TÜKETİCİLERİN LÜKS MARKA TUTUMLARINDA ATIF TEORİSİ VE SEMBOLİK STATÜNÜN ROLÜ: TÜRKİYE VE SUUDİ ARABİSTAN'DAKİ TÜKETİCİLER ARASINDA BİR KARŞILAŞTIRMA

Öz

Prestijli markalar, sembolik ve duygusal bir rezonans oluşturarak tüketici tercihlerini önemli ölçüde şekillendirmektedir. Tüketiciler, bu markaların tüketimini genellikle hedonik (hazcı) ihtiyaçları tatmin etmenin bir aracı olarak algılamaktadır. Atfetme Teorisi, bireylerin markaları değerlendirmek için belirli özellikleri ve bilişsel şemaları kullandığını ileri sürerken; bu çalışma, söz konusu tutumların Türkiye ve Suudi Arabistan bağlamında sembolik statü ve atıf çerçevesinde nasıl inşa edildiğini incelemektedir. Lüks tüketiminin psikolojik ve sosyal belirleyicilerine odaklanan araştırma, özellikle moda endüstrisini ele almaktadır. Anket çalışması, marka statüsüne veya kişisel benlik uyumuna (self-congruity) öncelik veren bireyleri hedeflemiştir. 293 katılımcıdan (144 Suudi Arabistan, 125 Türkiye ve 24 diğer bölgeler) elde edilen verilerin analizine dayanarak; bulgular, marka prestijinin sembolik statü üzerinde doğrudan pozitif bir etkisi olduğunu göstermektedir. Dikkat çekici bir şekilde, atfetme teorisi'nin bu dinamik içerisinde aracı (mediator) bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışmanın özgün değeri, ilgili alanda Türkiye ve Suudi Arabistan arasında yürütülen ilk karşılaştırmalı araştırma olmasından kaynaklanan öncü niteliğinde yatmaktadır. Ayrıca çalışma, Atfetme Teorisi'ni moda endüstrisindeki markalarla ilişkili olarak özgün bir şekilde aracı değişken olarak kullanarak mevcut literatüre katkı sağlamaktadır. Sonuçlar, prestij ve sembolik statü arasındaki korelasyonun sosyal etkileşimlerde, profesyonel yaşamda ve genel tüketici davranışlarında kendini gösterdiğini savunmaktadır. Lüks markalar, tüketicilere kendilerini ifade etme ve sosyal hiyerarşide daha üst bir konuma ulaşma noktasında gerekli prestij ve statüyü sağladığı için tercih edilmeye devam etmektedir. Dahası çalışma, tüketici değerlendirmesinde bir ayrıma dikkat çekmektedir: Faydacı (utilitarian) ürünlerde marka çağrışımlarına öncelik verilirken, hedonik ürünlerde duygusal ve estetik değerler temel belirleyici olmaktadır. Gelecekteki araştırmalar, bulguların genellenebilirliğini artırmak için farklı kültürel ve sosyo-ekonomik demografik grupları kapsamalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Lüks Marka
• Atıf Teorisi
• Sembolik Statü
• Gösterişli Tüketim.

The Role of Attribution Theory and Symbolic Status On Consumers' Luxury Brand Attitudes: A Comparison Between Consumers In Türkiye And Saudi Arabia

Abstract

Prestigious brands significantly shape consumer preferences by leveraging symbolic and emotional resonance. Consumers often perceive the consumption of these brands as a means of satisfying hedonic needs. While Attribution Theory posits that individuals utilize specific characteristics and cognitive schemas to evaluate brands, this study investigates how such attitudes are constructed within the contexts of symbolic status and attribution in Türkiye and Saudi Arabia. Focusing on the psychological and social determinants of luxury consumption, the research specifically examines the fashion industry. The survey targeted individuals who prioritize brand status or personal self-congruity. Based on an analysis of 293 respondents (144 from Saudi Arabia, 125 from Türkiye, and 24 from other regions), the findings indicate that brand prestige exerts a direct positive influence on symbolic status. Notably, Attribution Theory was found to have no mediating effect within this specific dynamic. The original value of this study lies in its pioneering nature, as it represents the first comparative research conducted between Türkiye and Saudi Arabia in this specific field. Furthermore, it contributes to the existing literature by uniquely utilizing Attribution Theory as a mediating variable in relation to brands within the fashion industry. The results suggest that the correlation between prestige and symbolic status manifests in social interactions, professional environments, and general consumer behavior. Luxury brands remain preferred because they provide the prestige and status necessary for self-expression and upward social mobility. Furthermore, the study highlights a distinction in consumer evaluation: brand associations are prioritized for utilitarian products, whereas emotional and aesthetic values remain paramount for hedonic goods. Future research should encompass diverse cultural and socio-economic demographics to enhance the generalizability of these findings.

