MİLLİYETÇİLİK AKIMININ ZORUNLU GÖÇE ETKİLERİ: BALKANLAR ÖRNEĞİ

Year 2026, Volume: 6 Issue: 1, 127 - 162, 28.01.2026

Onur Şatlı

https://izlik.org/JA82FH97MF

Abstract

Bu çalışmada Fransız Devrimi sonrası güçlenen fikir akımlarından milliyetçiliğin ve ulus-devlet kurma sürecinin bölgesel olarak zorunlu göçlere ne yönde etken olduğu Balkanlar örneği üzerinden incelenmiştir. Tarihsel olarak ise Balkan Savaşları ve öncesindeki toplumsal isyan hareketleri dönemleri baz alınmıştır. Çalışmanın amacı milliyetçilik akımının menfi geliştiği Balkanlarda ne kadar yıkıcı olduğu ve bu bağlamda Türk nüfusunun çok kısa bir sürede erozyona uğratıldığını göstermektir. Bu kapsamda çalışmanın ilk bölümünde milliyetçilik ve göç kavramları açıklanmıştır. İlgili bölümde öne çıkarılan ve çalışmanın ana yapısını oluşturan kuramlar Kedourie’nin milliyetçilik yaklaşımı ve Lee’nin göç yaklaşımıdır. İkinci bölümde Balkanların Osmanlı hakimiyetine girme süreci ve bu süreçte “surgun (zorunlu göçe tabi tutarak yeni bir yerleşim bölgesinde iskân ettirme politikası)” politikasıyla ve uçlarla bir Türk yurdu haline nasıl getirildiği açıklanmıştır. Son bölümde Balkanlarda Yunan ve Bulgar milliyetçiliklerinin oluşum aşamaları ve bu milliyetçiliklerin vurgu yaptığı değerler incelenmiş ve bu değerler neticesinde Balkanlardan Anadolu’ya yapılan zorunlu kitlesel göçlere değinilmiştir. Tüm inceleme boyunca detaylı bir literatür taraması yapılmış ve betimsel araştırma yöntemi tercih edilmiştir.

Keywords

Milli Kimlik , Milliyetçilik , Göç , Kitlesel Göç , Zorunlu Göç

THE EFFECTS OF NATIONALIST MOVEMENT ON FORCED MIGRATION: THE EXAMPLE OF THE BALKANS

https://izlik.org/JA82FH97MF

Abstract

This study examines how nationalism, one of the intellectual movements that gained strength after the French Revolution, and the process of establishing a nation-state can be a factor in regional forced migrations, through the example of the Balkans. Historically, it is based on the Balkan Wars and the periods of social rebellions that preceded it. The aim of the study is to show how destructive the nationalist movement was in the Balkans, where it developed negatively, and in this context, the Turkish population was rapidly diminished in a very short time. In this context, in the first part of the study, the concepts of nationalism and migration are explained. The theories highlighted in this section and forming the main structure of the study are Kedourie's approach to nationalism and Lee's approach to migration. In the second chapter, the process of the Balkans coming under Ottoman rule and how they were turned into a Turkish homeland with the policy of “surgun (a policy of forcibly displacing people and resettling them in a new settlement area)” and serhads in this process is explained. In the last chapter, the formation stages of Greek and Bulgarian nationalisms in the Balkans and the values emphasized by these nationalisms were examined and the forced mass migrations from the Balkans to Anatolia as a result of these values were mentioned. A detailed literature review was conducted throughout the entire review and the descriptive research method was preferred.

