Dijitalleşmenin Enformal Yaşlı Bakım Emeği Üzerindeki Etkileri: Literatür Temelli Bir Değerlendirme

Abstract

Bu çalışma, dijitalleşme süreçlerinin enformal yaşlı bakım emeği üzerindeki etkilerini literatür temelli bir yaklaşımla incelemektedir. Refah devletlerinin büyük ölçüde aile temelli ve ücretsiz bakım emeğine dayanmasına karşın, son yıllarda nüfusun yaşlanması ve bakım ihtiyacının artması bakım emeğini sosyal politika tartışmalarının merkezine taşımıştır. Bu bağlamda dijital bakım teknolojilerinin yaygınlaşması, bakım yükü, dijital eşitsizlikler ve bakım emeğinin görünmeyen boyutları çerçevesinde bakım pratiklerini dönüştüren önemli bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Çalışma, nitel literatür incelemesi olarak tasarlanmıştır. Veri toplama sürecinde ulusal ve uluslararası veri tabanları taranmış; “dijitalleşme”, “yaşlı bakımı”, “enformal bakım” ve “bakım emeği” anahtar kelimeleri kullanılarak konuyla ilgili çalışmalar belirlenmiştir. Literatür, dijitalleşmenin bakım emeği üzerinde çift yönlü bir etki yarattığını göstermektedir. Bir yandan dijital araçlar bilgiye erişimi kolaylaştırmakta, bakım süreçlerinin koordinasyonunu desteklemekte ve bakım verenlerin öz-yeterlik düzeyini artırarak bakım yükünü kısmen hafifletebilmektedir. Diğer yandan ise bakım emeğine ilişkin yeni sorumluluk alanları yaratmaktadır. Dijital bakım süreçleri, bakım emeğinin duygusal, bilişsel ve zamansal boyutlarını görünür kılmaktan ziyade çoğu zaman bu boyutları yoğunlaştırmakta ve bakım verenleri sürekli erişilebilir olma baskısı altında bırakmaktadır. Ayrıca dijital beceri ve erişim farklılıklarından kaynaklanan eşitsizlikler, teknolojinin sunduğu olanaklardan tüm bakım verenlerin eşit düzeyde yararlanabilmesini sınırlandırmaktadır. Sonuç olarak dijitalleşme, bakımın örgütlenme biçimini, yük dağılımını ve toplumsal cinsiyete dayalı iş bölümünü yeniden şekillendiren çok boyutlu bir dönüşüm süreci olarak değerlendirilmelidir. Bu bulgular, dijitalleşmenin bakım politikaları bağlamında ele alınmasının ve dijital eşitsizlikleri azaltmaya yönelik kapsayıcı politika tasarımlarının geliştirilmesinin önemine işaret etmektedir.

Keywords

• Dijitalleşme
• Yaşlı Bakımı
• Enformal Bakım
• Bakım Emeği

The Effects of Digitalization on Informal Older People Care Labor: A Literature-Based Evaluation

Abstract

This study examines the effects of digitalization on informal older people care labor through a literature-based approach. Although welfare states have long relied heavily on family-based and unpaid care work, population ageing and the growing demand for care services have increasingly placed care labor at the center of social policy debates. In this context, the widespread adoption of digital care technologies has emerged as a significant factor transforming care practices through its implications for caregiving burden, digital inequalities, and the often-invisible dimensions of care labor. The study was designed as a qualitative literature review. Data were collected through a systematic examination of national and international academic databases, and relevant studies were identified using the keywords “digitalization,” “older people care,” “informal care,” and “care labor.” The literature indicates that digitalization has a dual impact on care labor. On the one hand, digital tools facilitate access to information, support the coordination of caregiving processes, and partially alleviate caregiving burden by enhancing caregivers’ self-efficacy. On the other hand, they generate new responsibilities and forms of labor associated with caregiving practices. Rather than making the emotional, cognitive, and temporal dimensions of care work more visible, digital care processes often intensify these dimensions and place caregivers under continuous pressure to remain constantly accessible. Furthermore, inequalities arising from disparities in digital skills and access limit caregivers’ ability to benefit equally from the opportunities provided by digital technologies. In conclusion, digitalization should be understood as a multidimensional process of transformation that reshapes the organization of care, the distribution of caregiving responsibilities, and the gendered division of labor. These findings highlight the importance of addressing digitalization within the framework of care policies and underscore the need to develop inclusive policy interventions aimed at reducing digital inequalities and ensuring equitable access to the benefits of digital care technologies.

