Bu çalışma, tüketici davranışı ile doğal afetler arasındaki ilişkiye odaklanan bilgi birikimini bibliyometrik ve sistematik bir perspektifle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın ilk aşamasında, 1991–2024 yılları arasında doğal afet türleri karşısında tüketici davranışlarını inceleyen 161 makalenin bibliyometrik çıktıları değerlendirilmiştir. Veri seti, belirlenen dahil etme ve dışlama kriterleri doğrultusunda Web of Science (WoS) veri tabanından elde edilmiştir. Bibliyometrik analiz sürecinde VOSviewer yazılımı kullanılarak atıf, anahtar kelime ve eşoluşum analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise veri setinde yer alan 31 ampirik çalışma, Teori, Bağlam, Özellikler ve Yöntemler (TCCM) çerçevesi kapsamında incelenmiş ve doğal afetler ile tüketim davranışları arasındaki kuramsal gelişim derinlemesine çözümlenmiştir. Bulgular, yayın odağının Journal of Consumer Research öncülüğünde şekillendiğini, Icek Ajzen ve Roger Clarke’ın en etkili yazarlar arasında yer aldığını ve Planlı Davranış Teorisinin alan için temel bir kuramsal çerçeve sunduğunu ortaya koymaktadır. TCCM analizi ise, risk temelli kuramların da belirginliğini, bağlamsal olarak sel, deprem ve kasırga afetlerine odaklanıldığını ve nicel yaklaşımın baskın olduğunu göstermektedir. Ayrıca araştırma yoğunluğunun büyük ölçekli afetlerin hemen sonrasında arttığı, ancak afet sonrası dönemlerde azaldığı tespit edilmiştir. Bu durum, tüketim kalıplarındaki değişimlerin çoğunlukla olay odaklı ve kısa vadeli yaklaşımlar çerçevesinde ele alındığına dayalı işaret eder nitelikte yorumlanmıştır.
This study aims to analyze the body of knowledge focusing on the relationship between consumer behavior and natural disasters from a bibliometric and systematic perspective. The first step of the research analyzed the bibliometric outputs of 161 articles published between 1991 and 2024 on consumer behavior in response to natural disasters. The dataset was retrieved from the Web of Science database in accordance with predefined inclusion and exclusion criteria. During the bibliometric analysis process, co-citation and keyword co-occurrence analyses were conducted using VOSviewer software. In the second stage of the research, 31 empirical studies from the dataset were reviewed using Theory, Context, Characteristics, and Methods to examine the theoretical development of natural disasters and consumer behavior. The Journal of Consumer Research has shaped the publication focus, Icek Ajzen and Roger Clarke are significant authors, and the Theory of Planned Behavior provides a theoretical basis for the area. The TCCM analysis demonstrates the prominence of risk-based theories, a contextual emphasis on floods, earthquakes, and hurricanes, and the dominance of quantitative research approaches. Moreover, research intensity increases immediately after large-scale disasters but declines in post-disaster periods. This pattern indicates that changes in consumption behavior are predominantly examined through event-driven and short-term perspectives.
| Primary Language | English |
|---|---|
| Subjects | Consumer Behaviour |
| Journal Section | Review |
| Authors | |
| Submission Date | December 4, 2025 |
| Acceptance Date | December 30, 2025 |
| Publication Date | January 27, 2026 |
| Published in Issue | Year 2026 Volume: 19 Issue: 1 |