Year 2019, Volume , Issue 27, Pages 41 - 60 2019-07-25

KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK

Fevzi Volkan GÜNGÖRDÜ [1] , Okşan BAŞOĞLU [2]


Orta Anadolu’nun güneydoğusunda bulunan Kapadokya Bölgesi insanlık tarihi boyunca birçok farklı uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Jeologlar tarafından “Volkanik Kapadokya” olarak adlandırılan bu bölge günümüzden 25 milyon yıl önce Hasan Dağ, Erciyes Dağ, Melendiz Dağ, Göllü Dağ, Nenezi Dağ ve Acıgöl çevresinde meydana gelen volkanik patlamalar sonucunda oluşan lav ve tüf birikintilerinin, zaman içerisinde gerçekleşen yoğun yağmurlarla sertleşmesi ve sonrasında meydana gelen sel ve rüzgârların neden olduğu aşındırmalar sonucunda günümüzdeki benzersiz görünümüne ulaşmıştır. 1950’ler öncesine kadar Kapadokya’nın da içinde bulunduğu Orta Anadolu Bölgesi için Tunç Çağlarından öncesine tarihlenebilecek herhangi bir buluntu yerinin varlığına ihtimal verilmemekteydi. Ancak İngiliz James Mellaart’ın bölgede gerçekleştirdiği yüzey araştırmaları ve sonrasında kazı çalışmalarını başlattığı Konya Ovası içerisinde bulunan Çatalhöyük yerleşimi, Orta Anadolu’da Neolitik Çağ’ın varlığı ile ilişkili bakış açılarının değişmesine neden olmuştur. 1960’larda Ian Todd’un bölgede gerçekleştirdiği yüzey araştırmaları özellikle Kapadokya Bölgesi içerisindeki tarih öncesi yerleşimlerin varlığının ortaya konması açısından son derece önemli sonuçlar ortaya koymuştur. 1980’lerin sonlarında Mamasın Barajı suları altında kalma tehlikesi sebebiyle kurtarma kazılarının başladığı Aksaray, Aşıklı Höyük ve ilerleyen yıllarda gerçekleşen Musular kazıları ile Niğde’de bulunan Tepecik Çiftlik, Kömürcü Kaletepe Obsidiyen İşliği ve Köşk Höyük’te gerçekleştirilen çalışmalar Kapadokya Bölgesi’nin Neolitik Çağ’ı hakkındaki bilgilerimizin ana kaynaklarıdır. Aksaray ve Niğde illerinde yapılan araştırmalar ışığında tanımlanan Kapadokya Neolitiği içerisinde, Nevşehir’in rolünün anlaşılması noktasında eldeki veriler yüzey araştırmaları sonuçlarının ötesine geçmemektedir.  Ian Todd ve Sevil Gülçur’un gerçekleştirdiği çalışmalar soncunda Acıgöl ve Ürgüp’te bazı obsidiyen kaynakları ve az sayıda tarihöncesi buluntu yeri tespit edilmiştir. 2011 yılında Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi arkeoloji bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Okşan Başoğlu’nun Ürgüp Bölgesinde gerçekleştirdiği yüzey araştırmaları kapsamında Ürgüp ili, Sofular Köyü yakınlarında, Kızılırmak Nehri’nin bir kolu olan Kışlacık Deresi’nin kenarında bulunan Sofular Höyük’ün yüzeyinde yoğun bir biçimde yontmataş ve sürtmetaş buluntular tespit edilmiştir. Miyosen dönemi fosil yatakları üzerinde bulunan Sofular Höyük’te kaçak kazı çukurlarının da varlığı sebebiyle alanda bir arkeolojik kazının gerçekleştirilmesine karar verilmiştir. 2016 yılında Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi arkeoloji bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Okşan Başoğlu ve Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyelerinden Dr. Öğr. Üyesi Fevzi Volkan Güngördü tarafından Sofular Höyük’te kazı çalışmaları başlatılmıştır. 2016-2018 yılları arasından gerçekleştirilen kazı çalışmaları sonucunda Sofular Höyük’te Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem’e tarihlendirilen farklı buluntular açığa çıkartılmıştır. Sofular Höyük, Nevşehir ili sınırları içerisinde, Kızılırmak Nehri kenarında kazısı gerçekleştirilen ilk Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem buluntu yeri olması sebebiyle, Melendiz Nehri kıyısında konumlanan yerleşimler ışığında tanımlanan Kapadokya Bölgesi Çanak Çömleksiz Neolitik Dönemi için yeni bir değerlendirme noktası olarak öne çıkmaktadır.

