Tokatlı Kânî Dîvânında Mûsikî İle İlgili Unsurlar
Abstract
Ebû Bekir Kânî Efendi 1712 (H.1124) yılında Tokat’ta dünyaya gelmiş ve tahsil
hayatına Tokat’ta başlamıştır. Hayatıyla ilgili fazla bilgi bulunmayan Kânî Efendi, gençliğinin
ilk dönemlerinde derbeder bir hayat sürmüş ve o yıllarda nükteli bir üslupla yazmış olduğu
eserleri ile edebî muhitlere sesini duyurabilmiştir. Kanî Efendi, coşkun ve sanatkâr ruha sahip
bir şahsiyettir. Üzüntüsünü, sevincini; manzum ve mensur olarak eserlerinde dile getirmiş, ince
zevki, derin hayâl gücü ve benimsediği sanat anlayışını şiirlerine de yansıtmıştır. Şüphesiz çok
yönlü bir kişiliğe sahip olan Kânî Efendi’nin dîvânını farklı açılardan ele almak mümkündür
ancak bu çalışmada dîvânında mȗsikî ile ilgili unsurlar ve bu unsurların şiirine yansımaları ele
alınacaktır. Kânî Divanı’nda üflemeli, vurmalı ve telli mȗsikî âletlerinin adlarına; Hüseynî,
Uşşâk, Muhayyer, Nevâ ve Hisâr gibi bazı mȗsikî makamlarına, tel (evtâr), kulak, perde, reg, târ
gibi mȗsikî âletlerinin aksamıyla ilgili terimlere ve ney, tanbur, sâz, davul (tabl), çeng, def, kus,
kemân ve rebâb, ud, kudüm, bang, çârpâre gibi mȗsikî aletlerine sıklıkla rastlanılmaktadır. Bu
çalışmada Kânî dîvânı mȗsikî terimleri açısından tetkik edilmiş, ilgili terimler tespit edilmiş ve
bu terimlerin şiir içerisindeki bağlamları ve kullanım alanları ifade edilmeye çalışılmıştır.
Keywords
References
- Aksan, Doğan (1995), Şiir Dili ve Türk Şiir Dili, Engin Yayınevi, Ankara. Aslan, Mustafa, (1998) “Sami Divanı’nda Musiki”, İlmî Araştırmalar Dil, Edebiyat, Tarih İncelemeleri, İstanbul, VI, s. 35-62; Batislam, Hanife Dilek, (2017), Gazelde Redif-Anlam İlgisi Bağlamında Sehî’nin Kadeh Redifli Gazeli Journal of Turkish Language and Literature Volume:3, Issue: 1. Cançelik, Ali (2013), “Divan Şiiri-Osmanlı Klasik Mȗsikisi İlişkisi Ve 18. Yüzyıl Divan Şiirinden Örnekler” Türkiyat Mecmuası, C.23/Güz. Çalka, Mehmet Sait, (2008), “Nev’î Divanı’nda Mûsikî Terimleri”, Turkish Studies İnternational Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Spring, Volume 3/2, pp. 179-193. Çetin, Kamile, (2009), “Musikî ve Musikî Terimlerinin İbrahim Râşid Divanı’ndaki Yansımaları, Turkish Studies İnternational Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Winter, Volume 4/2, pp. 199-225; Ciğa, Özkan (2015), DÜSBED, Yıl,7, S.13, s.241. Devellioğlu, Ferit, (1999), Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat, Aydın Kitabevi, Ankara. Güldaş, Ayhan, (1993), “Çeng”, DİA,cilt: 8, s. 268-269. Sefercioğlu, M. Nejat (1999), “Dîvan Şiirinde Mûsikî ile İlgili Unsurların Kullanılışı”, Osmanlı Ansiklopedisi, C.IX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara. Özkan, Ömer, (2007), Dîvân Şiirinin Penceresinden Osmanlı Toplum Hayatı, Kitabevi Yayınları, İstanbul. Öztuna, Yılmaz (2000), Türk Mûsikîsi Kavram ve Terimleri Ansiklopedisi,Ankara: AKM Başkanlığı Yayınları. Kadıoğlu, İdris, (2012), “Lebib Divanı’nda Musiki Terimleri ve Bir Gazel-i Ferah-sâz”, Turkish Studies İnternational Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Summer Volume 7/3, pp. 1575-1592. Kültür Ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (2012) Kânî Dîvânı, www.kulturturizm.gov.tr. 22.04.2016. Macit, Muhsin (1196), Dîvân Şiirinde Âhenk Unsurları, Akçağ Yayınları, Ankara. Pala, İskender (2004), Asiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Kapı Yayınları, İstanbul. Soysal, Fikri, Saltı, Mustafa (2015), VI. Uluslararası Muğam Festivali, “Muğam Alemi”, s.367- 372. Şemsettin Sami, (2012), Kâmûs-ı Türkî, Şifa Yayınevi, İstanbul. Tanyıldız, Ahmet (2007), Kelimenin Fesâhative Fasîh Dîvânı Örneği, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 2/4 Fall,s.732. Tozlu, Musa (2014), “Âsım Dîvânı’nda Mûsikî Unsurlar”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 13, İstanbul, s.141-166. Yazar, İlyas (1999), "Kânî Dîvânı (İnceleme-Metin)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı (Eski Türk Edebiyatı) Anabilim Dalı Doktora Tezi, İzmir.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
April 15, 2017
Submission Date
February 1, 2017
Acceptance Date
-
Published in Issue
Year 2017 Volume: 5 Number: 1