Derleme

Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar

Cilt: 3 Sayı: 2 31 Mayıs 2026
PDF İndir
TR EN

Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar

Öz

Psikoterapilerin etkililiği uzun yıllardır araştırma konusu olmakla birlikte, bu etkililiğin nasıl ve hangi yöntemlerle değerlendirileceği hâlen tartışılmaktadır. Psikoterapi yönteminin etkili olup olmadığını değerlendirmek için randomize kontrollü çalışmalar (RKÇ) altın standart olarak kabul edilmiştir. Ancak RKÇ’ın maliyetli oluşu, genellenebilirlik sorunları ve bireysel değişimleri göz ardı etmesi gibi eleştiriler mevcuttur. Özellikle psikoterapi süreçlerinde değişimin bireyler arasında ve birey içinde farklı biçimlerde ortaya çıkabilmesi, yalnızca grup ortalamalarına dayalı değerlendirmelerin klinik uygulamalar açısından yetersiz kalmasına yol açmaktadır Bu bağlamda, tek olgulu deneysel çalışmalar (TODÇ), bireylerdeki değişimi ayrıntılı biçimde incelemeye olanak tanıyan güçlü bir alternatif araştırma yöntemi sunmaktadır. Tek olgulu deneysel çalışma, herhangi bir kişiye yapılan bir müdahalenin etkililiğinin yine aynı birey üzerinden gösterilmesi için uzun zamandır kullanılan deneysel bir araştırma yöntemidir. Bu yöntem özellikle özel eğitim alanında yaygın olarak kullanılmakla birlikte, psikoterapi etkililik araştırmalarında, özellikle Türkiye’de, görece sınırlı düzeyde yer almaktadır. Ancak son yıllarda bireyselleştirilmiş müdahalelere ve süreç temelli yaklaşımlara olan ilginin artmasıyla birlikte TODÇ’lere yönelik ilgi de giderek artmaktadır. Bu derleme çalışmasında, tek olgulu deneysel çalışmaların kuramsal temelleri ve temel ilkeleri ele alınmış; farklı TODÇ tasarımları, ölçüm stratejileri, analiz yöntemleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ayrıca psikoterapi araştırmalarında TODÇ kullanımına ilişkin metodolojik gereklilikler ve dikkat edilmesi gereken noktalar tartışılmıştır. Bu makalenin, psikoterapi alanında bireysel değişimi daha hassas biçimde değerlendirmeye yönelik araştırmalara katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abend, R., Dan, O., Maoz, K., Raz, S., & Bar-Haim, Y. (2014). Reliability, validity and sensitivity of a computerized visual analog scale measuring state anxiety. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 45(4), 447–453. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2014.06.004
  2. Baek, E. K., Moeyaert, M., Petit-Bois, M., Beretvas, S. N., Van den Noortgate, W., & Ferron, J. M. (2014). The use of multilevel analysis for integrating single-case experimental design results within a study and across studies. Neuropsychological Rehabilitation, 24(3–4), 590–606. https://doi.org/10.1080/09602011.2013.835740
  3. Barlow, D. H., & Hersen, M. (1984). Single case experimental designs: Strategies for studying behavior change (2nd ed.). Pergamon Press.
  4. Barlow, D. H., Nock, M. K., & Hersen, M. (2009). Single case experimental designs: Strategies for studying behavior change (3rd ed.). Pearson.
  5. Berger, V. W., Bour, L. J., Carter, K., Chipman, J. J., Everett, C. C., Heussen, N., Hewitt, C., Hilgers, R.-D., Luo, Y. A., Renteria, J., Ryeznik, Y., Sverdlov, O., Uschner, D., Beckman, R. A., & Randomization Innovative Design Scientific Working Group. (2021). A roadmap to using randomization in clinical trials. BMC Medical Research Methodology, 21(1), 168. https://doi.org/10.1186/s12874-021-01303-z
  6. Bhide, A., Shah, P. S., & Acharya, G. (2018). A simplified guide to randomized controlled trials. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 97(4), 380–387. https://doi.org/10.1111/aogs.13309
  7. Borckardt, J. J., & Nash, M. R. (2014). Simulation modelling analysis for small sets of single-subject data collected over time. Neuropsychological Rehabilitation, 24(3–4), 492–506. https://doi.org/10.1080/09602011.2014.895390
  8. Brossart, D. F., Vannest, K. J., Davis, J. L., & Patience, M. A. (2014). Incorporating nonoverlap indices with visual analysis for quantifying intervention effectiveness in single-case experimental designs. Neuropsychological Rehabilitation, 24(3–4), 464–491. https://doi.org/10.1080/09602011.2013.868361

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Psikoloji

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

16 Mart 2026

Kabul Tarihi

31 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Nalbant, A., Uysal Akdemir, H., Yıldız, R., Gürbüz Taşyildiz, E., Terzioğlu, M., & Yavuz, F. (2026). Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar. Psikoloji Araştırmaları, 3(2), 42-62. https://izlik.org/JA95XF39LP
AMA
1.Nalbant A, Uysal Akdemir H, Yıldız R, Gürbüz Taşyildiz E, Terzioğlu M, Yavuz F. Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar. Psikoloji Araştırmaları. 2026;3(2):42-62. https://izlik.org/JA95XF39LP
Chicago
Nalbant, Ahmet, Havvanur Uysal Akdemir, Rumeysa Yıldız, Edanur Gürbüz Taşyildiz, Merve Terzioğlu, ve Fatih Yavuz. 2026. “Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar”. Psikoloji Araştırmaları 3 (2): 42-62. https://izlik.org/JA95XF39LP.
EndNote
Nalbant A, Uysal Akdemir H, Yıldız R, Gürbüz Taşyildiz E, Terzioğlu M, Yavuz F (01 Mayıs 2026) Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar. Psikoloji Araştırmaları 3 2 42–62.
IEEE
[1]A. Nalbant, H. Uysal Akdemir, R. Yıldız, E. Gürbüz Taşyildiz, M. Terzioğlu, ve F. Yavuz, “Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar”, Psikoloji Araştırmaları, c. 3, sy 2, ss. 42–62, May. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95XF39LP
ISNAD
Nalbant, Ahmet - Uysal Akdemir, Havvanur - Yıldız, Rumeysa - Gürbüz Taşyildiz, Edanur - Terzioğlu, Merve - Yavuz, Fatih. “Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar”. Psikoloji Araştırmaları 3/2 (01 Mayıs 2026): 42-62. https://izlik.org/JA95XF39LP.
JAMA
1.Nalbant A, Uysal Akdemir H, Yıldız R, Gürbüz Taşyildiz E, Terzioğlu M, Yavuz F. Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar. Psikoloji Araştırmaları. 2026;3:42–62.
MLA
Nalbant, Ahmet, vd. “Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar”. Psikoloji Araştırmaları, c. 3, sy 2, Mayıs 2026, ss. 42-62, https://izlik.org/JA95XF39LP.
Vancouver
1.Ahmet Nalbant, Havvanur Uysal Akdemir, Rumeysa Yıldız, Edanur Gürbüz Taşyildiz, Merve Terzioğlu, Fatih Yavuz. Psikoterapilerde Bireysel Değişimi Değerlendirmek: Tek Olgulu Deneysel Çalışmalar. Psikoloji Araştırmaları [Internet]. 01 Mayıs 2026;3(2):42-6. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95XF39LP