Ressam İsmail Menekşe’nin İstanbul temalı görselleri üzerinden müziksel imgelem çalışması

Year 2026, Volume: 11 Issue: 1, 383 - 399, 02.02.2026

Saide Sezen , Nilgün Sazak

https://doi.org/10.31811/ojomus.1769759

Abstract

Görsel ve işitsel imgelerin, özellikle ilk defa karşılaşılan nesnelerin algılanması konusunda etkili olduğu bilinmektedir. Algılanan her şey bir imgeyi temsil etmektedir. Bu araştırmada, Ressam İsmail Menekşe’ye ait olan İstanbul temalı iki sulu boya resmin görselleri üzerinden müziksel imgelem çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın amacı görseller üzerinden önce duygusal imgelem ve sonrasında da müziksel imgelem çalışması yapılarak, insanların yaşantılarında getirdikleri duyguların ilk defa görülen bir nesnede nasıl müziğe ve söze dönüştüğünü ortaya koymaktır. Bu araştırmada, bir ressamın kendi duygu ve estetik yoğunluğu üzerinden ürettiği bir eserin bir müzik eseri ile duyguya çevrilmesi konusunda farklı yaş ve cinsiyet değişkenine göre katılımcıların algılarını belirlemek açısından önemli görülmektedir.
Bu araştırmada nitel ve nicel yöntemin bir arada kullanıldığı karma desen kullanılmıştır. Ressam İsmail Menekşe’nin araştırmaya konu olan iki eseri üzerinde yapılan incelemelerde; nitel yöntem, derinlemesine görüşme ve içerik analizi kullanılmıştır. Bu görseller üzerinden Ressam İsmail Menekşe ile derinlemesine görüşme tekniğinden yararlanılmıştır. Çalışmanın kapsamında oluşturulan görüşme formu Ressam İsmail Menekşe tarafından cevaplanmıştır.
Araştırmanın daha sonraki bölümünde nicel araştırma yöntemi olarak tarama modeli uygulanmıştır. Araştırmanın evreni sosyal medya kanalıyla ulaşılan ve araştırmaya gönüllü olarak katılan farklı yaş gruplarından katılımcılar, örneklemini ise araştırma davetine yanıt veren 283 kişi oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan ve uzman görüşleri doğrultusunda son hali verilen görüşme formları kullanılmıştır. İlki Ressam İsmail Menekşe’ye uygulanmış, diğeri ise ressamın İstanbul temalı iki görseli üzerinden gönüllü katılımcılara uygulanmıştır. Görüşme sorularından elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilmiş, frekans ve yüzde değerleri ile tablolaştırılmıştır.
Görsel sanatlar ile işitsel sanatların insanda uyandırdığı duygu ve görsele bakıldığında hatırlanan şarkının bu duygu ile paralellik gösterip göstermediği konusunun araştırıldığı bu çalışmada; yaş ve cinsiyet değişkenlerinin görsel algı ve müziksel çağrışımlar üzerinde anlamlı bir etkisi olduğunu göstermiştir. Özellikle yaş ilerledikçe Pop müziğinden Türk Sanat ve Halk müziğine doğru bir yönelim olduğu, sanatsal algının ise bireylerin öznel anılarıyla şekillendiği sonucuna varılmıştır. Bu çalışma, görsel sanat eserlerinin müzikle kurduğu sembolik bağın toplumsal kimlikler ve demografik değişkenlerle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.

Keywords

sanat , resim , müzik , imge , algı , ressam İsmail Menekşe

A musical imagery study based on the visual images of painter Ismail Menekse on Istanbul theme

