Türkiye, Azerbaycan ve Kazak Türkçesinde Duygusal Bürün: Praat Programı ile Temel Frekans Analizi
Abstract
Bu araştırmanın amacı, Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi ve Kazak Türkçesinde mutluluk, üzüntü, öfke ve korku olmak üzere dört temel duygunun sesletiminde ortaya çıkan duygusal bürün özelliklerini temel frekans (F0) üzerinden incelemeyi, ses perde eğrilerini betimlemeyi, lehçeler ve duygular arasındaki farklılıkları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, karşılaştırmalı nicel yöntemle desenlenmiş olup veriler Praat programı aracılığıyla elde edildikten sonra SPSS 27 programında Karma-Desen ANOVA yöntemiyle test edilmiştir. Bunun yanı sıra betimsel analiz aracılığıyla ses perde eğrileri oluşturulmuştur. Çalışma grubunu üç farklı ana dile sahip toplam 30 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Elde edilen bulgular, tüm lehçelerde duyguların sesletiminde belirgin bürünsel farklılıklar olduğunu; mutluluk ve korku duygularının yüksek temel frekans ortalamaları ile öne çıktığını; üzüntü duygusunun ise düşük ve dar perde aralığına sahip olduğunu; öfkenin ise ani yükseliş ve sert düşüşlerle karakterize edildiğini göstermiştir. Lehçeler arası karşılaştırmalarda Türkiye Türkçesinin genel olarak daha yüksek temel frekans değerlerine sahip olduğu, Azerbaycan Türkçesinin daha düşük ve kontrollü bir perde yapısı sergilediği, Kazak Türkçesinin ise dengeli bir konumda yer aldığı görülmüştür. İstatistiksel analizler, özellikle mutluluk duygusunun anlamlı olarak yüksek temel frekansa sahip olduğunu; Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesinin mutluluk duygusunun sesletiminde kendi içlerinde temel frekans ortalamaları olarak anlamlı düzeyde farklılık gösterdiğini; Türkiye Türkçesinin mutluluk duygusunun sesletiminde Azerbaycan Türkçesindeki sesletime göre anlamlı olarak farklılık gösterdiğini; Azerbaycan Türkçesinde ise duyguların temel frekans ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık olmadığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi ve Kazak Türkçesinde duyguların sesletiminde hem evrensel örüntüler hem de lehçeye özgü farklılıklar bulunduğu saptanmıştır.
Keywords
Azerbaycan Türkçesi, Duygusal Bürün, Kazak Türkçesi, Praat, Temel Frekans
Ethical Statement
References
- Akay, C. ve Uzun, N. B. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe’nin öğrenme sürecinde dil becerileri açısından duyulan kaygı. Turkish Studies Educational Sciences, 13(19), 1–20. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14062
- Akkaya, A. (2023). Emotional prosody and accent processing: A bilingual perspective [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bilkent Üniversitesi.
- Aktaş, B. (2018). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin sınıf içi kaygı durumlarının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
- Banse, R. ve Scherer, K. R. (1996). Acoustic profiles in vocal emotion expressions. Journal of Personality and Social Psychology, 70(3), 614–636. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.3.614
- Bänziger, T. ve Scherer, K. R. (2005). The role of intonation in emotional expressions. Speech Communication, 46(3-4), 252–267. https://doi.org/10.1016/j.specom.2005.02.016
- Beatty, W. W., Orbelo, D. M., Sorocco, K. H. ve Ross, E. D. (2003). Comprehension of affective prosody in multiple sclerosis. Multiple Sclerosis, 9(2), 148–153. https://doi.org/10.1191/1352458503ms897oa
- Belin, P., Fillion-Bilodeau, S. ve Gosselin, F. (2008). The Montreal affective voices: A validated set of nonverbal affect bursts for research on auditory affective processing. Behavior Research Methods, 40(2), 531–539. https://doi.org/10.3758/brm.40.2.531
- Bengisu, S. (2018). Ses analiz programlarının KBB pratiğinde kullanım alanları. Curr Pract ORL, 14(1), 43–46.
- Besson, M., Magne, C. ve Schön, D. (2002). Emotional prosody: Sex differences in sensitivity to speech melody. Trends in Cognitive Sciences, 6(10), 405–407. https://doi.org/10.1016/s1364-6613(02)01975-7
- Bhatara, A., Laukka, P., Boll-Avetisyan, N., Granjon, L., Elfenbein, H. ve Bänziger, T. (2016). Second language ability and emotional prosody perception. PLoS ONE, 11(6), Article e0156855. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0156855