Tip 2 Diabetes Mellitus Hastalarında Tedaviye Uyum: Klinik ve Metabolik Faktörlerle İlişkiler

Abstract

Amaç: Bu çalışmanın amacı, tip 2 diyabet (T2DM) hastalarında antidiyabetik tedavi rejimlerine göre tedaviye uyum düzeyini değerlendirmek ve bunun ilaç yükü ve klinik sonuçlarla olan ilişkisini incelemektir. Yöntemler: Bu kesitsel çalışma, Ocak ve Nisan 2024 tarihleri arasında bir üçüncü basamak hastanenin endokrinoloji bölümünde gerçekleştirilmiştir. En az bir yıldır T2DM tanısı konmuş yetişkin hastalar çalışmaya dahil edilmiştir. Sosyodemografik veriler, eşlik eden hastalıklar, diyabetle ilişkili komplikasyonlar, tedavi ve yaşam tarzı özellikleri, laboratuvar parametreleri (HbA1c ve C-peptid) ve hastaların kendi bildirimlerine dayalı tedaviye uyum durumu kaydedilmiştir. Tedaviye uyum, geçerliliği onaylanmış Tip 2 Diabetes Mellitus Tedaviye Uyum (TAT2DM) Ölçeğinin Türkçe versiyonu kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışma, XXX Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (onay no: 2023/5237). Sonuçlar: Çalışmaya 198 tip 2 diyabet hastası dahil edildi. Hipertansiyon en sık görülen hastalık, diyabetik periferik nöropati ise en sık görülen komplikasyondu. Ortalama TAT2DM skoru 85,2 ± 9,2 idi. HbA1c düzeyleri, toplam ilaç sayısı, oral antidiyabetik ilaçlar (OAD'ler) ve insülin ürünleri ile pozitif korelasyon gösterirken (p < 0,001), C-peptid düzeyleri insülin ürünlerinin sayısı ile negatif korelasyon gösterdi (p = 0,010). Toplam TAT2DM skoru, insülin ürünlerinin sayısı ile negatif ilişkiliydi (p = 0,008) ve düzenli egzersiz yapan hastalar arasında tedaviye uyum anlamlı olarak daha yüksekti (p = 0,024). Tedaviye uyum ve HbA1c düzeyleri, antidiyabetik rejimler arasında önemli ölçüde farklılık gösterdi; insülin ve OAD kombinasyon tedavisi alan hastalarda daha yüksek tedaviye uyum ve HbA1c düzeyleri gözlendi (p <0,05). Sonuç: Tedaviye uyum ve glisemik sonuçlar, antidiyabetik tedavi rejimleri arasında farklılık göstermektedir; bu durum, kişiselleştirilmiş diyabet yönetiminin gerekliliğini desteklemektedir.

Keywords

• diabetes mellitus
• hipoglisemik ilaçlar
• insülin
• tedaviye uyum

Project Number

NA

Ethical Statement

Çalışma, İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Bilimsel Araştırma Etik Kurulu-Klinik Olmayan Çalışmalar Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (onay numarası: 2023/5237, tarih: 12.12.2023).

Thanks

Bu çalışmada bize destek olan Endokrinoloji ve Metabolik Hastalıklar ekibine içten teşekkürlerimizi sunarız. Bu çalışmanın hazırlanması sırasında, 1 Şubat 2026 tarihinde dil kontrolü için ChatGPT – GPT-5.2'yi kullandık. Bu hizmeti kullandıktan sonra, içeriği gerektiği şekilde gözden geçirdik ve düzenledik ve yayının içeriği konusunda tüm sorumluluğu üstleniyoruz.