Abstract

It is known that visual and auditory images are effective in the perception of objects, especially those encountered for the first time. Everything perceived represents an image. In this research, a musical imagery study was conducted on the visuals of two watercolor paintings with the theme of Istanbul by the painter İsmail Menekşe. The aim of this research is to explore how the emotions that people bring to their lives are transformed into music and words in an object that is seen for the first time by working on emotional imagery and then musical imagery through visuals. In this research, it is considered important to determine the perceptions of participants according to different age and gender variables in terms of how a work produced by an artist through his/her own emotions and aesthetic intensity is translated into emotion through a musical work.
This research used a mixed method, which combines qualitative and quantitative methods. In the examinations conducted on the two works of the painter İsmail Menekşe that are the subject of the research, qualitative methods, in-depth interviews and content analysis were used. The in-depth interview technique was used with the painter İsmail Menekşe through these visuals. The interview form created within the scope of the study was answered by the painter İsmail Menekşe.
In the later part of the research, the survey model was applied as a quantitative research method. The universe of the research consisted of participants from different age groups who were reached through social media channels and participated in the research voluntarily, while the sample consisted of 283 people who responded to the research invitation. The research used interview forms prepared by the researcher and finalized in line with expert opinions as data collection tools. The first was applied to the painter İsmail Menekşe, while the other was applied to volunteer participants through two of the painter’s visuals with Istanbul themes. The data obtained from the interview questions were analyzed with the SPSS program and tabulated with frequency and percentage values.
This study investigates whether the emotions evoked by visual and auditory arts in individuals align with the song remembered when viewing an image. The findings show that the variables of age and gender have a significant effect on visual perception and musical associations. In particular, it was concluded that as age increases, there is a shift from Pop music toward Turkish Classical and Folk music, and that artistic perception is shaped by individuals’ subjective memories. This study reveals that the symbolic relationship established between visual artworks and music is closely linked to social identities and demographic variables.

Keywords

art , painting , music , ımage , perception , painter İsmail Menekşe

References

• Akdağlı, S. ve Eyigör Pelikoğlu, F. (2018). Plastik sanatlarda kapı imgesi. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 4(2), 75-85. https://doi.org/10.22252/ijca.530666
• Aktekin, D. B., Şimşek, Y. ve Kaplan, B. (2011). Renklerin duygular üzerine etkisi, Maltepe Tıp Dergisi, 2(1), 31-33. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/954563
• Albayrak, U. (2015). Müzik beğenisinde kültürel sermaye ve kültürel elitizm: Kıbrıs örneği (Tez No. 413923). [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
• Armağan, İ. (1992). Sanat toplumbilimi, demokrasi kültürüne giriş. İleri Kitapevi.
• Artut, K. (2004). Sanat eğitimleri kuramları ve yöntemleri. Anı Yayınevi.
• Barthes, R. (1993). Göstergebilimsel serüven (M. Rifat ve S. Rifat, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
• Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
• Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi.
• Çuhadar, H. C. (2016). Müzik ve müzik eğitimi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 217-230. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/360270
• Dewey, J. (2021). Deneyim olarak sanat (N. Küçük, Çev.). Vakıfbank Kültür Yayınları.
• Dinçeli, D. (2020). Görsel düşünme ve algı. İdil Dergisi, (67), 545-552. https://doi:10.7816/idil-09-67-11.
• Doğan, S. C. ve Tekgül, E. (2024). Müzik beğenileri ve tercih üzerine yazılmış tezlere yönelik sistematik bir derleme. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 642-655. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3937195
• Eroğlu, A. (2011). John Dewey’de deneyim ve sanat (Tez No. 289894) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
• Ertan, G. ve Sansarcı, E. (2016). Görsel sanatlarda anlam algı. Alternatif Yayıncılık.
• Hançerlioğlu, O. (1977). Felsefe ansiklopedisi (1. bs.). Remzi Kitabevi.
• İmik, Ü. ve Haşhaş, S. (2020). Müzik nedir ve hayatımızın neresindedir. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 6(2), 196-202. https://doi.org/10.22252/ijca.854961
• Karabulut, N. ve Daşdemir, F. (2020). İmge imgelem ve imgeleme kavramları bağlamında sanat eserinin oluşumu. Ekev Akademi Dergisi, (82), 231-244.
• Keser, N. (2009). Sanat sözlüğü. Ütopya Yayınevi.
• Langer, S. K. (1957). Philosophy in a new key. New York American Library.
• Mustan Dönmez, B. ve Kılınçer, Z. (2011). Müziğin Yunan mitolojisi ve batı kültürü içindeki algılanışı. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 101-113.
• Piri Çınar, S. (2019). Sosyal medya ağında paylaşılan sanat eserlerinin toplumun sanat algısına etkisi (Tez No. 578273) [Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
• Şenel, O. (2013). Müzik algısı, müzik tercihi ve sosyal kimlik bağlamında müzikte önyargı ve kalıpyargı (Tez No. 356239) [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi.
• Tekin, H. H. ve Tekin, H. (2006). Nitel araştırma yönteminin bir veri toplama tekniği olarak derinlemesine görüşme. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(13), 3101-116.
• Turgut, İ. (1991). Sanat felsefesi. Bilgehan Matbaası.
• Uçan, A. (1994). İnsan ve müzik, insan ve sanat eğitimi. Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (7. bs.). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, F. ve Gül, H. (2021). Toplumsal cinsiyete duygusal bakış, KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 23(41), 578-590.