Anadolu’da Hermes Hermesi Ritüelleri

Öz

Bu makalede Hermes hermeler’inin ritüelleri, sunuları, adakları ele alınan başlıca konulardır. Hermeler başta tanrı Hermes’in tasvir edildiği, zamanla diğer tanrı, yarı tanrı ve kahramanlarında betimlendiği dikdörtgenler prizması bazen de silindirik gövde üzerinde baş betiminin yer aldığı eserlerdir. Yarıya kadar işlenen gövde örnekleri olsada, gövdede çoğunlukla sadece phallos işlenmiştir. Başta ahşap gibi doğada kolayca bulunabilen malzemeden üretilen hermeler zamanla mermer, metal ve pişmiş toprak gibi çeşitli malzemelerden üretilmeye başlanmıştır. Hermeler’in ilk örnekleri sadece tanrı Hermesi tasvir etmektedir, Apollon, Herakles ve Aphrodite gibi tanrı, tanrıça ve yarı tanrılar ilerleyen dönemlerde bu formda tasvir edilmeye başlanmıştır. Tanrı Hermes’in suretleri ve gymnasium’un koruyucu tanrısı, agoranın korucusu ya da kavşakların tanrısı gibi çok çeşitli alanlarda tapınım görmesi Hermes hermeler’inin çok sayıda karşımıza çıkmasına olanak sağlamıştır. Hermes hermeler’inin yolculukla, evlilikle, sporla, şansla, kehanetle ilgili çeşitli kültleri bulunmaktadır. Bu çeşitlilik Anadolu’daki herme kültünü ve uygulamalarını araştırmayı gerekli kılmıştır. Herme özelinde kült çeşitleri, kültün uygulanış biçimleri ve yayılım alanları hakkında detaylı bilgiler edinmek amaçlanmıştır. Tanrı Hermes’in ruhların taşıyıcı tanrısı, kavşak, geçiş, çoban, kırlar tanrısı gibi çok çeşitli misyonlarından kısaca bahsedildikten sonra tanrının herme formunun hangi mekanlarda bulunduğuna ve buralardaki anlamına değinilmiştir. Hermes hermesi tasvirlerine yer verildikten sonra tapınım çeşitleri, libasyon detayları, adak türleri incelenmiştir. Müze ya da ören yerlerinde sergilenen adak steli, parapet ya da sikke gibi buluntuların yanısıra antik kaynaklar konunun anlaşılması için başvurulan birincil çıktılardır. Yapılan araştırmalar Hermes hermesi kültünün, spor ve ölü kültü ile ilgili tasvirlerde daha baskın olarak tercih edildiğini göstermektedir. Sporcular hermelere adaklar adayarak zaferi garanti altına almak isterken, ölüler sunular ile tanrının yol göstericiliğinden faydalanmak istemiştir. Yekpare herme stelleri ya da figürinleri gibi eserlerin yanında çok sayıda tasvir unsuru olan hermelerde karşımıza çıkmaktadır. Bu tasvirlerde hermeler kültün ana figürü veya destekleyicisi olarak yer almaktadır. Bu tasvirlerin yanı sıra bereket, şans ve iyi talih içinde sıklıkla Hermes hermelerine başvurulduğu anlaşılmaktadır. Bu tarz hermeler çoğunlukla bir kompozisyonun parçası değil, tekil eserler şeklinde tasvir edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Herme
• Hermes
• Ritüel
• Kült
• Adak

Hermes Herm Rituals in Anatolia

Abstract

In this article the main topics are rituals and offerings regarding the Herms and Hermes. Herms are monuments consisting of a detailed head with a rectangular prism or cylinder shaped shaft, which originally depicted the god Hermes but over time came to represent other deities, demigods, heroes and even politically and culturally significant people such as poets or governors as well. Although there are examples where the upper part of the torso is also sculpted most of the herms feature only the designated characters head and the depiction of the phallus. Initially produced from readily available materials such as wood, herms were later made from a variety of different materials such as; marble, metal and terracotta. Although at first herms only depicted god Hermes; in later periods gods, goddesses and demigods such as Apollon, Herakles and Aphrodite are also depicted in this form. Thanks to the worship of the Hermes being connected to various areas such as; God of crossroads or protector god of gymnasiums and agoras we have a myriad of examples of Hermes herms. The Herms of Hermes were associated with a variety of cults related to travel, marriage, athletics, fortune, divination and more. This diversity necessitated research into the cult of Herm and its practices in Anatolia. The aim was to obtain detailed information about the types of cults specific to Hermes-Herm, the ways in which the cult was practiced, and the areas where it spread. After a brief mention of the duties of Hermes such as God of crossroads, wayfarers, herders and meadows as well as the guider of souls, which places the herm forms of this god is found and their meanings are examined. After an overview of the depictions of Hermes herms; ways of worship, details of libation and types of offerings are examined. Findings such as coins, parapets and steles as well as ancient texts are our primary sources to understand this topic. Research shows that cult of Hermes herms were more prominently featured in depictions related to cults of sports and death. Athletes offered sacrifices to Hermes to guarantee victory, while people sought to benefit from the god's guidance after death through offerings. Herms can be found as stand alone structures such as steles and figurines or as vital elements of many depictions in these depictions herms serves either as the main figure or as a sporting motif. In addition to these depictions, it is understood that Hermes herms were often invoked for fertility, good luck and fortune. Herm figures of this type are mostly depicted as single pieces rather than as part of a composition.