Orta Anadolu, Kapadokya, Çanak Çömleksiz Neolitik
  • Baird 2012 Baird, D., “The Late Epipaleolithic, Neolithic and Chalcolithic of the Anatolian Plateau, 13,000-4,000 BC”, A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East (ed. D. T. Potts), Vol. I. UK, 431-465. Baird v.d. 2013 Baird, D. – E. Asouti – L. Astruc – A. Baysal – E. Baysal – D. Carruthers – A. Fairbairn – C. Kabukcu – E. Jenkins – K. Lorents – C. Middleton – J. Pearson – A. Pirie, “Juniper smoke, skulls and wolves’ tails. The Epipaleolithic of the Anatolian Plateau in its South-west Asian Context; insights from Pınarbaşı”, Levant 45 vol. 2, 175-209. Baird v.d. 2018 Baird, D. – A. Fairbairn – E. L. Jenkins – C. Middleton – J. Pearson – E. Asouti – Y. Edwards – C. Kabukcu – G. Mustafaoğlu – N. Russell – O. Bar-Yosef – G. Jacobsen – X. Wu, “Agricultural origins on the Anatolian plateau”, Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America (PNAS) 115(14), 3077-3086. Balcı – Çakan 2017 Balcı, S. – Y. G. Çakan, “Niğde Tarihöncesi Yüzey Araştırmaları 2015”, KST 34/2, 1-24.
Primary Language tr
Journal Section Research Article
Authors

Orcid: 0000-0002-8483-2415
Author: Fevzi Volkan GÜNGÖRDÜ

Orcid: 0000-0003-0123-4346
Author: Okşan BAŞOĞLU
Country: Turkey


Dates

Publication Date : July 25, 2019

Bibtex @research article { olba596499, journal = {OLBA}, issn = {1301-7667}, address = {Mersin Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, 33 342 Çiftlikköy Kampüsü - YENİŞEHİR / MERSİN}, publisher = {Mersin University}, year = {2019}, volume = {}, pages = {41 - 60}, doi = {}, title = {KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK}, key = {cite}, author = {GÜNGÖRDÜ, Fevzi Volkan and BAŞOĞLU, Okşan} }
APA GÜNGÖRDÜ, F , BAŞOĞLU, O . (2019). KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK. OLBA , (27) , 41-60 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/olba/issue/47315/596499
MLA GÜNGÖRDÜ, F , BAŞOĞLU, O . "KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK". OLBA (2019 ): 41-60 <https://dergipark.org.tr/en/pub/olba/issue/47315/596499>
Chicago GÜNGÖRDÜ, F , BAŞOĞLU, O . "KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK". OLBA (2019 ): 41-60
RIS TY - JOUR T1 - KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK AU - Fevzi Volkan GÜNGÖRDÜ , Okşan BAŞOĞLU Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - OLBA JF - Journal JO - JOR SP - 41 EP - 60 VL - IS - 27 SN - 1301-7667- M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 OLBA KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK %A Fevzi Volkan GÜNGÖRDÜ , Okşan BAŞOĞLU %T KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK %D 2019 %J OLBA %P 1301-7667- %V %N 27 %R %U
ISNAD GÜNGÖRDÜ, Fevzi Volkan , BAŞOĞLU, Okşan . "KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK". OLBA / 27 (July 2019): 41-60 .
AMA GÜNGÖRDÜ F , BAŞOĞLU O . KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK. Yok. 2019; (27): 41-60.
Vancouver GÜNGÖRDÜ F , BAŞOĞLU O . KIZILIRMAK NEHRİ KENARINDA BİR ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK DÖNEM YERLEŞİMİ: SOFULAR HÖYÜK. OLBA. 2019; (27): 60-41.