Hellenistik Dönem Karia Khersonesosu’nda Hemithea Kült İnancı ve Bölge Kültürüne Katkıları – Yeni Bulgular Işığında Arkeolojik Bir Değerlendirme

Abstract

Bybassos (Marmaris - Hisarönü) topraklarında yer alan Kastabos Hemithea Kutsal Alanı, Eren Dağı üzerinde 275 metre yükseklikteki stratejik bir doğal sırt üzerinde konumlanmıştır. Geç Klasik ve Erken Hellenistik dönemler boyunca bu kutsal alan, Karia Khersonesos’unun dini, sosyal ve siyasi dokusunda merkezi bir rol oynamıştır. Bu çalışma; güncel arkeolojik verileri mitolojik, epigrafik ve mimari kanıtlarla bütünleştirerek, Hemithea kültüne dair geleneksel yorumların ötesine geçen kapsamlı bir yeniden değerlendirme sunmaktadır. Kutsal alanın birincil işlevi —Molpadia mitine dayanan— şifa ritüelleri merkezi olsa da, bu araştırma alanı bölgesel koinon birliği ve sosyal dayanışma için bir merkez olarak incelemektedir. Tapınağın mimari evrimi, yerel Karia kimliği ile Rhodes Peraia’sının gelişen nüfuzu arasındaki bir sentezi yansıtmaktadır. Ayrıca çalışma, seramik buluntular ve yazıtların ayrıntılı analizi yoluyla Kastabos’un deniz ticareti ağlarındaki ve bölgesel bağlantılardaki karmaşık ekonomik ve kültürel etkileşimlerini araştırmaktadır. Bu yeniden değerlendirme, önceki akademik çalışmaların kısıtlılıklarını ve boşluklarını ele alarak, Karia’nın kültürel ve politik sistemlerine dair nüanslı bir perspektif sunmaktadır. Kutsal alanın bölgesel kimlik ve jeopolitik istikrar için nasıl temel bir sütun görevi gördüğünü kanıtlayan bu bütüncül yaklaşım, Rhodes-Karia sınırındaki sosyo-ekonomik dinamiklere dair yeni içgörüler sağlamaktadır.

Keywords

• Karia Khersonesos
• Kastabos
• Rhodes Peraia
• Bybassos
• Kült
• Hemithea Kutsal Alanı

Supporting Institution

Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi - BAP

Project Number

SCD-2025-1061

The Hemithea Cult Belief in the Hellenistic Period Karia Chersonesos and Its Contributions to Regional Culture – An Archaeological Evaluation in Light of New Findings

Abstract

Located within the territory of Bybassos (Marmaris - Hisarönü), the Sanctuary of Hemithea at Kastabos (Κάσταβος) occupies a strategic natural ridge on Eren Mountain at an altitude of 275 meters. During the Late Classical and Early Hellenistic period, this sanctuary played a pivotal role in the religious, social, and political fabric of the Carian Chersonesos. This study integrates recent archaeological data with mythological, epigraphic, and architectural evidence to provide a comprehensive reassessment of the cult of Hemithea, moving beyond traditional interpretations. While the sanctuary’s primary function was a center for healing rituals—rooted in the myth of Molpadia—this research examines the site as a vital hub for regional koinon unity and social solidarity. The architectural evolution of the temple reflects a sophisticated blend of local Carian identity and the burgeoning influence of the Rhodian Peraia. Furthermore, the study explores the site’s complex economic and cultural interactions through a detailed analysis of ceramic finds and inscriptions, which highlight its role in maritime trade networks and regional connectivity. By addressing the limitations and gaps in earlier scholarship, this reappraisal offers a nuanced perspective on the cultic and political systems of ancient Caria. It demonstrates how the sanctuary functioned as a central pillar for regional identity and geopolitical stability. This holistic approach provides new insights into the socio-economic dynamics of the Rhodian-Carian frontier.

