İstanbul’da Yaşayan Yaşlı Bireylerin Aktif Yaşlanma Deneyimleri: Yalnızlığa Dair Algı ve Tutumları

Abstract

Bu çalışma, İstanbul’da yaşayan 60 yaş üstü bireylerin aktif yaşlanma ve yalnızlığa dair algı ve tutumlarını nitel bir durum çalışması yaklaşımıyla incelemektedir. Araştırma, İstanbul’un farklı ilçelerinde ikamet eden, maksimum çeşitlilik örneklemesiyle seçilmiş 25 katılımcıyla yürütülen derinlemesine görüşmelere dayanmaktadır. Görüşmeler yarı yapılandırılmış bir form aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, aktif yaşlanma deneyiminin sınıfsal, bedensel, mekânsal, kuşaklararası ve toplumsal cinsiyete dayalı eşitsizliklerin kesişiminde şekillendiğini ortaya koyan dokuz ana tema etrafında toplanmıştır:sınıfsal ve bedensel katmanlaşma, mekânsal hapsolma, kuşaklararası ilişkiler ve yük olma kaygısı, komşuluğun dönüşümü, yalnızlığın dayatılmış izolasyon ya da seçilmiş uzlet olarak deneyimlenmesi, teknolojiyle kurulan ilişki, yerel yönetim hizmetlerine erişim, kurumsal bakıma yönelik tutumlar ve toplumsal cinsiyete göre farklılaşan aktiflik anlayışı. Bulgular, aktif yaşlanmanın ekonomik ve sağlık sermayesi yüksek bireyler için bir yaşam tarzı seçimine, dar gelirli ve sağlık sorunu yaşayan bireyler için de bir hayatta kalma mücadelesine dönüştüğünü göstermektedir. Çalışma, aktif yaşlanmaya yönelik politika ve uygulamaların bireyselleştirilmiş ve kesişimsel bir yaklaşımla tasarlanması gerektiğini önermektedir.

Keywords

• aktif yaşlanma
• yaşlı gönüllülüğü
• sosyal destek
• komşuluk ilişkileri
• sosyal sermaye

References

1. Akbaş, E., Taşdemir Yiğitoğlu, G. ve Çunkuş, N. (2020). Yaşlılıkta Sosyal İzolasyon ve Yalnızlık. OPUS International google scholar Journal of Society Researches, 15(26), 4540–4562. https://doi.org/10.26466/opus.648658. google scholar
2. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2025). Özel ihtisas komisyonu google scholar raporu: Aktif yaşlanma. Ankara. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Aktif-Yaslanma- google scholar OIK-Raporu_01082025.pdf google scholar
3. Altunay, Z. ve Özkul, M. (2022). Geçmişin değeri günün sosyal problemi: Yaşlılık ve modern toplumda google scholar yaşlı bakımı. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(35), 1012–1036. https://doi. google scholar org/10.21076/vizyoner.1020968. google scholar
4. Bal Koçak, D. (2023). Başarılı yaşlanma sürecinde bazı kuramsal yaklaşımlar. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları google scholar Dergisi, 16, 235–256. https://doi.org/10.53112/tudear.1359721. google scholar
5. Belge, R. ve Siyavuş, A. E. (2024). Kentsel heterotopya: İstanbul’un farklı ve öteki mekânları. Journal of google scholar Geography, 48, 175–192. https://doi.org/10.26650/JGEOG2024-1425336. google scholar
6. Calasanti, T. (2010). Gender relations and applied research on aging. The Gerontologist, 50(6), 720–734. google scholar https://doi.org/10.1093/geront/gnq085 google scholar
7. Carneiro, J. L. S., & Ayres, J. R. C. M. (2021). Older adult health and primary care: Autonomy, vulnerabilities google scholar and challenges of care. Revista de Saúde Pública, 55, Article 29. https://doi.org/10.11606/ google scholar s1518-8787.2021055002856 google scholar
8. Çelebi, Ç. D. (2021). Başarılı yaşlanma ve kadın. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 7(1), 79–107. google scholar https://doi.org/10.21798/kadem.2021.52 google scholar