Keywords

• Luxury Brand
• Attribution Theory
• Symbolic Status
• Conspicuous Consumption.

References

1. Adilova, S. (2015). Turistik satınalma kararlarında köken ülke faktörünün önemi (Yüksek lisans tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. Tez No. 423297.
2. Şahin, O. (2018). Statü ve gösterişçi tüketim eğilimlerinin algılanan sembolik statü üzerindeki etkileri (Yüksek lisans tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. Tez No. 495790.
3. Bağcı, R. B. (2021). Atfetme kuramı ve Instagram fenomenleri: Pazarlamaya etkileri üzerine içerik analizi. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 16(2), 129–136. https://doi.org/10.54860/beyder.1017219
4. Buluk, B., & Erdem, S. H. (2019). Statü temelli turizm tüketimine teorik bir bakış. Journal of Gastronomy and Travel Research, 3(3), 470–487. https://doi.org/10.32958/gastoria.579860
5. goods creates different market types. Review of Social Economy, 82(1), 76–97. https://doi.org/10.1080/00346764.2021.2019822
6. Dubois, D., Jung, S., & Ordabayeva, N. (2021). The psychology of luxury consumption. Current Opinion in Psychology, 39, 82–87. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2020.07.011
7. El Alak, B. A. (1996). Kapsamlı idari bilimler terimleri sözlüğü (muhasebe, finans ve bankacılık). Dar Al Jamahiriya.
8. Ho, F. N., Wong, J., & Brodowsky, G. (2023). Does masstige offer the prestige of luxury without the social costs? Status and warmth perceptions from masstige and luxury signals. Journal of Business Research, 155, 113382.

9. Kapferer, J. N. (1998). Why are we seduced by luxury brands? Journal of Brand Management, 6(1), 44–49.
10. Loureiro, S. M. C., Japutra, A., & Kwun, D. (2019). Signalling effects on symbolic status and travellers’ well-being in the luxury cruise industry. International Journal of Tourism Research, 21(5), 639–654. https://doi.org/10.1002/jtr.2287
11. Millan, E., & Reynolds, J. (2014). Self-construals, symbolic and hedonic preferences, and actual purchase behavior. Journal of Retailing and Consumer Services, 21(4), 550–560. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2014.03.011
12. Nueno, J. L., & Quelch, J. A. (1998). The mass marketing of luxury. Business Horizons, 41(6), 61–68.
13. Ryu, G., Park, J., & Feick, L. (2006). The role of product type and country-of-origin in decisions about choice of endorser ethnicity in advertising. Psychology & Marketing, 23(6), 487–513. https://doi.org/10.1002/mar.20131
14. Stokburger-Sauer, N. E., & Teichmann, K. (2013). Is luxury just a female thing? The role of gender in luxury brand consumption. Journal of Business Research, 66(7), 889–896. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2011.12.007
15. Şenel, S. R. (2019). Öğretmenlerin kişilik özellikleri ve örgütsel sessizlik ile mesleki doyum ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. Tez No. 597502.
16. Tığlı, M., & Akyazgan, M. A. (2003). Özellikli (lüks) tüketim ürünlerinde enderlik prensibi ve bir uygulama. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (5), 21–37.
17. Tor Kadıoğlu, C., & Yağcı, M. (2021). Gösterişçi tüketimin ve motivasyonlarının yaş kuşakları ekseninde incelenmesi. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 8(1), 479–507. https://doi.org/10.30798/makuiibf.858836
18. Vanhamme, J., Lindgreen, A., & Sarial-Abi, G. (2023). Luxury ethical consumers: Who are they? Journal of Business Ethics, 1–34. https://doi.org/10.1007/s10551-021-04981-3