Balkan Savaşları sırasında Pomakların zorla tanassur edilmesi (1912-1913)
Abstract
The Pomaks are a Muslim religious community, speaking a dialect of Bulgarian. Various arguments exist on the ethnic origins of the Pomaks and the origin of the term Pomak. During the Ottoman period, they gradually and voluntarily converted to Islam from the mid-15th century to the first half of the 18th century. The terms Turk and Muslim were synonymous with each other because Islam was spread in the Balkans through the Turks. The main component of the Pomak identity was Islam and consequently, the Pomaks identified themselves with Turkish identity. During the Bulgarian national revival period, several domestic sources fabricated by some intellectuals, most of them being members of the clergy, engraved the perception in Bulgarian collective memory that the Pomaks were systematically and forcibly converted to Islam by the Turks. This perception, when united with several political considerations and identifying Bulgarian identity with speaking Bulgarian and being an Orthodox Christian, paved the way to the forced conversion of the Pomaks to Christianity during the Balkan Wars. During these wars, some 200.000 Pomaks living in the Rhodopes, Western Thrace and Eastern Macedonia were oppressed ruthlessly and Christianized by the Bulgarian Orthodox Church, VMRO bands and Bulgarian volunteers with the support of King Ferdinand and Prime Minister Ivan Geshov. All the mosques in Pomak villages were either converted to churches or were demolished. Besides, Bulgarian names were given to the Pomaks and they were forced to go to churches. Moreover, they were compelled to wear Christian dresses and to practice their rituals about birth, marriage and funeral under the guidance of priests. Even though the Pomaks complained that they were Christianized against their will, their claims were ignored by the Church and the government. After the signing of the Treaty of Istanbul, guaranteeing religious freedoms of all Muslim citizens of Bulgaria, the Pomaks started to return to Islam. Despite the resistance of the Bulgarian Orthodox Church, all the Pomaks returned to Islam by the middle of February of 1914. However, the atrocities they suffered and the incident of their forced conversion to Christianity drew them closer to Turkish identity. In this study, we try to explain the process of forced conversion of the Pomaks to Christianity and the background of this event analyzing the Ottoman and Bulgarian sources
Keywords
Balkan Savaşları sırasında Pomakların zorla tanassur edilmesi (1912-1913)
Abstract
Pomaklar, Bulgarcanın bir lehçesi ile konuşan Müslüman bir halktır. Pomakların etnik kökeni ve Pomak tabirinin menşei hakkında muhtelif tezler mevcuttur. Osmanlı döneminde 15. yüzyıl ortalarından 18. yüzyılın ilk yarısına kadar olan uzun bir süreçte gönüllü olarak Müslüman olmuşlardır. Balkanlar’da İslam, Türkler vasıtasıyla yayıldığı için Türk ve Müslüman terimleri eş anlamlı kullanılıyordu. Bu sebeple Pomaklar, İslam kimliği dolayısıyla kendilerini Türklükle özdeşleştirmişlerdir. Bulgar ulusal uyanışı döneminde çoğunluğu ruhban çevrelerine mensup aydınlar tarafından üretilen bazı kalp mahallî kaynaklar, Bulgar kolektif hafızasına Pomakların sistemli bir şekilde zorla İslamlaştırıldığı algısını yerleştirmiştir. Bu algı, Bulgar olmayı Bulgarca konuşmak ve Ortodoks olmak şeklinde tanımlayan bir ulus anlayışı ve bazı politik mülahazalarla birleşince Balkan Savaşları’nda Pomakların zorla Hıristiyanlaştırılmasına zemin hazırlamıştır. Balkan Savaşları sırasında Kral Ferdinand ve Başbakan İvan Geşov’un desteği, Bulgar Ortodoks Kilisesi ve VMRO’ya bağlı komitacılar ve Bulgar gönüllüler tarafından Rodoplar, Batı Trakya ve Doğu Makedonya’da yaşayan 200.000 dolayında Pomak baskı ve zulümle Hıristiyanlaştırıldı. Pomak köylerindeki bütün camiler kiliseye çevrildi veya yıkıldı. Ayrıca, her birine Bulgar adı verilen Pomaklar kiliseye gitmeye, Hıristiyan kıyafeti giymeye, doğum, nikâh ve cenazelerini papazlar vasıtasıyla yerine getirmeye zorlandılar. Pomaklar başından itibaren zorla Hıristiyanlaştırıldıklarından şikâyet etseler de Kilise ve hükümet tarafından iddiaları dikkate alınmadı. Müslümanların din özgürlüğünü garanti eden İstanbul Antlaşması’nın imzalanmasından sonra Pomaklar İslama geri dönmeye başladılar. Bulgar Kilisesi’nin direnişine rağmen 1914 yılı Şubat ayı ortalarına kadar bütün Pomaklar İslama geri döndü. Balkan Savaşları’nda uğradıkları zulümler ve zorla tanassur hadisesi, Pomakları Türk kimliğine daha da yakınlaştırdı. Bu çalışmada Osmanlı ve Bulgar kaynaklarına dayalı olarak Pomakların zorla tanassur sürecinin arka planını ve gelişimini açıklamaya çalışacağız
Keywords
