ŞANGHAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ: TÜRKİYE’NİN KAZAKİSTAN VE ORTA ASYA POLİTİKALARINDA BAĞLAYICI UNSUR MU?

Sovyetler Birliği’nin dağılması ile kurulan yeni düzende bölgesel güvenliğin sağlanabilmesi güçleşmiştir. Yaşanan bölgesel güvenlik kaygılarına ve sınır sorunlarına aranan çözümlerin başında güvenlik odaklı işbirlikleri kurmak gelmiştir. Çin, sınırlarda yaşanan güvenlik problemlerine çatı bir kuruluş ile çözüm üretmek istemiştir. Bu anlayışta Çin ve Kazakistan’ın kurucu ortakları arasında bulundukları örgüt, zamanla genişleyerek Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) halini almıştır. Asyalı ülkeler ile bölgesel güvenlik kaygıları odağında kurulan örgüt, bugün kıtanın önemli bir ortaklığı halini almasına rağmen işbirlikleri adına beklentinin altında kalmıştır. ŞİÖ’nün kurulması Kazakistan’ın bağımsızlığının ilk yıllarından itibaren, Çin-Kazakistan siyasî ilişkilerine bağlayıcı unsur olarak etki etmiştir. Türkiye ise NATO üyesi bir ülke olarak ŞİÖ’ye daimî üye olmamıştır. Fakat mütevazı bağlantılar kurarak diyalog ortağı olan ilk NATO üyesi olmayı başarmıştır. Bu minvalde Türkiye, Batı ile askerî işbirliklerine sahip olmasının yanı sıra ŞİÖ ile düzenli diyalog kuran tek ülke olmuştur. Bunun yanı sıra ŞİÖ’nün varlığı Türkiye-Kazakistan siyasî ilişkilerinde destekleyici-bağlayıcı bir unsur olarak dış politikada ortak bölgesel adımların atılmasını kolaylaştırmaktadır. Türkiye’nin çok yönlü dış politikasına örnek olan ŞİÖ ile diyalog ortaklığı, Türkiye-Kazakistan siyasî ilişkilerine ve Türkiye’nin Asyalı ülkeler ile olan işbirliklerine olumlu yönde katkılar sağlamaktadır. Çalışmada ŞİÖ’nün Türkiye-Kazakistan siyasî ilişkilerinde ve Türkiye’nin Orta Asya politikalarında bağlayıcı-destekleyici unsur olup olmadığı değerlendirilmektedir.

It has become difficult to ensure regional security in the new order established with the dissolution of the Soviet Union. Establishing security-oriented collaborations has become one of the most sought-after solutions to regional security concerns and border problems. China wanted to produce solutions to the security problems at the borders with an umbrella organization. In this understanding, the organization, of which China and Kazakhstan are among the founding partners, expanded over time and became the Shanghai Cooperation Organization (SCO). Although the organization, which was established with Asian countries and regional security concerns, has become an important partnership of the continent today, it has fallen below expectations in terms of cooperation. The establishment of the SCO has acted as a binding element in China-Kazakhstan political relations since the first years of Kazakhstan's independence. As a NATO member country, Türkiye has not become a permanent member of the SCO. However, by establishing modest connections, it has managed to become the first NATO member to become a dialogue partner. In this regard, Türkiye has become the only country that has regular dialogue with the SCO, as well as having military cooperation with the West. In addition, the existence of the SCO facilitates taking joint regional steps in foreign policy as a supportive-binding element in Türkiye-Kazakhstan political relations. The dialogue partnership with the SCO, which is an example of Türkiye's multifaceted foreign policy, provides positive contributions to Türkiye-Kazakhstan political relations and Türkiye's cooperation with Asian countries. The study will evaluate whether the SCO is a binding-supporting element in Türkiye-Kazakhstan political relations and Türkiye's Central Asian policies.