Slums and Neoliberal Urbanization in Izmir: Spatial and Ideological Transformation in Kadifekale and Limontepe

Abstract

Abstract: The phenomenon of slums, which emerged alongside the rapid urbanization process in Turkey, has become a site where social inequalities, migration dynamics, and neoliberal urban policies intersect. This process, which accelerated with the migration of rural populations to cities from the 1950s onward, has exacerbated housing, property, and social justice issues, particularly on the peripheries of metropolitan areas. Izmir offers one of the most striking examples of this transformation; the Kadifekale and Limontepe neighborhoods stand out as both spaces of solidarity and symbols of spatial exclusion within the historical trajectory of urbanization. This study examines slum movements from a historical and theoretical perspective, assessing them through the lens of social structure, property relations, migration, rent, and spatial justice. A qualitative approach is employed in the study, employing literature review and document analysis. The evolution of the slum phenomenon is theoretically interpreted within the framework of Henri Lefebvre's "production of space," David Harvey's "urban justice," and Şengül's "spatial politics" approaches. The findings demonstrate that urban transformation in Kadifekale was shaped by state interventionism, while transformation in Limontepe was shaped by market-centered policies; both processes resulted in the commodification of urban space and the erasure of social memory. The example of Izmir clearly demonstrates how shantytowns in Turkey have become urban profiteering areas during the neoliberal era. The aim of this study is to theoretically examine the historical, social, and economic transformation of shantytown movements in Turkey through the Kadifekale and Limontepe neighborhoods of Izmir, and to discuss the impact of neoliberal urbanization policies on spatial justice. Keywords: Shantytown, Urban Transformation, Neoliberal Urbanization, Spatial Justice, Izmir Jel Kodları: R11, R30, R38, D63, H41

Keywords

• Shantytown
• Urban Transformation
• Neoliberal Urbanization
• Spatial Justice
• Izmir

İzmir’de Gecekondulaşma ve Neoliberal Kentleşme: Kadifekale ve Limontepe’de Mekânsal ve İdeolojik Dönüşüm

Abstract

Özet: Türkiye’de hızlı kentleşme süreciyle birlikte ortaya çıkan gecekondu olgusu, toplumsal eşitsizliklerin, göç dinamiklerinin ve neoliberal kent politikalarının kesiştiği bir alan haline gelmiştir. 1950’li yıllardan itibaren kırsal nüfusun kente yönelmesiyle hız kazanan bu süreç, özellikle büyükşehirlerin çeperlerinde barınma, mülkiyet ve sosyal adalet sorunlarını derinleştirmiştir. İzmir kenti, bu dönüşümün en çarpıcı örneklerinden birini sunmakta; Kadifekale ve Limontepe mahalleleri, kentleşmenin tarihsel seyri içinde hem dayanışma mekânları hem de mekânsal dışlanmanın simgeleri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, gecekondu hareketlerini tarihsel ve kuramsal bir perspektiften ele almakta; toplumsal yapı, mülkiyet ilişkileri, göç, rant ve mekânsal adalet kavramları üzerinden değerlendirmektedir. Çalışmada nitel bir yaklaşımla literatür taraması ve belge analizi yöntemleri kullanılmış; gecekondu olgusunun evrimi, Henri Lefebvre’nin “mekânın üretimi”, David Harvey’nin “kentsel adalet” ve Şengül’ün “mekânsal siyaset” yaklaşımları çerçevesinde teorik olarak yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, Kadifekale’deki kentsel dönüşümün devlet müdahaleciliğiyle, Limontepe’deki dönüşümün ise piyasa merkezli politikalarla şekillendiğini; her iki sürecin de kentsel mekânın metalaşması ve toplumsal hafızanın silinmesi gibi sonuçlar doğurduğunu göstermektedir. İzmir örneği, Türkiye’de gecekondu bölgelerinin neoliberal dönemde nasıl birer kentsel rant alanına dönüştüğünü açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, İzmir’deki Kadifekale ve Limontepe mahalleleri üzerinden Türkiye’deki gecekondu hareketlerinin tarihsel, toplumsal ve ekonomik dönüşümünü kuramsal düzlemde inceleyerek, neoliberal kentleşme politikalarının mekânsal adalet üzerindeki etkilerini tartışmaktır. Anahtar Kelimeler: Gecekondu, Kentsel Dönüşüm, Neoliberal Kentleşme, Mekânsal Adalet, İzmir Jel Kodları: R11, R30, R38, D63, H41

Keywords

• Gecekondu
• Kentsel Dönüşüm
• Neoliberal Kentleşme
• Mekânsal Adalet
• İzmir

References

1. Akdaş, M. (2021). Görünmeyen sınırların kentsel dönüşüm projeleri ile değişimi: İzmir Kadifekale örneği. Mimarlık ve Yaşam, 6(2), 301–317. https://doi.org/10.26835/my.835965
2. Aksu Kocatürk, G. (2021). Gecekondu hareketleri: Gülensu/Gülsuyu mahalleleri örneği. Enderun, 5(1), 55–69.
3. Bahçeci Başarmak, H. I. (2020). Bağımlı kentleşme, kent hakkı ve kentsel dönüşüm. Memleket Siyaset Yönetim, 15(34), 217–242.
4. Bektaş Ata, L. (2021). Limontepe’de yaşamak büyümek beklemek: Kentsel dönüşüm öncesi bir mahalle anlatısı. İdealkent Yayınları.
5. Beyru, R. (2000). 19. yüzyılda İzmir’de yaşam. Literatür Yayınları.
6. Beyru, R. (2011). 19. yüzyılda İzmir kenti. Literatür Yayınları.
7. Bozkulak, S. (2010). Sermaye, kentsel dönüşüm ve varoş: Fakirin malı, zenginin hazinesi… Alınan yer http://www.mimdap.org/?p=34845, Erişim Tarihi: 27.10.2025.
8. Bozkurt, Y. & Ayfer, R. (2018). Göçün kentleşme üzerindeki etkisi: Kütahya il örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 57, 144–162.

