İmamoğlu Höyüğü 1986 Yılı Kazısı Çalışmaları. Kazı Sonuçları Toplantısı, IX(I), 205–229.
88. Uzunoğlu, E. (1989). Malatya İmamoğlu Höyüğünde 1987 Yılı Kazı Çalışmaları. Kazı Sonuçları Toplantısı, X(I), 71–95.
89. Ünlüsoy, S. (2018). İlk Tunç Çağları Boyunca Batı Anadolu’da Toplumsal Değişim. Cedrus, VI, 105–124.
90. Wason, P. (1994). The Archaeology of Rank. Cambridge University Press.
91. Whallon, R. Jr. (1979). An Archaeological Survey of the Keban Reservoir Area of East–Central Turkey. University of Michigan Museum of Anthropological Archaeology.
92. Yakar, J. (2011). Reflections of Ancient Anatolian Society in Archaeology from Neolithic Village Communities to EBA Towns and Polities. Homer Yayınevi.
93. Yalçin, H. G. (2022). Tepecik ve Yukarı Fırat Havzası MÖ 3. Binyıl Yerleşmeleri. M. Işıklı, E. Fidan, A. Türker & M. A. Yılmaz (Eds.), MÖ III. Binyılda Anadolu (pp. 539–553). Ege Yayınları.