Keywords

• Herm
• Hermes
• Ritual
• Cult
• Sacrifice

References

1. Apuleius. (1914). Apologia. (H. E. Butler, Trans.) Oxford: The Clarendon Press.
2. Aristophanes. (1860). Pax. (J. H. Richter, Trans.) Leipzig: Sumptus Fecit Libraria Nicolai.
3. Aristotle. (1882). Parts of animals. (W. Ogle, Trans.) Oxford: Clarendon Press.
4. Aristotle. (2013). Politics. (F. Akderin, Trans.) İstanbul: Say Press.
5. Babrius. (1845). Fabulae. (G. Reimeri, Trans.) Toronto: Berolini: Typis et impensis G. Reimeri.
6. Catullus. (2014). Carmina. (L. Krisak, Trans.) Manchester: Carcanet Press.
7. Cicero. (1999). Letters to Atticus. (D. R. Bailey, Trans.) Cambridge: Harvard University Press.
8. Pausanias. (1886). Description of Greece. (W. Jones, Trans.) London: Harvard University Press.

9. Theophrastos. (1979). Schrift über Frömmigkeit: mit Bemerkungen zu Porphyrios Schrift über Enthaltsamkeit. (J. Bernays, Trans.) New York: Hildesheim.
10. AMNG-II-I. (1912). Die antiken Münzen von Thrakien, Die antiken Münzen Nord-Griechenlands Vol. II-I.
11. Arınç, U. (2015). Hellenistik Dönem Mezar Stellerindeki Hermes ve Herakles Hermeleri (PhD dissertation). Denizli: Pamukkale Üniversitesi.
12. Buckler, W. H. (1932). Greek and Latin Inscriptions, Part I Sardis VII. London: Harvard University Press.
13. Collard, H. (2019). Communicating with the Divine Herms in Attic Vase Painting. In J. F.–J. Clay, Tracking Hermes, Pursuing Mercury (pp. 259-277). Oxford Scholarship Online. Retrieved 02 12, 2025
14. Çekilmez, M. (2014). Tralleis Güney Nekropolü Terrakotta Figürinleri (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi.
15. Dimitrova, N. (2008). Theoroi and Initiates in Samothrace: The Epigraphical Evidence. Hesperia 37.
16. Eitrem, S. (1913). Hermai. RE VIII, pp. 696-708.
17. Ekroth, G. (2019). Why does Zeus Care about Burnt Thıghbones from Sheep? Defınıng The Divineand Structurıng The World through Animal Sacrifice In Ancient Greece. History of Religions Vol. 58, No. 3, pp. 225-250.
18. Erhat, A. (2011). Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
19. Farnell, R. (1909). The Cults of the Greek States V. Cambridge University Press.
20. Ferguson, j. (1989). Among the gods. An archaeological exploration of ancient Greek religion. Virginia: Routledge.
21. Furley, W. (1996). The Mutilation of the Herms. Bulletin of the Institute of Classical Studies 41, pp. 13-30.
22. Goette, H. (1994). Neue attische Felsinschriften. Klio 76, pp. 120-134.
23. Hellmann, M. (1992). Recherches sur le vocabulaire de l’ architecture greque, d’après les inscriptions de Délos. Virginia: Ecole française d'Athènes.
24. Hoff, R., & Schmidt, S. (2001). Konstruktionen von Wirklichkeit: Bilder im Griechenland des 5. und 4. Jahrhunderts v. Chr. Berlin: Franz Steiner Verlag.
25. Hussey, G. (1890). The Distribution of Hellenic Temples. AJA 6, pp. 59-64.
26. Kazakidi, A. (2011). Εἰκόνεςἐνγυμνασίῳ: Εικόνες εν γυμνασίω. Έργα γλυπτικής στο ελληνιστικό γυμνάσιο (PhD Dissertation).Thessaloniki: Aristotle Universitys.
27. Lullies, R. (1931). Die Typen der Griechischen Herme. Königsberg: Grafe und Unzer.
28. Marek, C. (1993). Stadt, Ära und Territorium in Pontus-Bithynia und Nord-Galatia. IstForsch 39.
29. Matz, F. (1950). Geschichte der Griechischen Kunts Bd.I:Die geometrische und die früharchaische Form. Frankfurt: M. Klostermann.
30. May, J. M. (1950). Ainos, its History and Coinage, 474-341 B.C. London: Oxford University Press.
31. Mendel, G. (1909). Catalogue des monuments grecs, romains et byzantins du Musée Impérial Ottoman de Brousse. BCH 33, pp. 245-435.