9. Bulca, K. (2019). Gecekondu bölgelerinde gerçekleştirilen kentsel dönüşüm uygulamalarında kullanıcıların yaşadığı sosyo-mekânsal sorunlar: Kadifekale örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Uşak.
10. Çakır, S. (2011). Türkiye’de göç, kentleşme/gecekondu sorunu ve üretilen politikalar. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23, 209–222.
11. Çetin, İ. (2011). Kentiçi bir çöküntü alanı örneği Kadifekale’de mekân sosyolojisi denemesi. Sosyoloji Dergisi, 25, 53–80.
12. Çetinkaya, Y. D. (2008). Tarih ve kuram arasında toplumsal hareketler. Y. D. Çetinkaya (Ed.), Toplumsal hareketler: Tarih, teori ve deneyim içinde (ss. 15–64). İletişim Yayınları.
13. Çımrın, F. K. (2010). Yeni toplumsal hareketler ve kentsel yaşam. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2).
14. Davis, M. (2010). Gecekondu gezegeni. Metis Yayıncılık.
15. Ekinci, O. (1998). Kaçak yapılaşma ve arazi spekülasyonu. Y. Sey (Ed.), 75 yılda değişen kent ve mimarlık içinde (ss. 191–198). Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
16. Ercan, F. (1996). Kriz ve yeniden yapılanma sürecinde dünya kentleri ve uluslararası kentler: İstanbul. İdealkent, 71, 61–96.
17. Harvey, D. (2012). Sermayenin mekânları (B. Kıcır, D. Koç, K. Tanrıyar & S. Yüksel, Çev.). Sel Yayıncılık.
18. Işık, O. & Pınarcıoğlu, M. (2009). Nöbetleşe yoksulluk: Sultanbeyli örneği. İletişim Yayınları.
19. Kaplan, E. A. (1980). Kentleşen toplumda suçluluk sorunu ve polis örgütü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). TODAİE, Ankara.
20. Karpat, K. H. (1976). Gecekondu: Kırsal göç ve kentleşme. Cambridge University Press.
21. Karpat, K. H. (2003). Türkiye’de toplumsal dönüşüm. Timaş Yayınları.
22. Keleş, R. (2000). Kentleşme politikaları (5. baskı). İmge Kitabevi.
23. Keleş, R. (2004). Kentleşme politikası. İmge Kitabevi.
24. Kıray, M. (1964). Ereğli: Ağır sanayiden önce bir sahil kasabası. İletişim Yayınları.
25. Kurtuluş, A. H. (2003). Mekânda billurlaşan kentsel kimlikler: İstanbul’da yeni sınıfsal kimlikler ve mekânsal ayrışmanın bazı boyutları. Doğu Batı, 23, 75–96.
26. Lefebvre, H. (1979). The survival of capitalism: Reproduction of the relations of production. St. Martin’s Press.
27. Mimarlar Odası İzmir Şubesi. (2005). İzmir mimarlık rehberi. Mas Matbaası.
28. Mimar Sinan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı. (1998). Kentleşme–kentlileşme: Bütünleşme (Lisansüstü seminer çalışması, Yayın No. 1). Alınan yer https://acikerisim.msgsu.edu.tr, Erişim Tarihi: 12.11.2025.
29. Şengül, T. H. (2009). Kentsel çelişki ve siyaset: Kapitalist kentleşme süreçlerinin eleştirisi. İmge Kitabevi.
30. Sevgi, C. (1988). Kentleşme sürecinde İzmir ve gecekondular. Konak Belediyesi Kültür Hizmetleri.
31. Theodore, N., Peck, J. & Brenner, N. (2012). Neoliberal urbanism: Cities and the rule of markets. İdealkent, 3(7), 21–37.
32. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. (2022). 775 sayılı Gecekondu Kanunu. Alınan yer https://www.mevzuat.gov.tr, Erişim Tarihi: 05.10.2025.
33. Uğur, N. (1986). Gecekondularda suç ve suçluluk (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
34. Ünal, Ç. (2015). Kadifekale kentsel yenileme alanında toplumsal belleğin korunması üzerine bir öneri: Arkeopark kavramı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gediz Üniversitesi, İzmir.
35. Vural, S. (2025). İzmir’de gecekondu tarihi. Alınan yer https://www.linkedin.com, Erişim Tarihi: 02.10.2025.
36. Yalçın, C. (2004). Göç sosyolojisi. Anı Yayıncılık.
37. Yönder, A. (1987). Informal land and housing markets: The case of Istanbul, Turkey. Journal of the American Planning Association, 53(2), 213–219. https://doi.org/10.1080/01944368708976654