An Examination of Policies Implemented in Türkiye to Improve Health Literacy

Öz

Health literacy is recognized worldwide as a fundamental component of improving health and preventing disease. By facilitating individuals’ ability to make health-related decisions and ensuring they have access to accurate health information through appropriate channels, health literacy plays a critical role in raising individual and public health standards. Developing health literacy has become a key public health priority in Turkiye to improve community health outcomes, prevent diseases, and build a strong primary care system by encouraging preventive health behaviors. The current study aims to examine the role of health literacy in Turkiye’s health policies, the activities undertaken to enhance health literacy, and the level of health literacy in the population. Conducted using a qualitative research model, the study’s data collection process involved document analysis, literature review, and website analysis. As part of this study, Strategic Plans covering the years 2010–2028, the National Action Plan on Health Literacy, the Ministry of Health of the Republic of Turkiye’s website, and studies in the literature assessing health literacy among the Turkish population were examined. The findings revealed that health literacy has been incorporated into health policies in Turkiye since 2010 and has remained on the agenda as a strategic priority; it has been particularly associated with specific groups and conditions, such as women’s and reproductive health, hypertension, diabetes, and rational medication use. Some of the most concrete steps implemented through a multidisciplinary team approach include digital health applications, patient schools, patient education programs, educational materials, and community-based public service announcements. On the other hand, it was determined that health literacy levels across the country are fragmented. Consequently, it is essential to develop effective, comprehensive, sustainable, and evidence-based public health strategies to improve individuals’ health literacy and ensure that health literacy remains a strategic priority in Turkiye.

Anahtar Kelimeler

• Health Literacy
• Health Policies
• Strategic Plan
• Health Promotion

Destekleyen Kurum

This study was not supported by any institution.

Etik Beyan

The data used in this study were obtained from secondary sources, and since no human-specific intervention or application was involved, ethics committee approval was not required.

Teşekkür

There is no acknowledgment statement from the authors.

Türkiye’de Sağlık Okuryazarlığının Geliştirilmesine Yönelik Yürütülen Politikaların İncelenmesi

Öz

Dünya çapında sağlık okuryazarlığı, sağlığı geliştirmek ve hastalıkları önlemenin temel bir bileşeni olarak görülmektedir. Bireylerin sağlıkla ilişkili kararlar almasını kolaylaştıran ve doğru kanallar üzerinden doğru sağlık bilgisine erişmesini sağlayan sağlık okuryazarlığı bireysel ve toplumsal sağlık seviyesinin yükseltilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Toplumun sağlık sonuçlarını iyileştirmek, hastalıkları önlemek ve koruyucu sağlık davranışlarına teşvik ederek birinci basamağı güçlü bir sağlık sistemi oluşturmak için sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi, Türkiye'de önemli bir halk sağlığı önceliği haline gelmiştir. Mevcut çalışmada Türkiye'de sağlık okuryazarlığının sağlık politikalarındaki yerini, sağlık okuryazarlığını artırmak için yürütülen faaliyetleri ve toplumun sağlık okuryazarlığı düzeyini ele almak amaçlanmıştır. Nitel araştırma modelinde yürütülen çalışmanın veri toplama sürecinde doküman analizi, literatür taraması ve web site incelemesi gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında 2010 ile 2028 yıllarını kapsayan Stratejik Planlar, Sağlık Okuryazarlığı Ulusal Eylem Planı, T.C. Sağlık Bakanlığı’nın web sitesi ve literatürde Türkiye toplumunun sağlık okuryazarlığını tespit etmek amaçlı yürütülen araştırmalar incelenmiştir. İncelemeler sonucunda Türkiye’de sağlık okuryazarlığının 2010 yılından bu yana sağlık politikalarında yer edindiği ve gündemde yerini koruyarak stratejik bir öneme sahip olduğu; özellikle kadın sağlığı ve üreme, hipertansiyon, diyabet, akılcı ilaç kullanımı gibi özellikli grup ve hastalıklarla ilişkilendirildiği görülmüştür. Multidisipliner bir ekip anlayışı benimsenerek hayata geçirilen en somut adımlardan bazıları dijital sağlık uygulamaları, hasta okulları, hasta eğitimleri, eğitim materyalleri ve toplum temelli kamu spotlarıdır. Öte yandan ülke genelinde sağlık okuryazarlığı düzeyinin parçalı bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerini geliştirmek için, etkili, toplumun tamamını kapsayan, sürdürülebilir ve kanıta dayalı halk sağlığı stratejilerinin geliştirilmesi ve Türkiye’de sağlık okuryazarlığının stratejik bir önem olmaya devam etmesi elzemdir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Okuryazarlığı
• Sağlık Politikaları
• Stratejik Plan
• Sağlığın Geliştirilmesi

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmada kullanılan veriler ikincil kaynaklardan elde edilmiş olup, insana özgü herhangi bir uygulama olmadığı için etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Teşekkür

