Bitlis İli, Güroymak ilçesi, Gölbaşı Beldesindeki Anadolu Mandası İşletmelerinde Barınak İçi Karbondioksit (CO2) Emisyonu Üzerine Barınak Hacmi ve Sürü Büyüklüğünün Etkisi

Bu çalışmada, küresel ısınmada rol oynayan gazlardan birisi olan karbondioksitin manda barınaklarındaki emisyonunun tespit edilmesi ve barınak içi karbondioksit emisyonu üzerine ahır hacminin ve ahırda yetiştirilen manda varlığının etkilerini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmanın materyalini, Bitlis İli, Güroymak ilçesine bağlı Gölbaşı beldesindeki 45 adet manda yetiştiriciliği yapan aile çiftliği oluşturmuştur. Bu çalışmada, çiftliklerde yetiştirilen her yaş ve cinsiyetten manda varlığına ait bilgilerin yanı sıra ahır boyutları ve ahır içi ortama ait karbondioksit emisyonu ve hava kalitesi ölçüm sonuçları kullanılmıştır. Değerlendirme öncesinde sürüler 1–9 BBHB ve ≥10 BBHB olarak iki gruba, ahır hacmi 1–22 m3 ve ≥23 m3 olmak üzere ikişer gruba ayrılmıştır. Verilerin analizi için SPSS 20.0 paket programı kullanılmıştır. İncelenen çiftliklere ait BBHB cinsinden ortalama, minimum ve maksimum sürü büyüklükleri sırasıyla, 9,96 BBHB, 3 BBHB ile 24 BBHB olarak bulunmuştur. Ahır hacmine ait ortalama, maksimum ve minimum değerler ise sırasıyla, 22,88 m3 , 9,95 m3 ve 35,45 m3 olarak hesaplanmıştır. Karbondioksit emisyonu ile Ahır hacmi arasında negatif yönlü (r: −,026) bir ilişki tespit edilmiştir. Diğer taraftan karbondioksit emisyonu ile sürü büyüklüğü arasında pozitif yönlü bir ilişki (r: ,325) belirlenmiştir. Doğrusal ilişki çerçevesinde sürüdeki manda sayısının artmasına bağlı olarak ahır içinde karbondioksit emisyonunun yükseldiği tespit edilmiştir. Barınak içindeki hava kalitesi (TVOC), ahır hacmi ve sürü büyüklüğü ile benzer bir ilişki göstermiştir. TVOC ile CO2 emisyonu arasında pozitif yönlü (r: ,387) ve önemli bir ilişki tespit edilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışmada BBHB başına düşen ahır taban alanının (11,72 m2) yüksek olmasına bağlı olarak ahır içindeki CO2 emisyon değerlerinin (454–808 ppm) hayvan ve insan sağlığı açısından kabul edilebilir üst sınırın (3000 ppm) altında olduğu tespit edilmiştir.