Eş Kaybı Yaşayan Bireylerin Yas Deneyimleri ve Sosyal Destek Ağları: Sosyal Hizmet Perspektifinden Bir İnceleme

Abstract

İnsan doğduğu andan itibaren farklı yaşam dönemlerinde farklı bağlar kuran ve bu bağlar ile hayatını anlamlandıran bir varlıktır. Bu nedenle sevilen bir kişinin, özellikle eşin kaybı bireyin yaşamında pek çok değişime neden olur. Bu çalışma, yaşlılık döneminde eşini kaybetmiş yas sürecindeki bireylerin yaşam deneyimlerini, başa çıkma stratejilerini, sosyal çevrelerinden almış oldukları destekleri, psikososyal destek seçeneklerini incelemektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan betimleyici fenomenolojik yöntem kullanılmıştır. Araştırmada yaşlılık döneminde eşini kaybetmiş 65 yaş ve üzeri olan 15/ on beş katılımcı amaçlı örneklem yöntemiyle seçilmiş, katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşme formu ile yaşam deneyimleri üzerine görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgular tematik analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırma bulguları incelendiğinde, eş kaybının ardından ortaya çıkan ilk yaşantısal tepkiler, eş kaybının günlük yaşam düzenine yansımaları, eş kaybı sonrasında deneyimlenen sosyal destek kaynakları, algılanan sosyal desteğin sürekliliği ve yeterliliğine ilişkin yaşantılar, yas süreci boyunca duygusal yaşantının dönüşümü, eş kaybı sonrasında yaşama ilişkin anlamlandırmalar olarak altı tema elde edilmiştir. Bulgular, eş kaybı yaşayan bireyin ölüm gerçekleştikten sonra şok, inkâr ve üzüntü gibi tepkiler verdiği, yaşlıların kaybın ardından en büyük etkiyi duygusal olarak yaşadığı ancak sosyal çevrelerinden farklı alanlarda destek aldığı, bu desteklerin bazı durumlarda nitelik bakımında yetersiz kalabildiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca yas sürecinin herkesin kendi özelinde doğal bir süreci olduğu ve bu süreçte bireylerin yaşamsal anlamlandırmalarda bulunduğu tespit edilmiştir. Son olarak, konu ile ilgili profesyonel meslek gruplarının yetersizliği dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, yaşlılık döneminde eş kaybı yaşamış ve yas sürecinde olan yaşlı bireyler için bireysel ve kurumsal bazda bilgilendirmeler yapılmalı, geride kalan yaşlı birey için maddi/manevi destek sistemleri geliştirilmelidir.

Keywords

• Yaşlılıkta eş kaybı
• Yas
• Psikososyal destek
• Sosyal hizmet

Grıef Experiences and Social Support Networks of Individuals Who Have Experienced the Loss of A Spouse: An Examination From A Social Work Perspective

Abstract

From birth, individuals form bonds that give meaning to life, making the loss of a spouse in old age a deeply transformative experience. This study examines the life experiences of older adults who have lost their spouses, focusing on their coping strategies, social support, and available psychosocial support during the grieving process. A qualitative research design based on the descriptive phenomenological method was employed. The study sample consisted of 15 individuals aged 65 and over who experienced spousal loss, selected through purposive sampling. Data were collected through semi-structured interviews exploring participants’ lived experiences and were analyzed using a thematic analysis. The findings revealed six main themes: initial reactions following spousal loss, the impact of loss on daily life, sources of social support, the continuity and adequacy of this support, emotional changes throughout the grieving process, and meaning-making after the loss. Participants commonly reported shock, denial, and intense grief, identifying spousal loss as a profound emotional experience. Although social support was generally present, its quality and sufficiency varied. The grieving process was found to be individual and natural, often leading to personal growth. The study also highlights the inadequacy of professional support services and emphasizes the need for strengthened psychosocial, material, and emotional support systems for bereaved older adults.