32. Mendel, G. (1912). Musées İmperiaux Ottomans. Cataloque des Sculptures Grecques et Byzantines I. İstanbul: En vente au.
33. Metzger, H. (1965). Recherches sur l’imagerie athénienne. Paris: E. de Boccard.
34. Morford, M., & Lenardon, R. J. (1995). Classical Mythology. USA: Longman Publishers.
35. Nilsson, M. P. (1955). Geschichte der griechischen Religion. I : Die Religion Griechenlands bis auf die griechische Weltherrschaft. München: Beck.
36. Osborne, R. (1985). The Erection and Mutilation of the Hermai. PCPhS, pp. 45-73.
37. Pfuhl, E., & Möbius, H. (1977). Die ostgriechischen Grabreliefs I. München: Von Zabern.
38. Pfuhl, E., & Möbius, H. (1979). Die ostgriechischen Grabreliefs II. München: Von Zabern.
39. Pritchett, W. (1998). Pausanias Periegetes. London: Brill.
40. Quaß, F. (1993). Die Honoratiorenschicht in den Städten des griechischen Ostens. Stuttgart: Franz Steiner.
41. Reynolds, J. (1982). Aphrodisias and Rome: Documents from the Excavation of the Theatre at Aphrodisias Conducted by Professor Kenan T. Erim, Together with Some Related Text. Journal of Roman Studies Monographs 1, pp. 214-232.
42. Rolley, C. (1994). La Sculpture Grecque. II. La période classique. Paris: Picard.
43. Rolley, C. (1994). La Sculpture Grecque. II. La période classique. Paris: Ed. A. et J. Picard.
44. Rückert, B. (1995). Die Hermen auf der Agora, Kontext und Funktion antiker Skulptur der römischen Villeggiatur. MM 39, pp. 176-237.
45. Rückert, B. (1998). Die Herme im öffentlichen und privaten Leben der Griechen. Religionswissenschaften, Band 4.
46. Schwingenstein, C. (1977). Die Figurenausstattung desJ griechischen Theatergebäudes. München: Wilhelm Fink-Verlag.
47. Seiffert, A. (2006). Der sakrale Schutz von Grenzen im antiken Griechenland Formen und Ikonographie. (PhD dissertation). Julius-Maximilians-Universität.
48. Siebert, G. (1990). Hermes. LIMC 5, pp. 285-387.
49. Simon, E. (1969). Die Götter der Griechen. Virginia: Hirmer.
50. Smith, R. (2008). Yazıtlar Tasvirler ve Arkeolojik Veriler Işığında Heykel Atölyeleri. In R. Smith, & J. Lenaghan, Aphrodisias’tan Roma Portreleri (pp. 102-120). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
51. Smith, W. (1854). A Classical Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. New York: Harper & Brothers.
52. Straten, F. T. (1995). Hiera Kala: Images of Animal Sacrifice in Archaic and Classical Greece. London: Brill Academic Pub.
53. Şahin, M. (2000). Miletopolis Kökenli Figürlü Mezar Stelleri ve Adak Levhaları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
54. Thöne, C. (1999). Ikonographische Studien zu Nike im 5. Jahrhundert. Heidelberg: Archäologie und Geschichte.
55. Τuchelt, Κ. (1979). Frühe Denkmäler Roms in Kleinasien: Beiträge zur archäologischen Überlieferung aus der Zeit der Republik und des Augustus. Teil 1. Roma und Promagistrate. istanbuler Mitteilungen, 23.
56. Versnel, H. S. (2011). Coping with the Gods: Wayward Readings in Greek Theology. Leiden: Brill.
57. Vierneisel-Schlörb, B. (1980). Klassische Skulpturen des 5. und 4. Jahrhunderts v. Chr Katalog der Skulpturen / Glyptothek München. München: C.H. Beck.
58. Wrede, H. (1972). Die spätantike Hermengalerie von Welschbillig. RGF 32.
59. Wrede, H. (1985). Die antike Herme. Mainz: Philipp von Zabern.
60. Zachari, V. (2013). Image de l’espace ou espace de l’image ? Autel et pilier hermaïque dans la céramique attique. Mondes Anciens, pp. 1-24.
61. Zanker, P. (1965). Wandel der Hermesgestalt in der attischen Vasenmalerei. Bonn: R. Habelt.