Keywords

• Carian Chersonesos
• Kastabos
• Rhodian Peraia
• Bybassos
• Cult
• Hemithea Sanctuary

Supporting Institution

Erzincan Binali Yıldırım University - BAP

Project Number

SCD-2025-1061

References

1. Diodorus Siculus, Bibliotheca Historica. Library of History, Cilt II, Kitap 2.35-4.58, çev. C. H. Oldfather, Loeb Classical Library 303, Harvard University Press, Cambridge, MA 1935.
2. Pausanias, Hellados Periegesis (Description of Greece), 2.7.
3. Polybios, Historiai (The Histories), V. 88.
4. Strabo. Geographika (Geography), Books 12-14. Translated as Antik Anadolu Coğrafyası by A. Pekman. İstanbul, 2005.
5. Bean G. E. & Akarca A. (1956). 1953 Eylül’ünde Gölenye’de (Marmaris) Yapılan Araştırma. TAD VI/2, 17-22.
6. Bean G. E. & Cook J. M. (1957). The Carian Coast III . BSA 52, 58-146.
7. Berthold R. M. (1984). Rhodes in the Hellenistic Age. Ithaca.
8. Bieber M. (1961). The History of the Greek and Roman Theater. New Jersey.

9. Blümel W. (1991). Die Inschriften der rhodischen Peraia. Bonn.
10. Bresson A. (1991). Recueil des Inscriptions de la Pérée rhodienne (Pérée intégrée). Paris.
11. Bresson A. (2016). The Making of the Ancient Greek Economy. Oxford.
12. Büyüközer, A. (2019). Knidos ve Ionia Rönesansı, TÜBA-AR, İstanbul, 65-89.
13. Cook J. M. & Plommer W. H. (1966). Sanctuary of Hemithea at Kastabos. Cambridge.
14. Diler A. (2007). Kedreai. Sedir Adası. İstanbul.
15. Diler A. (2011). The Delicate Balance of Natural and Cultural Heritage: A Proposal for the Management Plan of Sedir Island (Kedreai). Xantener Berichte 19, 117-128.
16. Fraser P. M. & Bean G. E. (1954). The Rhodian Peraea. Oxford.
17. Fraser P. M. (1977). Rhodian Funerary Monuments. Oxford.
18. Gabrielsen V. (2000). The Rhodian Peraea in the Third and Second Centuries BC. ClMediaev 51, 129-183.
19. Gabrielsen V. (2013). Rhodes and the Ptolemaic Kingdom: The Commercial Infrastructure. Eds. K. Buraselis, M. Stefanou & D. J. Thompson, The Ptolemies, the Sea and the Nile: Studies in Waterborne Power. Cambridge, 66-81.
20. Gürbüzer M., (2021). Amos’ta Yeni Araştırmalar ve Bulgular, Cedrus IX, 219-249.
21. Hansen M. H. & Nielsen T. H. (2004). An Inventory of Archaic and Classical Poleis. Oxford.
22. Held W. & Şenol A. K. (2010). Rhodian Wine From Karia The Production of Rhodian Wine on the Karian Chersonesos in the Hellenistic Period. Eds. Ü. Aydınoğlu & A. K. Şenol, Olive Oil and Wine Production in Anatolia During Antiquity. Symposium Proceedings 06-08 November 2008, Mersin, Turkey. İstanbul, 175-183.
23. Held W. & Şenol G. Şenol A. K. (2007). 2005 Yılı Bybassos Araştırması. 24. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, C. 1, 37-51.
24. Held W. & Şenol G. Şenol A. K. (2008). 2006 Yılı Bybassos Araştırması. 25. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, C. 1, 365-381.
25. Held W. & Şenol G. Şenol A. K. (2009). 2007 Yılı Bybassos Araştırması. 26. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, C. 3, 211-227.
26. Held W. & Şenol G. Şenol A. K. (2010). 2008 Yılı Bybassos Araştırması. 27. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, C. 3, 215-233.
27. Held W. & Şenol G. Şenol A. K. (2011). 2009 Yılı Bybassos Araştırması. 28. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, C.1, 325-341.
