Türkiye’de Yaşlı Dolandırıcılığı Vakalarının Çevrimiçi Gazetelerde Nitel Olarak İncelenmesi

Abstract

Günümüzde iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte dijital riskler küresel ölçekte artmakta ve yaşlılara yönelik dolandırıcılık bu riskler arasında önemli bir yer tutmaktadır. Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de gerçekleşen yaşlılara yönelik dolandırıcılık vakalarının çevrimiçi gazete haberleri üzerinden incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Veri toplama sürecinde 2011-2022 yılları arasında çevrimiçi yayın yapan Hürriyet ve Sözcü gazetelerinin web sitelerinde “yaşlı dolandırıcılığı” anahtar kelimesiyle tarama yapılmıştır. Elde edilen haberler sistematik olarak incelenmiş ve ilgili veriler kaydedilmiştir. Veriler, nitel içerik analizi yöntemiyle kategorize edilerek incelenmiştir. Bulgular, yaşlı kadınların erkeklere kıyasla daha fazla dolandırıcılığa maruz kaldığını ve 60 yaş ve üzeri bireyler arasında en yüksek risk grubunun 70-79 yaş aralığında olduğunu göstermektedir. Ayrıca büyük şehirlerde yaşayan yaşlı bireylerin, dolandırıcılık mağduru olma olasılığının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Dolandırıcıların mağdurlarla en sık telefon ve yüz yüze iletişim yoluyla temas kurduğu, en yaygın dolandırıcılık yönteminin ise kamu kurumlarının isimlerinin kullanılması olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, yaşlılara yönelik dolandırıcılık yalnızca ekonomik kayıplara değil aynı zamanda yaşlıların psikolojik sağlığının bozulmasına da yol açmaktadır.

Keywords

• yaşlanan toplum
• yaşlı dolandırıcılığı
• medya
• çevrimiçi gazeteler
• risk toplumu

References

1. Ayhan, E. E. (2025). Yaşlılıkta kırılganlık: Risk toplumu, bakım düzeni ve yapısal belirleyiciler. Senectus, google scholar 3(2), 253–275. google scholar
2. Amano, M., Ueno, D., Matsuoka, T., & Narumoto, J. (2023). 詐欺脆弱特性と消費者被害経験に影響 google scholar を及ぼす要因 (2) - 回帰分析による検討. [Dolandırıcılık riskini ve tüketici mağduriyetini etkileyen google scholar faktörler (2) Bir regresyon analizi]. Duygusal Psikoloji Araştırması, 31(Supplement), PO2-18. https:// google scholar doi.org/10.4092/jsre.31.Supplement_PO2-18 google scholar
3. Beck, U. (1988). Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne, Frankfurt/ Main. (『 google scholar 危険社会: 新しい近代への道』Çev. R, Azuma & M, Itoh). Housei Üniversitesi Yayınevi google scholar (Orijinal yayın tarihi 1986). google scholar
4. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research google scholar Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027 google scholar
5. CNN.co.jp. (2013, 23 Mayıs)「. オレオレ詐欺」米国でも急増 ターゲットは祖父母 [Büyükanne ve büyükbabaları google scholar hedef alan “Benim” dolandırıcılıkları ABD’de de artıyor]. CNN Japan. https://www.cnn. google scholar co.jp/usa/35032440.html google scholar
6. Çakar, A. (2021, 24 Mayıs). Yaşlıları dolandıran çete adliyeye sevk edildi. Sabah. https://www.sabah.com. google scholar tr/yasam/yaslilari-dolandiran-cete-adliyeye-sevk-edildi-5514472 google scholar
7. Çuhacı, A. (2007). Ulrich Beck’in risk toplumu kuramı. İstanbul University Journal of Sociology, google scholar 3(14), 129–157. https://dergipark.org.tr/en/pub/iusosyoloji/article/4741 google scholar
8. Daly, L. (2022). Elder fraud and financial abuse statistics for 2022 (Update: 28 November 2022). google scholar The Motley Fool. https://www.fool.com/research/elder-fraud-financial-abuse-statistics/ google scholar