Keywords

• Digitalisation
• Older People Care
• Informal Care
• Care Labour

References

1. Alexopoulou, S. (2024). Paradigm shift: Exploring the impact of digital technologies on the welfare state through a systematic literature review. Social Policy & Administration, 59(1), 135–157. https://doi.org/10.1111/spol.13054
2. Anker-Hansen, C., Grøndahl, V. A., Helgesen, A. K., Fagerli, L. B., Rummelhoff, G., Bååth, C., & Halvorsrud, L. (2022). Informal caregivers and assistive technology in Norwegian nursing homes. PLOS ONE, 17(10), e0275474.
3. Aparicio, A., Inostroza-Correa, M. A., Miranda, P., Salinas, C., Herskovic, V., Chackiel, C., & Alarcón, C. (2025). The impact of technology use for care by informal female caregivers on their well-being: A scoping review. Systematic Reviews, 14(1), Article 89.
4. Arun, Ö. (2018). Türkiye’de yaşlanma çalışmaları: Dün, bugün, yarın. Mediterranean Journal of Humanities, 8(2), 41–61.
5. Arun, Ö., Binark, M., Özsoy Taylan, D., Kandemir, B., & Şahinkaya, G. (2022). Yaşlıların toplumsal sınıfı, dijital sermayeleri ve COVID-19 salgınında bağlantıda kalma pratikleri. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 42(2), 387–410. https://doi.org/10.26650/SJ.2022.42.2.0016
6. Arun, Ö., & Elmas, Ç. (2020). Türkiye’de dijital eşitsizliğin toplumsal kökenleri. İçinde M. Fiğan & Y. Özdemir (Ed.), Dijital kültür, dijital eşitsizlikler ve yaşlanma (ss. 115–135). Alternatif Bilişim Derneği.
7. Arun, Ö., & Holdsworth, J. K. (2020). Integrated social and health care services among societies in transition: Insights from Turkey. Journal of Aging Studies, 54, Article 100850. https://doi.org/10.1016/j.jaging.2020.100850
8. Bastawrous, M. (2013). Caregiver burden—A critical discussion. International Journal of Nursing Studies, 50(3), 431–441.