Yazarların teşekkür beyanı bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Akyol Güner, T., Kuzu, A., & Bayraktaroğlu, T. (2020). Diyabetli Bireylerde Sağlık Okuryazarlığı ve Akılcı İlaç Kullanımı Arasındaki İlişki. Turkish Journal of Diabetes and Obesity, 4(3), 214-223. https://doi.org/10.25048/tudod.775075
2. Andrus, M. R., & Roth, M. T. (2002). Health literacy: a review. Pharmacotherapy: The Journal of Human Pharmacology and Drug Therapy, 22(3), 282-302. https://doi.org/10.1592/phco.22.5.282.33191
3. Asari, A. A., Birhanu, Z., & Godesso, A. (2025). Adolescents’ health literacy perspectives and implications. BMC Public Health, 25(1), 1233.
4. Bakan, A. B., & Yıldız, M. (2019). 21-64 yaş grubundaki bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesine ilişkin bir çalışma. Sağlık ve Toplum, 29(3), 33-40.
5. Benjamin, R. M. (2010). Improving health by improving health literacy. Public Health Reports, 125(6), 784-785. https://doi.org/10.1177/003335491012500602
6. Berberoğlu, U., Öztürk, O., İnci, M. B., & Ekerbiçer, H. Ç. (2018). Bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 18-65 yaş grubu bireylerdeki sağlık okuryazarlığı durumunun değerlendirilmesi. Sakarya Tıp Dergisi, 8(3), 575-581. https://doi.org/10.31832/smj.453846
7. Berkman, N. D., Davis, T. C., & McCormack, L. (2010). Health literacy: what is it?. Journal of health communication, 15(S2), 9-19. https://doi.org/10.1080/10810730.2010.499985
8. Blevins, S. (2018). The art of patient education. Medsurg Nursing, 27(6), 401.