Treatment Adherence in Patients with Type 2 Diabetes Mellitus: Associations with Clinical and Metabolic Factors

Abstract

Objective: This study aimed to assess treatment adherence according to antidiabetic treatment regimens and its associations with medication burden and clinical outcomes in patients with type 2 diabetes mellitus (T2DM). Methods: This cross-sectional study was conducted between January and April 2024 in the endocrinology department of a tertiary care hospital. Adult patients diagnosed with T2DM for at least one year were included. Sociodemographic data, comorbidities, diabetes-related complications, treatment and lifestyle characteristics, laboratory parameters (HbA1c and C-peptide), and self-reported adherence were recorded. Treatment adherence was assessed using the validated Turkish version of the Treatment Adherence in Type 2 Diabetes Mellitus (TAT2DM) Scale. The study was approved by the XXX Ethics Committee (approval no: 2023/5237). Results: The study included 198 patients with T2DM. Hypertension was the most common comorbidity, and diabetic peripheral neuropathy was the most frequent complication. The mean TAT2DM score was 85.2 ± 9.2. HbA1c levels were positively correlated with the total number of medications, oral antidiabetic drugs (OADs), and insulin products (p < 0.001), while C-peptide levels were negatively correlated with the number of insulin products (p = 0.010). The total TAT2DM score was negatively associated with the number of insulin products (p = 0.008) and adherence was significantly higher among patients who exercised regularly (p = 0.024). Treatment adherence and HbA1c levels differed significantly across antidiabetic regimens, with higher adherence and HbA1c observed in patients receiving combined insulin and OAD therapy (p <0.05). Conclusion: Treatment adherence and glycemic outcomes vary across antidiabetic treatment regimens, supporting the need for personalized diabetes management.

Keywords

• diabetes mellitus
• hypoglycemic agents
• insulin
• treatment adherence

Project Number

NA

Ethical Statement

The study was approved by the Inonu University Health Sciences Scientific Research Ethics Committee-Non-Clinical Studies Ethics Committee (approval number: 2023/5237, date: 12.12.2023).

Thanks

We would like to express our sincere gratitude to the Endocrinology and Metabolic Diseases team for their support in this study. During the preparation of this work, we used ChatGPT – GPT-5.2 on February 1, 2026, for language checks. After using this service, we reviewed and edited the content as necessary and assume full responsibility for the content of the publication.

References

1. 1. Genitsaridi I, Salpea P, Salim A, et al. 11th edition of the IDF Diabetes Atlas: global, regional, and national diabetes prevalence estimates for 2024 and projections for 2050. Lancet Diabetes Endocrinol. Feb 2026;14(2):149-156.
2. 2. Committee ADAPP. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2025. Diabetes Care. 2024;48(Supplement_1):S27-S49.
3. 3. Ackermann RT, Dorans KS, Formagini T, O’Brien MJ. Prevention of Type 2 Diabetes in Adults. In: Lawrence JM, Casagrande SS, Herman WH, Wexler DJ, Cefalu WT, eds. Diabetes in America. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK); 2023.
4. 4. Artasensi A, Pedretti A, Vistoli G, Fumagalli L. Type 2 Diabetes Mellitus: A Review of Multi-Target Drugs. Molecules. 2020;25(8).
5. 5. Brown MT, Bussell JK. Medication adherence: WHO cares? Mayo Clin Proc. Apr 2011;86(4):304-14.
6. 6. Lee SK, Shin DH, Kim YH, Lee KS. Effect of Diabetes Education Through Pattern Management on Self-Care and Self-Efficacy in Patients with Type 2 Diabetes. Int J Environ Res Public Health. 2019;16(18).
7. 7. Pourhabibi N, Mohebbi B, Sadeghi R, et al. Determinants of Poor Treatment Adherence among Patients with Type 2 Diabetes and Limited Health Literacy: A Scoping Review. J Diabetes Res. 2022;2022:2980250.
8. 8. Vandenbosch J, Van den Broucke S, Schinckus L, et al. The impact of health literacy on diabetes self-management education. Health Education Journal. 2018;77(3):349-362.