9. Baudin, K., Sundström, A., & Lindner, H. (2022). Informal carers’ experiences in everyday life and the use of everyday technology. Disability and Rehabilitation: Assistive Technology, 17(8), 1–12.
10. Carrillo-Soubic, A. M. (2022). Technologies and older persons. United Nations.
11. Daly, M., & Lewis, J. (2001). The concept of social care and the analysis of contemporary welfare states. The British Journal of Sociology, 51(2), 281–298.
12. Dogra, S., Dunstan, D. W., Sugiyama, T., Stathi, A., Gardiner, P. A., & Owen, N. (2022). Active aging and public health: Evidence, implications, and opportunities. Annual Review of Public Health, 43, 439–459.
13. Duffy, B. E., & Schwartz, B. (2018). Digital “women’s work?”: Job recruitment ads and the feminization of social media employment. New Media & Society, 20(8), 2972–2989.
14. Erikli, S. S. (2026). Yaşlı bireylere sunulan ücretsiz dijital bakım: Ankara ilinde bir araştırma. İçinde N. Altuntepe & H. Çakır (Ed.), 5. Uluslararası WRITETEC Yapay Zekâ Çağında Sosyal Bilimler ve Sağlık Bilimleri Kongresi tam metin bildiri kitabı (ss. 84–90). Gazi Kitabevi.
15. Esping-Andersen, G. (1990). The three worlds of welfare capitalism. Princeton University Press.
16. Ferrera, M. (2006). Sosyal Avrupa’da Güney Avrupa refah modeli. İçinde A. Buğra & Ç. Keyder (Ed.), Sosyal politika yazıları (ss. 195–229). İletişim Yayınları.
17. Fiğan, M., & Cihangir, M. (2020). Dijital eşitsizliğin etnik yanı: Yaşlı Kürtlerin teknoloji ile ilişkilenme deneyimleri. İçinde M. Fiğan & Y. Dede Özdemir (Ed.), Dijital kültür, dijital eşitsizlikler ve yaşlanma (ss. 315–341). Alternatif Bilişim Derneği.
18. Görgün Baran, A., & Öztekin Alpaydın, M. (2020). A qualitative study on skills of elders to use digital technology products from digital divide perspective. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 13(2), 107–122.
19. Hertog, E., Shi, L., & Rodel, L. (2025). The risks and opportunities of adopting digital technologies as part of unpaid care. Oxford Review of Economic Policy, 41(3–4), 987–1001.
20. Hochschild, A. R. (1983). The managed heart: Commercialization of human feeling. University of California Press.
21. International Labour Organization. (2018). Care work and care jobs for the future of decent work.
22. Knijn, T., & Kremer, M. (1997). Gender and the caring dimension of welfare states: Toward inclusive citizenship. Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, 4(3), 328–361.
23. Leurs, K. (2019). Transnational connectivity and the affective paradoxes of digital care labour: Exploring how young refugees technologically mediate co-presence. European Journal of Communication, 34(6), 641–649.
24. Moreno, L. (2010). Süper kadınlar ve Akdeniz refahı. İçinde A. Buğra & Ç. Keyder (Ed.), Sosyal politika yazıları (ss. 375–397). İletişim Yayınları.
25. Newman, K., Wang, A. H., Wang, A. Z., & Hanna, D. (2019). The role of internet-based digital tools in reducing social isolation among informal caregivers. BMC Public Health, 19, Article 1495.
26. Neyer, G. (2018). Family, gender and generations in the welfare state. İçinde G. B. Eydal & T. Rostgaard (Ed.), Handbook of family policy (ss. 21–43). Edward Elgar Publishing.
27. Nittas, V., Bikou, A., Sedlakova, J., Hellmann, A., von Wyl, V., & Puhan, M. A. (2026). Digital informal care: The use of technology in family care. Public Health Reviews, 46, Article 1608872.
28. OECD. (2020). Who cares? Attracting and retaining care workers for the elderly. OECD Publishing.
29. Rocard, E., & Llena-Nozal, A. (2022). Supporting informal carers of older people: Policies to leave no carer behind(OECD Health Working Papers No. 140). OECD Publishing.
30. Rousaki, A., Brown, H., & Thomas, M. (2024). Digitalisation of social care in England. Journal of Social Policy, 53(1), 4–13.
31. Shaffer, K. M., Chow, P. I., Cohn, W. F., Ingersoll, K. S., & Ritterband, L. M. (2018). Informal caregivers’ use of internet-based health resources: An analysis of the Health Information National Trends Survey. JMIR Aging, 1(2), e11051. https://doi.org/10.2196/11051
32. Spann, A., & Stewart, E. (2020). Yaşlı insanların m-sağlık kullanımının engelleri ve kolaylaştırıcıları (Ş. Aydoğan, Çev.). İçinde M. Fiğan & Y. Dede Özdemir (Ed.), Dijital kültür, dijital eşitsizlikler ve yaşlanma (ss. 247–297). Alternatif Bilişim Derneği.
33. Sütlüoğlu, T. (2020). Orta yaş ve üzerindeki bireylerde dijital eşitsizliğin görünümleri: Erişim eşitsizlikleri ve kullanım farklılıkları. İçinde M. Fiğan & Y. Dede Özdemir (Ed.), Dijital kültür, dijital eşitsizlikler ve yaşlanma. Alternatif Bilişim Derneği.
34. Tan, Y. R. L., Neo, N. W. S., & Siah, C. J. R. (2025). The impact of digital tool use on older caregivers’ burden. Worldviews on Evidence-Based Nursing, 22(2), e70021.
35. Terranova, T. (2000). Free labor: Producing culture for the digital economy. Social Text, 18(2), 33–58.
36. Ticona, J., & Mateescu, A. (2018). Trusted strangers: Carework platforms’ cultural entrepreneurship in the on-demand economy. New Media & Society, 20(11), 4384–4404.
37. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Aile yapısı araştırması, 2024 (Haber Bülteni No. 53612).
38. United Nations Development Programme. (2025). The transformative power of care in an ageing society: Digitalisation in care systems and services for older persons.
39. van Dijk, J. (2020). The digital divide. Polity Press.
40. van Dijk, J., & Hacker, K. (2003). The digital divide as a complex and dynamic phenomenon. The Information Society, 19(4), 315–326.
41. van Toorn, G., Henman, P., & Soldatić, K. (2024). Introduction to the digital welfare state: Contestations, considerations and entanglements. Journal of Sociology, 60(3), 507–522. https://doi.org/10.1177/14407833241260890
42. Wajcman, J. (2015). Pressed for time: The acceleration of life in digital capitalism. University of Chicago Press.
43. World Health Organization. (2021). Global strategy on digital health 2020–2025.
44. Zakharova, I., Jarke, J., & Kaun, A. (2024). Tensions in digital welfare states. Journal of Sociology, 60(3), 540–559.
45. Zhou, Y., Bai, Z., Wan, K., Qin, T., He, R., & Xie, C. (2024). Technology-based interventions on burden of older adults’ informal caregivers: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Geriatrics, 24(1), Article 398.