Seçilmiş Avrupa ve Asya Ülkelerinin COVID-19 Durumlarının Entropi ve MAUT Yöntemleri ile Değerlendirilmesi
Öz
Bu çalışmanın amacı araştırmaya konu edilen Avrupa ve Asya ülkelerinin COVID-19 durumlarının entropi ve çok nitelikli fayda teorisi (MAUT) kullanılarak değerlendirilmesidir. Araştırma verileri Our World in Data veri tabanlarından 15 Nisan 2021 tarihi itibariyle temin edilmiştir. Literatüre paralel olarak değerlendirmede kullanılmak üzere on dört ölçüt seçilmiştir. Kriterlerin objektif ağırlıklandırılmasında entropi yöntemi kullanılmış, nüfus yoğunluğu (15.6%), yüz kişi bazında tüm dozlar aşılanmış insan sayısı (12.1%), bin kişi bazında uygulanan test sayısı (10.2%), diyabet yaygınlığı (8.9%), pozitif oranı (8.5%), kardiyovasküler ölüm oranı (8.3%), milyon kişi bazında ölüm oranı (7.3%), %), yüz kişi bazında aşılanmış insan sayısı (6.1%), milyon kişi bazında vaka sayısı (5.2%), bin kişi başına düşen hastane yatağı sayısı (4.7%), bin kişi başına düşen hemşire ve ebe sayısı (4.1%), kapanma endeksi (3.4 %), bin kişi başına düşen doktor sayısı (3.1%) ve 65 yaş üzeri nüfus oranı (2.6%) sıralaması elde edilmiştir. Ülkeler MAUT yöntemi ile sıralandığında ilk beş ülkenin Bahreyn, Sırbistan, Slovakya, İsrail ve Slovenya olduğu, son beş ülkenin ise Malezya, Norveç, Japonya, Finlandiya ve Güney Kore olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları sonuç bölümünde tartışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
References
- Albahri, O. S., Al-Obaidi, J. R., Zaidan, A. A., Albahri, A. S., Zaidan, B. B., Salih, M. M. and Zulkifli, C. Z. (2020). Helping doctors hasten COVID-19 treatment: Towards a rescue framework for the transfusion of best convalescent plasma to the most critical patients based on biological requirements via ml and novel MCDM methods. Computer methods and programs in biomedicine, 196, 105617.
- Arsu, T . (2021). Ülkelerin Covid-19 Pandemisine karşı mücadelesinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile değerlendirilmesi . Bitlis Eren Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Akademik İzdüşüm Dergisi, 6(1), 128-140.
- Breitenbach, M. C., Ngobeni, V. and Aye, G. C. (2021). Efficiency Of Healthcare Systems In The First Wave Of Covid-19-A Technical Efficiency Analysis. Economic Studies, 30(6).
- Chen, C. H. (2020). A novel multi-criteria decision-making model for building material supplier selection based on entropy-AHP weighted TOPSIS. Entropy, 22(2), 259.
- Çalış Boyacı, A . (2021). Which OECD countries are advantageous in fight against COVID-19? Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi , 37(1) , 137-148 .
- Dowd, J. B., Andriano, L., Brazel, D. M., Rotondi, V., Block, P., Ding, X. and Mills, M. C. (2020). Demographic science aids in understanding the spread and fatality rates of COVID-19. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(18), 9696-9698.
- Erdoğan, N. K., Altinirmak, S., Şahin, C. and Karamaşa, Ç. (2020). Analyzing the financial performance of football clubs listed in BIST using entropy based copras methodology. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 63, 39-53.
- Fishburn, P. C. (1967). Additive utilities with finite sets: Applications in the management sciences. Naval Research Logistics Quarterly, 14(1), 1-13.
- Fishburn, P. C. and Keeney, R. L. (1974). Seven independence concepts and continuous multiattribute utility functions. Journal of Mathematical Psychology, 11(3), 294-327.
- Ghasemi, A., Boroumand, Y. and Shirazi, M. (2020), How Do Governments Perform in Facing COVID- 19? , MPRA Pap.