28. Held W. (2003). Neue und Revidierte Inschriften aus Loryma und der Karischen Chersones. EpigAnat 36, 55-86.
29. Held W. (2005). Loryma ve Karia Chersonesos’unun Yerleşim Sistemi. Olba 12, 85-100.
30. Held W. (2006). Loryma. Eds. W. Radt, Stadtgrabungen und Stadtforschung im westlichen Kleinasien BYZAS 3. İstanbul, 187-198.
31. Held W. (2009). Die Karer und die Rhodische Peraia. Eds. F. Rumscheid, Die Karer und die Anderen, In-ternationales Kolloquium an der Freien Universität Berlin, 13. bis 15. Oktober 2005. Berlin, 121-134.
32. Held W. (2010). Die Heiligtümer und Kulte in Loryma. Eds. R. van Bremen & J. M. Carbon, Hellenistic Karia. Paris, 355-377.
33. Held W. (2013). Heiligtümer und lokale Identität auf der karischen Chersones. Eds. P. Brun & L. Cavalier & K. Konuk & F. Prost, Euploia. La Lycie et la Carie antiques. Bordeaux, 93-100.
34. Held W. (2014). Hellenistische Grabmonumente der Karischen Chersones. Ed. M. Zimmermann, Herausgegeben von Albrecht Matthaei und Martin Zimmermann. Stadtkultur im Hellenismus. Hei-delberg, 250-267.
35. Held W. (2015). Hemithea von Kastabos. Eine karische Heilgöttin ihr Kultbild und ihre Schwestern. Eds. B. Beck-Brandt & S. Ladstatter & B. Yener-Marksteiner, Turm und Tor. Siedlungsstrukturen in Lykien und benachbarten Kulturlandschaften. Akten des Gedenkkolloquiums für Thomas Marksteiner in Wien, November 2012. Wien, 179-194.
36. Held W. (2021). Mutual influences between Dodekanesian and Karian sanctuaries in the Hellenistic Period: The Sanctuary of Apollo in Loryma and Amos, and the Corinthian Temple in Kaunos. Eds. B. Poulsen, P. Pedersen & J. Lund, Karia and the Dodekanese. Cultural Interrelations in the Southaeast Aegean Early Hellenistic to Early Byzantine. Oxford, 79-88.
37. Held W., A. Berger & A. Herda (1999). Loryma in Karien. Vorbericht über die Kampagnen 1995 und 1998. IstMitt 49, 159-196.
38. Hellström P. (2007) Labraunda: A Guide to the Karian Sanctuary of Zeus Labraundos, 34-36.
39. Hoskyn R. (1842). Narrative of a Survey of Part of the South Coast of Asia Minor; And of a Tour into the Interior of Lycia in 1840-1; Accompanied by a Map. JRGS 12, 143-161.
40. Jeppesen, K. (2002) The Maussolleion at Halikarnassos, The Superstructure. Maussolleion 5. Aarhus: Jysk Arkaelogist Selskab.
41. Kaymakçı S. (2024). Kastabos / Hemithea Kutsal Alanı 2022 Yılı Çalışmaları, 43. Kazı Sonuçları Toplantısı, Ankara, C.6, s. 425-440.
42. Kaymakçı S., Çığır Dikyol, D. et.al. (2025). Kastabos / Hemithea Kutsal Alanı 2023 Yılı Çalışmaları, 44. Kazı Sonuçları Toplantısı, Ankara, C.6, s. 215-231.
43. Kırca, E. Deniz Oğuz. (2022). Yerel ve Devşirme? İki Kimlik: Hemithea ve Eileithyia, Belleten 86/ 306, Ankara, 427-468
44. Kuban Z. & Saner T. (1997). Kıran Gölü 1995. AST, C14/ S.2, s. 433-450.
45. Kuban Z. & Saner T. (1997) Kıran Gölü 1995. AST 14/2, 433-450.
46. Küçükbezci, H.G. (2019). Hitit İnancında Farklı Kurban ve Sunu Türleri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 41, Konya, s. 139-147.
47. Maiuri A. (1924). Viaggio di esplorazione in Caria. ASAtene 4-5 (1921-1922), 395-459.
48. Mastrocinque A. (1979). La Caria e la Ionia meridionale in epoca ellenistica (323-188 a.C.). Roma.
49. Meyer E. (1937). Peraia. Ed. G. Wissowa, Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. Band XIX-1. Stuttgart (1937) 565-585.
