Administrative Division of the Bosnian Sandjak in the 16th Century

Yıl 2009, Sayı: 25 , 99 - 147 , 31.03.2009

Hatice Oruç

https://izlik.org/JA26CJ74CZ

Öz

The expression “sanjak is divided to judicial-administrative subunits called kaza’s” present in definitions involving administration distributions has not been valid for the Bosnian Sanjak until the beginning of the 16th century. On the establishment of the Bosnian Sanjak, the administration distribution was done according to the lands present before the Ottoman Empire and this distribution was expressed as “vilâyet”s. The term “kaza” was used with the 16th century to indicate an administration distribution in the Bosnian Sanjak. The conquests that took place around Bosnia, especially in the first half of the 16th century, has resulted in the constant change in the administrative boundaries. The new conquered lands were first added to the Bosnian Sanjak and then some of them were added to the newly established sanjaks. This paper aims to examine the administrative distribution of the 16th century Bosnian Sanjak with reference to the tahrir defters (the tax survey registers) of the Bosnian Sanjak.

Anahtar Kelimeler

The Bosnian Sanjak , The Ottoman Empire , Administrative Units , 16th century , Kaza , Vilâyet , Nahiye

16. Yüzyılda Bosna Sancağı’nın İdarî Dağılımı

https://izlik.org/JA26CJ74CZ

Öz

İdarî taksimatla ilgili tanımlamalarda yer alan “sancak, kaza denilen adlî-idarî alt birimlere ayrılır” ifadesi Bosna sancağı için ancak 16. yüzyıl itibariyle doğrulanmaktadır. Sancağın ilk kuruluş yıllarında idarî dağılım öncelikle Bosna topraklarında Osmanlı öncesi topraksal dağılım dikkate alınarak yapılmıştır ve bu dağılım “vilâyet”ler şeklinde ifade edilmiştir. “Kaza” idarî bir dağılıma işaret etmek üzere 16. yüzyılda kullanılmaya başlanmıştır. Bosna civarında yapılan yeni fetihler, özellikle 16. yüzyılın ilk yarısında sancağın idarî sınırlarında değişikliklere sebep olmuştur. Yeni fethedilen topraklar öncelikle Bosna sancağına dâhil edilmiş ve daha sonra bu topraklar yeni kurulan başka sancaklara ilhak olunmuştur. Bu çalışmada Bosna sancağı tahrir defterleri esas alınarak 16. yüzyılda Bosna sancağının idarî dağılımı ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

Bosna sancağı , Osmanlı Devleti , 16. yüzyıl , İdarî taksimat , Kaza , Vilâyet , Nahiye