Keywords

National Identity , Nationalism , Migration , Mass Migration , Forced Migration

References

• Abadan Unat, Nermin (2002). Bitmeyen Göç Konuk İşçilikten Ulus Ötesi Yurttaşlığa, (1. Baskı). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Aktepe, M.Münir (1953), “XIV. ve XV. Asırlarda Rumeli’nin Türkler Tarafından İskanına Dair”, Türkiye Mecmuası, S.10, ss. 299-312.
• Akyay, Bülent (2020). “Yunan Milliyetçiliği”. İçinde “Milliyetçiliğin Coğrafyaları-II”, Der. Yusuf Ziya Bölükbaşı. ss. 199-260. Ankara: Gazi Kitabevi Yayınları.
• Bircan, Busenur ve Zariç, Sami (2023). Panislavizm ve Turancılık Akımının Karşılaştırılması Üzerine Bir İnceleme. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, C.6, S. Özel Sayı, ss. 13-22.
• Durmaz, Edip (2014). Tarihsel Süreç İçerisinde Coğrafi, Siyasi ve İdari Bir Terim Olarak “Rumeli” (12.-19. Yüzyıllarda). Ejovoc (Electronic Journal of Vocational Colleges), C. 4, S. 1, ss. 68-75.
• Halaçoğlu, Ahmet (1994). Balkan Harbi Sırasında Rumeli’den Türk Göçleri (1912-1913), (1. Baskı). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Heywood, Andrew (2022). Siyaset. Çev. Nasuh Uslu. Ankara: Felix Kitap Yayınları.
• İnalcık, Halil (2023). Osmanlılar: Fütuhat, İmparatorluk, Avrupa ile İlişkiler, (2. Baskı). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi. (Mayıs-Temmuz 2011). Die Gaste. s.1.
• Jelavich, Barbara (2013). Balkan Tarihi 18. ve 19. Yüzyıllar. Çev. İhsan Durdu, Gülçin Tunalı ve Haşim Koç). İstanbul: Küre Yayınları.
• Karpat, Kemal H. (2019). Osmanlı Modernleşmesi: Toplum, Kuramsal Değişim ve Nüfus. (4. Baskı). İstanbul: Timaş Yayınları.
• Kayapınar, Levent ve Ayönü, Yusuf (2015). 14. ve 15. Yüzyıllarda Anadolu’ya ve Balkanlar’a Türklerin Göçü. İçinde “Türkiye’nin Göç Tarihi 14. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Türkiye’ye Göçler”, Der. M. Murat Erdoğan ve Ayhan Kaya. ss. 17-34. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Kedourie, Elie (1971). Avrupa’da Milliyetçilik. Çev. M. Haluk Timurtaş. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
• Lee, Everett S. (1966). A Theory of Migration. Population Association of America, Vol. 3, No. 1, pp. 47-57.
• Ntokme, Outkou Kirli (2010). Ulus Devlet Oluşturmada Yunanistan Örneği: Büyük Ülkü-Megali İdea. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, S. 46, ss. 401-424.
• Özkırımlı, Umut (2009). Milliyetçilik: Eleştirel Bir Bakış. (3. Baskı). İstanbul: Doğu Batı Yayınları.
• Özsüer, Esra (2016). 19. Yüzyıl Avrupa Romantiklerinin 1821 Mora İsyanı Üzerindeki Siyasi ve Kültürel Etkileri. Türkiye Mecmuası, C. 26, S. 2, ss. 325-344. Özyakışır, Deniz (2013). Göç Kuram ve Bölgesel Bir Uygulama. (1. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayınları.
• Ravenstein, Ernst Georg (1885). The Laws of Migration. Journal of Statistical Society of London, Vol. 48, No. 2, pp. 167-235.
• Sancaktar, Caner (2011). Balkanlar’da Osmanlı Hakimiyeti ve Siyasal Mirası. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, C. 2 S. 2, ss. 27-47.
• Sancaktar, Caner (2019). Balkanlar’da Türk ve Müslüman Milletler: 19. Yüzyıldan Günümüze Milliyetçiliğe Karşı Varoluş Mücadelesi. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, C. 5, S. 1, ss. 1-21.
• Saygılı, Rukiye (2020). Millet. İçinde “Milliyetçilik” Der. Tevfik Erdem. ss. 13-27. Antalya: Otorite Yayınları.
• Smith, Anthony D. (2013). Milliyetçilik Kuram İdeoloji Tarih, Çev. Ümit Hüsrev Yolsal. Ankara: Atıf Yayınları.
• Sonyel, Salahi R. (1998). Yunan Ayaklanması Günlerinde Mora’daki Türkler Nasıl Yok Edildiler? Belleten, C. 62 S. 233, ss. 107-120.
• Şimşir, Bilal N. (2023). Balkan Savaşlarında Rumeli Türkleri: Kırımlar-Kıyımlar-Göçler 1821-1913. (2. Baskı). İstanbul: Bilgi Yayınları.
• Türk Dil Kurumu (TDK). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
• Unat, Kadri (2019). On Dokuzuncu Yüzyıl Osmanlı Modernleşmesi. İçinde “Başlangıcından Günümüze Türkiye Cumhuriyeti Tarihi”. Der. Temuçin Faik Ertan. ss. 17-36. Ankara: Siyasal Kitabevi Yayınları.
• Yalçın, Cemal (2004). Göç Sosyolojisi. (1. Baskı). Ankara: Anı Yayınları.
• Yıldırım, Fatma Rodoplu ve Yıldırım, Bülent (2020). Bulgar Milliyetçiliği. İçinde “Milliyetçiliğin Coğrafyaları-II”, Der. Yusuf Ziya Bölükbaşı. ss. 21-66. Ankara: Gazi Kitabevi Yayınları.
• Yılmaz, Nihat (2020a). Johann Gottlieb Fichte. İçinde “Milliyetçilik” Der. Tevfik Erdem. ss. 237-239. Antalya: Otorite Yayınları.
• Yılmaz, Nihat (2020b). Johann Gottfried Herder. İçinde “Milliyetçilik” Der. Tevfik Erdem. ss. 240-243. Antalya: Otorite Yayınları.