Türkiye'nin Nadir Toprak Elementleri Potansiyeli ve Savunma Sanayii İçin Stratejik Önemi
Abstract
Küresel ekonominin dijitalleşme ve karbon-nötr büyüme hedefleri doğrultusunda yeniden şekillenmesi, nadir toprak elementlerini stratejik rekabetin merkezine taşımaktadır. Yüksek teknoloji, savunma sistemleri ve yeşil enerji dönüşümünün temel girdisi hâline gelen bu kaynakların küresel arzı büyük ölçüde Çin’in kontrolündedir. Çin, cevher üretiminin %61’ine ve rafinaj kapasitesinin %92’sine hâkim olarak fiyatlama gücünü ihracat lisansları ve kota politikalarıyla pekiştirmektedir. Bu durum, özellikle savunma teknolojileri açısından NTE’ye yüksek oranda bağımlı olan ABD için tedarik güvenliğini ulusal güvenlik meselesine dönüştürmektedir. Washington yönetimi, Ukrayna ile yaptığı mineral anlaşmaları ve Grönland’daki zengin rezervlere yönelerek Çin’e olan bağımlılığı azaltmayı hedeflemektedir. Ukrayna’nın önemli rezervlerine rağmen savaş koşulları üretim kapasitesini sınırlamakta, ancak uzun vadede arz çeşitliliğine katkı sağlayacak bir potansiyel sunmaktadır. Benzer biçimde Grönland’daki disprosyum ve terbiyum kaynakları, ABD için stratejik öneme sahiptir. Türkiye, Eskişehir/Beylikova’da yer alan 694 milyon tonluk rezerviyle Çin’den sonra dünyanın en büyük ikinci NTE sahasına sahip konumdadır. Pilot üretim tesisinin devreye alınmasının ardından Türkiye’nin hedefi, rafinasyon kapasitesini artırarak bölgesel bir üretim üssüne dönüşmektir. Bu çerçevede rezerv doğrulama, rafineri ölçeklenmesi, ileri alaşım teknolojileri ve geri kazanım süreçlerini içeren üç eksenli bir strateji öngörülmektedir. NTE arzının jeopolitik bir araç haline gelmesi, tedarik zincirinin çeşitlendirilmesini ve yeni üretici ülkelerin hızlı entegrasyonunu zorunlu kılmaktadır. Böylece küresel rekabet, yalnızca maden üretimi değil, rafinaj ve yüksek katma değerli ürünler üzerinden teknoloji ve finansman ekseninde derinleşmektedir.
Keywords
Supporting Institution
Project Number
Ethical Statement
References
- Anadolu Ajansı. (2024). Türkiye’nin rüzgarı 2024’te güçlü esti. [Haber]. Enerjiterminali. https://www.aa.com.tr/tr/enerjiterminali/finans/turkiyenin-ruzgari-2024te-guclu-esti/46307
- Anadolu Ajansı. (2025a). Türkiye’nin elektrik kapasitesinde yenilenebilir enerjinin payı yüzde 60’a yükseldi. [Haber]. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiyenin-elektrik-kapasitesinde-yenilenebilir-enerjinin-payi-yuzde-60a-yukseldi/3492611
- Anadolu Ajansı. (2025b). Türkiye’nin nadir toprak elementleri stratejik olarak neden önemli. [Analiz]. Enerjiterminali. https://www.aa.com.tr/tr/enerjiterminali/analiz/turkiyenin-nadir-toprak-elementleri-stratejik-olarak-neden-onemli/47357
- Anadolu Ajansı. (2025c). Türkiye’de elektrikli otomobil satışı ilk kez 100 bini aştı. [Haber]. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiyede-elektrikli-otomobil-satisi-ilk-kez-100-bini-asti/3650834
- Anadolu Ajansı. (2025d). Çin nadir toprak elementleri ve üretim teknolojilerinin ihracatına yeni kısıtlama getirdi. [Haber]. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/cin-nadir-toprak-elementleri-ve-uretim-teknolojilerinin-ihracatina-yeni-kisitlama-getirdi/3712131
- Ali, S. H. (2014). Social and environmental impact of the rare earth industries. Resources, 3(1), 123–134.
- Alonso, E., Sherman, A. M., Wallington, T. J., Everson, M. P., Field, F. R., Roth, R., & Kirchain, R. E. (2012). Evaluating rare earth element availability: A case with revolutionary demand from clean technologies. Environmental Science & Technology, 46(6), 3406–3414.
- Akıska, E., Karakaş, Z., & Öztürk, C. (2019). Uranium, thorium and rare earth element deposits of Turkey. In Mineral Resources of Turkey (pp. 655–679). Springer, Cham.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Energy
Journal Section
Review
Authors
Eren Odabaşı
*
0009-0003-4385-8250
Türkiye
Publication Date
June 30, 2026
Submission Date
October 23, 2025
Acceptance Date
March 23, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 6 Number: 1