9. Ebner, N. C., Pehlivanoglu, D., & Shoenfelt, A. (2023). Financial fraud and deception in aging. google scholar Advances in Geriatric Medicine and Research, 5(3), e230007. google scholar
10. Fukuda, M. (2016). メディアの進化と「危機管理」化する社会[Medyanın gelişimi ve “kriz yönetimi” google scholar haline dönüşen toplumlar]. マス・コミュニケーション研究 Kitle İletişim Araştırmaları, 89, google scholar 45–60. https://doi.org/10.24460/mscom.89.0_45 google scholar
11. Harada, C., & Tsuchiya, K. (2025). Social isolation, loneliness, and general trust as risk factors for google scholar special fraud: A comparative study of grandparent scam victims and detectors. Japanese Journal google scholar of Criminal Psychology, 62(2), 1–11. https://doi.org/10.20754/jjcp.62.2_1 google scholar
12. Hori, S. (2009). Paul Baltes’ Theory of Life-Span Development, Bulletin of Osaka Kyoiku University- google scholar IV, 58(1), 173–185. https://doi.org/10.32287/td00009865 google scholar
13. Hürriyet Gazetesi (2020, 29 Aralık). Kurbanları böyle seçiyorlarmış. Hürriyet. https://www. google scholar hurriyet.com.tr/gundem/telefon-dolandiricilarindan-pes-dedirten-yontem-kurbanlari-boyleseciyorlarmis- google scholar 41700897 google scholar
14. Itoh, M. (2008). The concept of Ulrich Beck’s individualization: Individual and society in reflexive google scholar modernity. Shakai-gaku Hyoron (Sosyolojik İnceleme), 59(2), 316–330. google scholar
15. Kim, E. J., & Geistfeld, L. (2006). Elder fraud: An American-Korean comparison. Consumer Interests google scholar Annual, 52, 422–424. google scholar
16. Kircanski, K., Notthoff, N., Shadel, D., Mottola, G. R., Carstensen, L. L., & Gotlib, I. H. (2016). google scholar Heightened emotional states increase susceptibility to fraud in older adults. SSRN. https://doi. google scholar org/10.2139/ssrn.2815652 google scholar
17. Lindez-Macarro, M. E., Gallego-Losada, R., Montero-Navarro, A., & Rodríguez-Sánchez, J. L. google scholar (2025). A bibliometric analysis of financial fraud exploiting the elderly in the digital age. International google scholar Journal of Bank Marketing, 43(5), 943–978. google scholar
18. Nippon.com. (2019, 14 February). It’s Me Again: Telephone scams in Japan Hit Record Level Despite google scholar Awareness Campaigns. https://www.nippon.com/en/japan-data/h00403/it%E2%80%99sme- google scholar again-telephone-scams-in-japan-hit-record-level-despite-awareness-campaigns.html google scholar
19. Özbey, İ. B. (2022). Dijitalleşme, sosyal medya ve risk toplumu. İmgelem, 6(10), 141–158. google scholar
20. Özütürker, M. (2021). Toplumsal yaşlanma ve yaşlı dolandırıcılığı: Erzincan ili örneği google scholar (Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum. https://tez. google scholar yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=kScA8XnrRb0WogX-qPGFkuKvOCHm4WkeMaqwWkdVbh6Ktvsx8e9VCESVYy- google scholar pcFd google scholar
21. Parti, K. (2022). “Elder scam” risk profiles: Individual and situational factors of younger and older google scholar age groups’ fraud victimization. International Journal of Cybersecurity Intelligence & Cybercrime, google scholar 5(3), 20–40. https://doi.org/10.52306/LIQS5025 google scholar
22. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak google scholar doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-256. https://doi.org/10.33400/ google scholar kuje.843306 google scholar
23. Shao, J., Zhang, Q., Ren, Y., Li, X., & Lin, T. (2019). Why are older adults victims of fraud? Current google scholar knowledge and prospects regarding older adults, vulnerability to fraud. Journal of Elder Abuse google scholar & Neglect, 31(3), 225–243. google scholar
24. Similarweb. (2023). En popüler web siteleri sıralaması. https://www.similarweb.com/tr/top-websites/ google scholar turkey/news-and-media/ google scholar
25. Soydemir, S. (2011). Modernizmanın karanlık yüzü: Risk toplumu, Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, google scholar 3(2), 169–178. google scholar
26. Timur, K. (2017). Ulrich Beck: Risk toplumu–başka bir modernliğe doğru. Intermedia International google scholar e-Journal, 4(6), 188–192. google scholar
27. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). İstatistiklerle yaşlılar, 2024. https://veriportali.tuik.gov. google scholar tr/tr/press/58231/metadata google scholar
28. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2004). Türk Ceza Kanunu (Kanun No. 5237). https://www.mevzuat. google scholar gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf google scholar
29. Ültay, E., Akyurt, H., & Ültay, N. (2021). Sosyal bilimlerde betimsel içerik analizi. IBAD Sosyal google scholar Bilimler Dergisi, 10, 188–201. google scholar
30. Weinstein, N. D. (1989). Optimistic bias about personal risks. Science, 246, 1232–1233. google scholar
31. Yamamoto, A. (2004). The effects of mass media reports on risk perception and images of victims: google scholar An explorative study. Shakai Shinri-gaku Kenkyu (Sosyo Psikoloji Araştırması), 20(2), 152–164. google scholar
32. Yıldırım, İ. (2021). Sosyal medya, dijital bağımlılık ve siber zorbalık ekseninde değişen aile ilişkileri google scholar üzerine bir değerlendirme. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, google scholar 9(5), 1237–1258. google scholar