Keywords

• Grief
• Psychosocial support
• Spouse loss in old age
• Social work

References

1. Alayvaz Güngör, C., Boduroğlu, G., & Kılıç Boduroğlu, S. (2025). Eşi vefat etmiş yaşlıların yaşam deneyimleri: Zorluklar, ihtiyaçlar ve baş etme stratejileri bağlamında incelenmesi. Geriatrik Bilimler Dergisi, 8(2), 122–138.
2. Arun, Ö., & Karademir Arun, B. (2011). Türkiye’de yaşlı kadının en büyük sorunu: Dulluk. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(4), 1515–1527.
3. Aslan, A., Aykaç, B., Bozdağ, F., Ergün, N., Fakirullahoğlu, A., & Karataş, S. (2018). Yaşlılarda eş kaybı, kayıp sonrası başa çıkma stratejileri ve gelecek beklentileri üzerine nitel bir araştırma. Journal of Human Sciences, 15(1), 340–352. https://doi.org/10.14687/jhs.v15i1.5118
4. Aşçıoğlu Önal, A., & Yalçın, İ. (2019). Yas sürecinin grupla psikolojik danışmada ele alınması üzerine bir inceleme. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 9(55), 1013–1051.
5. Costello, J., & Kendrick, K. (2008). Grief and older people: The making or breaking of emotional bonds following partner loss in later life. Journal of Advanced Nursing, 32(6), 1374–1382. https://doi.org/10.1046/j.1365-2648.2000.01625.x
6. Davidson, K. (2011). Sociological perspectives on ageing. In I. S. Hamilton (Ed.), An introduction to gerontology (pp. 143–162). Cambridge University Press.
7. Erdoğdu, M. Y., & Özkan, M. (2007). Farklı dini inanışlardaki bireylerin ölüm kaygıları ile ruhsal belirtiler ve sosyo-demografik değişkenler arasındaki ilişkiler. İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 14(3), 171–179.
8. Humphrey, G. M., & Zimpfer, D. G. (2008). Counselling for grief and bereavement (2nd ed.). SAGE Publications.

9. Kahraman, S. (2021). Yas süreçleri ve kişilik. İksad Publishing House.
10. Kalınkara, V. (2016). Temel Gerontoloji: Yaşlılık Bilimi. Ankara. Nobel Akademik Yayıncılık
11. Kapıkıran, Ş. (2016). Yaşlılarda yalnızlık ile yaşam doyumu arasındaki ilişki: Sosyal desteğin aracılık rolünün sınanması. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 9(1), 13–25.
12. Karabulut, E., Günderci, A., & Özen, Ş. (2020). Acute grief experience in Diyarbakır condolence houses and the factors influencing the severity of grief. Journal of Clinical Psychiatry, 24(2), 135–144.
13. Kiremitçi, S., & Akçay, S. (2019). Yaşlıların eş kaybı deneyimlerine ilişkin nitel bir araştırma: Konya örneği. In M. Kırlıoğlu & T. T. Tekin (Eds.), Güncel sosyal hizmet çalışmaları (pp. 23–33). Çizgi Kitabevi.
14. Kızılkaya, M. (2025). Yaşlılarda kayıp ve yas süreci. In E. Engin, E. Öztürk Turgut, & E. M. Topcu (Eds.), Yaşlı ruh sağlığında güncel yaklaşımlar (pp. 19–30). Ege Üniversitesi Rektörlüğü Basım ve Yayınevi.
15. Kızılkaya, M., & Koştu, N. (2006). Yaşlılıkta ölüm kavramı ve hemşirelik yaklaşımı. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 9(4), 69–74.
16. Koçyiğit, M. (2019). [Sempozyum bildirisi]. I. Uluslararası Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Sempozyumu.
17. Öksüzler, B. (2015). Eş kaybının yaşlı bireyler üzerindeki psikolojik etkileri: Kaynakların korunması kuramı kapsamında bir inceleme (Yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi, Bursa.
18. Tekindal, M., & Uğuz Arsu, A. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153–172.
19. TÜİK. (2025). İstatistiklerle yaşlılar 2024 [Haber bülteni]. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2024-54079
20. Uygun, M. Ö. (2022). Yalnız yaşayan yaşlı kadınların gündelik hayat deneyimleri ve başa çıkma stratejileri: Çorum ili örneği (Yüksek lisans tezi). İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, İzmir.
21. Yalçın, H. (2022). Bir araştırma deseni olarak fenomenoloji. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 213–232.
22. Yeşil, İ., & Karakaş, M. (2023). Sosyal ilişkilerin taraflarından biri: Kırsaldaki yaşlı dul kadın. Senectus, 1(1), 19–50. https://doi.org/10.26650/senectus.2023.1.1.0001
23. Yıldırım, T. B., Mutlu, S., Çağdaş, A., & Kızılkaya, M. (2022). Eş kaybı yaşayan yaşlıların ölüme ilişkin görüşlerinin belirlenmesi: Nitel bir araştırma. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 22–35. https://doi.org/10.30803/adusobed.1134565
24. Türkiye Psikiyatri Derneği. (n.d.). Yas süreci. https://psikiyatri.org.tr/halka-yonelik/19/yas-sureci