50. Papachristodoulou I. C. (1989). Oi Archaioi Rhodiakoi Demoi. Atina.
51. Papachristodoulou I. C. (1999). The Rhodian Demes within the Framework of the Function of the Rhodian State. Eds. V. Gabrielsen & P. Bilde & T. Engberg-Pedersen & L. Hannestad & J. Zahle, Hellenistic Rhodes: Politics, Culture, and Society. Oxford, 27-44.
52. Papachristodoulou, Ioannis, The Rhodian Demes Within the Framework of thei, unction of the Rhodian State, ed. V. Gabrielsen, P. Bilde, T. Engberg- Pedersen, L. Hannestad ve J. Zahle, Hellenistic Rhodes: Politics, Culture, and Society, Studies in Hellenistic Civilization (Vol. 9), Aarhus University Press, (1999), s. 27-44,
53. Pedersen P. (1994). The fortifications of Halikarnassos. REA 96, 215-235.
54. Renberg, G. H. (2017). Where Dreams May Come (2 vol. set):Incubation Sanctuaries in the Greco-Roman World. Brill 2017.
55. Rice E. E. (1999). Relations Between Rhodes and the Rhodian Peraia. Eds. V. Gabrielsen, P. Bilde & T. Engberg-Pedersen & L. Hannestad & J. Zahle, Hellenistic Rhodes: Politics, Culture and Society. Oxford, 45-54.
56. Saner T. (1994). Observations on the Different Types of Masonry Used in the City Walls of Amos. REA 96-1-2, 273-284.
57. Stephan von Byzanz (Stephanus Byzantinus), Ethnika (Stephani Byzantii Ethnicorum Quae Supersunt Ex Recensione Augusti Meineke), Akademische Druck- U. Verlagsanstalt (Unverändenter Abdruck der 1849 in Verlag G. Reimer in Berlin erschienenen Ausgabe), Graz 1958.
58. Stillwell R. & MacDonald W. L. (1976). The Princeton Encyclopedia of Classical Sites. Princeton.
59. Söğüt B. (2020). "Lagina Hekate Kutsal Alanı", Karia: Karialılar ve Anadolu'nun Güneybatısı, ed. I. Caner-Morrison 245-260.
60. Şenol A. K. (2019). Ceramic Production on the Karian Chersonesos. Ed. W. Held, Forschungen auf der Karischen Chersones. Band 1, Die Karische Chersones vom Chalkolithikum bis in die byzantinische Zeit. Marburg, 93-117.
61. Şenol K. & Walz S. (2015). Vine Cultivation Areas on the Carian Chersonesos in Antiquity Estimating the Wine Production Potential of Bybassos and its Territory. Eds. A. Diler & K. Şenol & Ü. Serdaroğlu, Olive Oil and Wine Production in Eastern Mediterranean During Antiquity, International Symposium Proceedings 17-19 November 2011 Urla-Turkey. İzmir, 31-39.
62. Tırpan A. S. & Söğüt B. (2004): "Lagina Hekate Kutsal Alanı 2003 Yılı Çalışmaları", 26. Kazı Sonuçları Toplantısı, C.2, 383-392.
63. Umar B., (1993). Türkiye’deki Tarihsel Yer Adları, İnkılap Yayınevi, İstanbul.
64. Ünver G., (2019). Karia Kentlerinde Özel Şahısların Kent Imarına Yönelik Bağışları, Cedrus VII, 511-543.
65. van Bremen R. (2009). Networks of Rhodians in Karia. Eds. I. Malkin & C. Constantakopoulou & K. Panagopoulou, Greek and Roman Networks in the Mediterranean. New York, 113-132.
66. van Gelder H. (1900). Geschichte der alten Rhodier. Lahey.
67. Wiemer H. U. (2010). Structure and Development of the Rhodian Peraia: Evidence and Models. Eds. R. van Bremen & J. M. Carbon, Hellenistic Karia. Paris, 415-434.
68. Wilkening-Aumann C.( 2015). The Theatre in the Sanctuary of Hemithea at Kastabos. Eds. R. Frederik-sen, E. R. Gebhard & A. Sokolicek, The Architecture of the Ancient Greek Theatre. Acts of an Internati-onal Conference at the Danish Institute at Athens 27-30 January 2012. Aarhus, 233-251.