Kaynakça

• İstanbul Atatürk Kitaplığı: MC.076.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.18.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.24.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.56.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.157.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.164.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: MAD.540.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: KK.282.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: KK.283.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.211.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.212.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.201.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.983.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.432.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.1072.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.1013.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.1072.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.1013.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.379.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.435.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: MAD.625.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.1071.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.1014.
• İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi: TD.462.
• Opširni popis Kliškog sandžaka iz 1550. godine, Ob. Fehim Dž. Spaho – Ahmed S. Aličić, Haz. Behija Zlatar, Sarajevo: Orijentalni Institut, 2007.
• Opširni popis Bosanskog sandžaka iz 1604. godine, Ob. Adem Handžić, Bošnjački Institut Zürich–Sarajevo ve Orijentalni Institut u Sarajevu, Monumenta Turcica, Ser. II, Defteri, Kitap 4, Cilt I/2, Sarajevo, 2000.
• Hicrî 835 Tarihli Sûret-i Defter-i Sancak-ı Arvanid, Metni Giriş ile Neşreden Halil İnalcık, 2. Baskı, Ankara, 1987.
• Hicrî 859 Tarihli Sûret-i Defter-i Sancak-ı Tırhala, Metni Giriş ile Neşredenler Melek Delilbaşı – Muzaffer Arıkan, Ankara, 2001.
• Akdağ, Mustafa, Türkiye’nin İktisadî ve İçtimaî Tarihi, Ankara, 1971.
• Arık, Feda Şamil, “Osmanlılarda Kadılık Müessesi”, OTAM, Sayı 8, Ankara, 1997, s. 1-72.
• Başar, Fahameddin, Osmanlı Eyalet Tevcihatı (1717-1730), Ankara, 1997.
• Baykara, Tuncer, “Kaza”, DİA, C. 25, Ankara, 2002, s. 119-120.
• Baykara, Tuncer, Anadolu’nun Tarihî Coğrafyasına Giriş: Anadolu’nun İdarî Taksimatı, Ankara, 1988.
• Buzov, Snježana, “Vlasi u Bosanskom sandžaku i islamizacije”, POF, 41 (1991), Sarajevo, s. 99-111.
• Buzov, Snježana, “Vlaško pitanje u osmanlijskim izvorima”, Povijesni prilozi, 11 (1992), Zagreb, s. 39-60.
• Deny, J. [M. Kunt], “Sandjak”, EI2, Vol. IX, Leiden, 1997, s. 11-13.
• Đurđev, Branislav, “Bosna-Hersek”, DİA, C. 6, İstanbul, 1992, s. 297-305.
• Đurđev, Branislav, “Banja Luka”, EI2, Vol. I, Leiden, 1986, s. 1017-1018.
• Đurđev, Branislav, “O naseljavanju Vlaha stočara u sjevernu Srbiju u drugoj polovini XV vijeka”, Godišnjak društva istoričara Bosne i Hercegovine, 35 (1984), Sarajevo, 1966, s. 63-78.
• Filipović, Nedim, “Islamizacija vlaha u Bosni i Hercegovini u XV i XVI vijeku”, Radovi ANUBIH, Kitap LXXIII, Bölüm 22, Sarajevo, 1983, s. 139-148.
• Gökbilgin, M. T., “Nahiye”, İA, C. IX, İstanbul, 1974, s. 37-39.
• Hadžibegić, Hamid, “Porez na sitnu stoku i korišćenje ispaşa”, POF, VIII-IX (1958/59), Sarajevo, 1960.
• Heffening, “Vilayet”, İA, C. XIII, İstanbul, 1986, s. 317.
• Husić, Aladin, “Tvrđave Bosanskog sandžaka i njihove posade 1528-30. godine”, POF, 49 (1999), Sarajevo, 2000, s. 189-229.
• İnalcık, Halil, “Eyalet”, DİA, C. 11, İstanbul, 1995, s. 548-550.
• İnalcık, Halil, “Eyâlet”, EI2, Vol. II, Leiden, 1991, s. 721-724.
• İnalcık, Halil, “Timâr”, EI2, Vol. X, Leiden, 2000, s. 502-507.
• İnalcık, Halil, “The Ottoman State: Economy and Society, 1300-1600”, An Economic and Social History of the Ottoman Empire, Ed. Halil İnalcık – Donald Quataert, New York, 1996.
• İpşirli, Mehmet, “Beylerbeyi”, DİA, C. VI, İstanbul, 1992, s. 69-74.
• Kaldy-Nagy, Gy., “Kadı: Ottoman Empire”, EI2, Vol. IV, Leiden, 1997, s. 373-374.
• Kunt, İ. Metin, Sancaktan Eyalete (1550-1650 Arasında Osmanlı Ümerası ve İl İdaresi), İstanbul, 1978.
• Kurt, Yılmaz, “Osmanlı Toprak Yönetimi”, Osmanlı, C. 3, Ed. Güler Eren, Ankara, 1999.
• Lewis, B., “Bâd-i Hawâ”, EI2, Vol. I, Leiden, 1986, s. 850.
• Macdonald, B. D., “Kaza”, İA, C. VI, İstanbul, 1977, s. 493-494.
• Menage, V. L., “Beglerbegi”, EI2, Vol. I, Leiden, 1986, s. 1159-1160.
• Mulić, Jusuf, “Društveni i ekonomski položaj Vlaha i Arbanasa u Bosni pod osmanskom vlašću”, Prilozi za orijentalnu filologiju, 51 (2001), Sarajevo, 2003, s. 111-146.
• Oruç, Hatice, “15. Yüzyılda Bosna Sancağı ve İdarî Dağılımı”, OTAM, 18 (2005), Ankara, 2006, s. 249-271.
• Oruç, Hatice, “Tahrîr Defters on the Bosna Sanjak”, Archivum Ottomanicum, Harrassowitz Verlag, Wiesbaden, 2008, s. 403-430.
• Öz, Mehmet, XV-XVI. Yüzyıllarda Canik Sancağı, Ankara, 1999.
• Özel, Oktay, “The Transformation of Provincial Administration in Anatolia: Observations on Amasya from 15th to 17th Centuries”, The Ottoman Empire: Myths, Realities and ‘Black Holes’, İstanbul, 2006, s. 51-73.
• Popović, A., “Travnik”, EI2, Vol. X, Leiden, 2000, s. 572-574.
• Popović, A., “Sarajevo”, EI2, Vol. IX, Leiden, 1997, s. 28-34.
• Šabanović, Hazim, Bosanski Paşaluk, Sarajevo, 1982.
• Şahin, İlhan, “Nahiye”, DİA, C. 32.
• Todorov, Nikolai, The Balkan City (1400-1900), Washington, 1983.
• Yediyıldız, Bahaeddin, Ordu Kazası Sosyal Tarihi, Ankara, 1985.