9. Dizbay, S. (2025). Türkiye’de yaşlıların dijital teknoloji kullanımı: Nicel bir inceleme. Senectus, 3(1), 129– google scholar 153. https://doi.org/10.26650/senectus.2025.3.1.0772 google scholar
10. Doğu, B. (2024). Süreklilik kuramı bağlamında yaşlı bireylerin sosyal hayata katılımları (Yüksek lisans google scholar tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi). google scholar
11. Dünya Sağlık Örgütü [DSÖ]. (2002). Active ageing: A policy framework. http://apps.who.int/iris/bitstream/ google scholar 10665/67215/1/WHO_NMH_NPH_02.8.pdf google scholar
12. Esendemir, Ş. ve Gündüz, O. (2023). Türkiye’de sıla ve gurbetin yaşlılar için anlamı. Sosyal Politika Çalışmaları google scholar Dergisi, 23(61),731–750. google scholar
13. Gökçearslan-Çifci, E. ve Tören, Z. (2019). Torun bakımı veren büyük ebeveynleri yeniden düşünmek: google scholar Sosyal hizmet alanına bir katkı. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(3), 988–1004. https://doi.org/10.33417/ google scholar tsh.622594 google scholar
14. Gökçek, T. (Çev.). (2009). Durum çalışması değerlendirmelerinin uygulaması (L. Davey’den çeviri). İlköğretim google scholar Online, 8(2), 1–3. google scholar
15. Gürdal, F. Y. (2024). Yalnızlık ve sosyal izolasyonun yaşlı bireyler üzerindeki etkileri: Bir vaka çalışması. google scholar Senectus, 2(2), 225–241. https://doi.org/10.26650/senectus.2024.2.2.0034 google scholar
16. Koç, A. (2018). Michel Foucault’nun “Biyopolitika” kavramının teorik çerçevesi. Uluslararası Kriz ve google scholar Siyaset Araştırmaları Dergisi, 2(2), 193–218. google scholar
17. Koçak, H. ve Keskin, M. (2024). Risk toplumunda yaşlılık: Yaşlılıkta dijital teknoloji kullanımı ve dijital google scholar bölünme riski. Etkileşim, 14, 318–344. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2024.7.14.270 google scholar
18. Köroğlu, M. A. (2025). Yaşlanma teorileri bağlamında yaşlıların yaşam deneyimleri üzerine bir araştırma. google scholar Mavi Atlas, 13(1), 99–126. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1577897. google scholar
19. Kurtkapan, H. (2019). Türkiye’de demografik dönüşümün sosyal yansımaları ve yaşlılık. Sosyal Güvence google scholar Dergisi, 15, 27–46. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.595571 google scholar
20. Lak, A., Rashidghalam, P., Amiri, S. N., Myint, P. K., & Baradaran, H. R. (2021). An ecological approach google scholar to the development of an active aging measurement in urban areas (AAMU). BMC Public Health, google scholar 21(1), 4. google scholar
21. Long, C. R., & Averill, J. R. (2003). Solitude: An exploration of the benefits of being alone. Journal for the google scholar Theory of Social Behaviour, 33(1), 21–44. https://doi.org/10.1111/1468-5914.00204 google scholar
22. Mercan Sarı, R. ve Burcu Sağlam, E. (2024). Sosyal problemler sosyolojisi çerçevesinde Türkiye’de nüfus google scholar yaşlanması. ERDEM, 86, 63–96. https://doi.org/10.32704/erdem.2024.86.063. google scholar
23. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, çev. ed.; 3. basım). google scholar Nobel Yayın Dağıtım. google scholar
24. Paula, K. (2011). Yalnızlık hissi: Teorik yaklaşımlar (S. Zengin ve M. Kızılgeçit, çev.). Dinbilimleri Akademik google scholar Araştırma Dergisi, 11(3), 217–229. google scholar
25. Rowe, J. W., & Kahn, R. L. (1997). Successful aging. The Gerontologist, 37(4), 433–440. https://doi. google scholar org/10.1093/geront/37.4.433 google scholar
26. Softa, H. (2015). Evde ve huzurevinde kalan yaşlıların fizyolojik, psikolojik ve sosyal yönden incelenmesi. google scholar Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 8(2), 63–76. https://izlik.org/JA87RB88AS google scholar
27. Şentürk, M. ve Ceylan, H. (2015). İstanbul’da yaşlanmak. Açılım Kitap. google scholar
28. Taş, L. ve Şaldırdak, G. A. (2021). Huzurevinde kalan yaşlıların sosyal izolasyon deneyimleri. İstanbul google scholar Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 41(2), 351–379. https://izlik.org/JA48RP79CF. google scholar
29. Türkan, M. ve Sezer, S. (2017). Yaşlı yoksulluğunun yarattığı sosyal ve psikolojik sorunlar: Muğla örneği. google scholar Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(4), 35–57. https://doi.org/10.30803/ google scholar adusobed.356218 google scholar
30. Vereecke, S., Bennett, K., Schrempft, S., Kobor, M., Brauer, M., & Stringhini, S. (2025). The intersection google scholar of socioeconomic and environmental factors in aging: Insights from a narrative review. International google scholar Journal of Environmental Research and Public Health, 22(8), 3–31. google scholar
31. Weiss, R. S. (1973). Loneliness: The experience of emotional and social isolation. MIT Press. google scholar