9. 9. Chantzaras A, Yfantopoulos J. Association between medication adherence and health-related quality of life of patients with diabetes. Hormones (Athens). Dec 2022;21(4):691-705. 10. Perez-Nieves M, Boye KS, Kiljanski J, Cao D, Lage MJ. Adherence to Basal Insulin Therapy Among People with Type 2 Diabetes: A Retrospective Cohort Study of Costs and Patient Outcomes. Diabetes Ther. Jun 2018;9(3):1099-1111.
10. 11. Sahoo J, Mohanty S, Kundu A, Epari V. Medication Adherence Among Patients of Type II Diabetes Mellitus and Its Associated Risk Factors: A Cross-Sectional Study in a Tertiary Care Hospital of Eastern India. Cureus. Dec 2022;14(12):e33074.
11. 12. Kanaley JA, Colberg SR, Corcoran MH, et al. Exercise/Physical Activity in Individuals with Type 2 Diabetes: A Consensus Statement from the American College of Sports Medicine. Med Sci Sports Exerc. Feb 1 2022;54(2):353-368.
12. 13. Demirtaş A, Akbayrak N. Development of an assessment scale for treatment compliance in type 2 Diabetes Mellitus in Turkish population: Psychometric evaluation. Int J Nurs Sci. Jul 10 2017;4(3):244-251.
13. 14. Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. routledge; 2013.
14. 15. Tegegne KD, Gebeyehu NA, Yirdaw LT, Yitayew YA, Kassaw MW. Determinants of poor glycemic control among type 2 diabetes in Ethiopia: a systematic review and meta-analysis. Front Public Health. 2024;12:1256024.
15. 16. Al-Rasheedi AA. The Role of Educational Level in Glycemic Control among Patients with Type II Diabetes Mellitus. Int J Health Sci (Qassim). Apr 2014;8(2):177-87.
16. 17. Bin Rakhis SA, Sr., AlDuwayhis NM, Aleid N, AlBarrak AN, Aloraini AA. Glycemic Control for Type 2 Diabetes Mellitus Patients: A Systematic Review. Cureus. Jun 2022;14(6):e26180.
17. 18. Küçük S, Karşıgil P, Uludasdemir D, Güven İ. Tip 2 diyabetes mellitus tanılı bireylerde egzersiz alışkanlıkları ve diyabet öz yeterliliği. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2022;9(2).
18. 19. Han Z, Wang L. Influencing Factors of Exercise Behavior in Patients with Type 2 diabetes:A Systematic Review of Qualitative Studies. Patient Prefer Adherence. 2025;19:3435-3451.
19. 20. Ülker Y, Olgun N. Tip 2 Diyabetli Bireylerde Tedaviye Uyum ve Öz Yeterlilik Düzeyinin Glukoz Regülasyonu İle İlişkisinin İncelenmesi. TJDN. 2024;3(2):60-65.
20. 21. Galdón Sanz-Pastor A, Justel Enríquez A, Sánchez Bao A, Ampudia-Blasco FJ. Current barriers to initiating insulin therapy in individuals with type 2 diabetes. Frontiers in endocrinology. 2024;15:1366368. 22. Snoek FJ, Fisher L, Polonsky WH, et al. Overcoming psychological insulin resistance: A practical guide for healthcare professionals. Primary care diabetes. 2021;15(3):619-621. 23. Arı N, Özdelikara A. Dahiliye kliniklerine başvuran tip 2 diyabet hastalarında aile desteğinin hastalığı kabullenme ve tedavi uyumuna etkisi: Ordu ili örneği. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2022;6(1):39-48.
21. 24. Dağdelen Güleyyupoğlu M, Muz G, Çırpan R. Diyabet Tanısı Almış Bireylerde Parmak Delme ve İnsülin Enjeksiyonu Yapma Korkusunun Tedaviye Uyum Üzerine Etkisi. Journal of Health Sciences/Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;31(1).
22. 25. Özkonuk E. Bir aile sağlığı merkezine başvuran tip 2 Dıabetes mellıtus tanılı hastalarda tedaviye uyum ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Izmir Katip Celebi University (Turkey); 2017.
23. 26. Lu X, Xie Q, Pan X, et al. Type 2 diabetes mellitus in adults: pathogenesis, prevention and therapy. Signal Transduct Target Ther. Oct 2 2024;9(1):262.