9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative research journal, 9(2), 27-40.
10. Coşkun, M. B., (2018). Türki Kamu Yönetimi Perspektifinde E-Sağlık Hizmetleri ve Sağlık Politikalarındaki Yeri Üzerine Bir İnceleme. Yönetim ve Araştırmaları Dergisi, 16(1), 289- 302.
11. Çelik, S., İstek, Z., Kızkın, A., Yiğit, M. C., & Kaçan, H. (2021). Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi: Bartın Üniversitesi örneği. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, (15), 593-605. https://doi.org/10.38079/igusabder.976692
12. Çoban, M. (2023). Türkiye’de e-sağlık uygulamalarında mevcut durum. Bingöl Üniversitesi Sağlık Dergisi, 4(1), 197-204. https://doi.org/10.58605/bingolsaglik.1249681
13. Dağlar, B. N., & Çayır, A. (2024). Üniversite öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı, sağlıklı yaşam biçimi ve obezite farkındalığı arasındaki ilişki: Tanımlayıcı araştırma. Türkiye Klinikleri Journal of Health Sciences, 9(4), 673-681. https://doi.org/10.5336/healthsci.2024-103299
14. Değer, M. S., & Zoroğlu, G. (2021). Birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuranlarda sağlık okuryazarlığı ile kanser bilgi yükü ilişkisi. Anatolian Clinic the Journal of Medical Sciences, 26(1), 108-117. https://doi.org/10.21673/anadoluklin.760739
15. Doğan, M., & Çetinkaya, F. (2019). Akademisyenlerde sağlık okuryazarlığı düzeyinin olumlu sağlık davranışlarıyla ilişkisi. Sağlık Bilimleri Dergisi, 28(3), 135-141.
16. Durusu Tanrıöver, M., Yıldırım, H.H., Demiray Ready, N., Çakır, B., & Akalın, H.E. (2014). Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Araştırması. https://www.sagliksen.org.tr/cdn/uploads/gallery/pdf/8dcec50aa18c21cdaf86a2b33001a409.pdf
17. Duong, T. V., Aringazina, A., Baisunova, G., Pham, T. V., Pham, K. M., Truong, T. Q., ... & Chang, P. W. (2017). Measuring health literacy in Asia: Validation of the HLS-EU-Q47 survey tool in six Asian countries. Journal of epidemiology, 27(2), 80-86.
18. E-Nabız Kişisel Sağlık Sistemi. (2025). E-Nabız Kullanım Kılavuzu. Erişim Adresi: https://enabiz.gov.tr/ Erişim Tarihi: 05.05.2026
19. Güler, S., & Tunç, H. (2023). Dünyada ve Ülkemizde Hasta Okulları: Literatür Ne Diyor? OneHealth Plus Journal, 1(1), 16-23. https://izlik.org/JA38YR82KC
20. Güner, A. E., Şahin, E., Peksu, S., Şengül, S. K., & Güngör, M. (2020). Sınıf öğretmenlerinin sağlık okuryazarlık düzeylerini belirleme, bilgi, tutum, davranış değişikliği ve eğitim ihtiyacını saptama çalışması. Turkey Health Literacy Journal, 1(1), 58-76. https://doi.org/10.54247/SOYD.2020.7
21. Hemşirelik Yönetmeliği. (8 Mart 2010). Resmî Gazete (Sayı:27515) Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=13830&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 Erişim Tarihi: 06.05.2026
22. Ilgaz, A. (2021). Bir aile sağlığı merkezi’ne kayıtlı bireylerde sağlık okuryazarlığı seviyesi ve ilişkili faktörler. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 8(2), 151-159. https://doi.org/10.31125/hunhemsire.966349
23. Ishikawa, H., Kiuchi, T. (2010). Health literacy and health communication. BioPsychoSocial Med 4, 18. https://doi.org/10.1186/1751-0759-4-18
24. İkiışık, H., Turan, G., Kutay, F., Sever, F., Keskin, S. N., Güdek, H., ... & Maral, I. (2020). Üçüncü basamak sağlık kuruluşuna başvuran hastaların sağlık okuryazarlığı düzeyinin incelenmesi. Journal of Ankara University Faculty of Medicine. https://doi.org/10.4274/atfm.galenos.2020.83007
25. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü. (2026). Erişim Adresi: https://istanbulism.saglik.gov.tr/arama?_Dil=1&p=hasta%20okulu) Erişim Tarihi: 06.05.2026
26. Kazak, A., Başaran, F., Coşkun, N., & Karakullukçu, S. (2021). Sağlıkla ilgili bölümlerde okuyan üniversite öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının değerlendirilmesi. Kocaeli Med J, 10(3), 273-283. https://doi.org/10.5505/ktd.2021.22438
27. Keleher, H. & Hagger, V. (2007). Health Literacy in Primary Health Care. Australian Journal of Primary Health 13, 24–30. https://doi.org/10.1071/PY07020
28. Kerkez, N., Şahin, T. (2023). A study on investigation of the relationship between health literacy and health perception. BAUN Health Sci J, 12(2), 336-346. https://doi.org/10.53424/balikesirsbd.1177899
29. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
30. Kickbusch, I. S. (2001). Health literacy: addressing the health and education divide. Health promotion international, 16(3), 289-297. https://doi.org/10.1093/heapro/16.3.289
31. Kim, S., Park, C., Park, S., Kim, D. J., Bae, Y. S., Kang, J. H., & Chun, J. W. (2025). Measuring digital health literacy in older adults: development and validation study. Journal of medical Internet research, 27, e65492.
32. Liu, C., Wang, D., Liu, C., Jiang, J., Wang, X., Chen, H., Ju X., & Zhang, X. (2020). What is the meaning of health literacy? A systematic review and qualitative synthesis. Family medicine and community health, 8(2). https://doi.org/10.1136/fmch-2020-000351
33. Lorini, C., Lastrucci, V., Vettori, V., Bonaccorsi, (2019). Measuring health literacy in Italy: a validation study of the HLS-EU-Q16 and of the HLS-EU-Q6 in Italian language, conducted in Florence and its surroundings. Annali dell'Istituto superiore di sanita, 55(1), 10-18.
34. Lubasch, J. S., Voigt-Barbarowicz, M., Lippke, S., De Wilde, R. L., Griesinger, F., Lazovic, D., ... & Brütt, A. L. (2021). Improving professional health literacy in hospitals: study protocol of a participatory codesign and implementation study. BMJ open, 11(8), e045835.
35. Maindal, H. T., Kayser, L., Norgaard, O., Bo, A., Elsworth, G. R., & Osborne, R. H. (2016). Cultural adaptation and validation of the Health Literacy Questionnaire (HLQ): robust nine-dimension Danish language confirmatory factor model. Springerplus, 5(1), 1232.
36. Morgan, H. (2022). Conducting a Qualitative Document Analysis. The Qualitative Report, 27(1), 64-77. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2022.5044
37. Morrison, A. K., Glick, A., & Yin, H. S. (2019). Health literacy: implications for child health. Pediatrics in review, 40(6), 263-277.
38. Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health promotion international, 15(3), 259-267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
39. Okur, E., Evcimen, H., & Şentürk, A. Y. (2021). Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 30(1), 18-24.
40. Özdemir, S., Akça, H.Ş., Algin, A., & Kokulu, K. (2020). Health literacy in the emergency department: a cross-sectional descriptive study. Eurasian Journal of Emergency Medicine. https://doi.org/10.4274/eajem.galenos.2019.38268
41. Öztürk, E. U. (2018). Sağlık okuryazarlığı ve önemi. Biruni Sağlık ve Eğitim Bilimleri Dergisi.
42. Palumbo, R. (2016). Designing health-literate health care organization: A literature review. Health Services Management Research, 29(3), 79-87.
43. Pelikan, J. M., Ganahl, K., Van den Broucke, S., & Sørensen, K. (2019). Measuring health literacy in Europe: introducing the European health literacy survey questionnaire (HLS-EU-Q). In International handbook of health literacy (pp. 115-138). Policy Press.
44. Santos, P., Sá, L., Couto, L., & Hespanhol, A. (2017). Health literacy as a key for effective preventive medicine. Cogent Social Sciences, 3(1), 1407522. https://doi.org/10.1080/23311886.2017.1407522
45. Sarı, B., & Yılmaz, N. (2020). Hasta Okulu İhtiyacının Belirlenmesinde Bireylerin Öğrenim İhtiyacı ile Öz Bakim Gücü Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. GÜ İslâhiye İİBF Uluslararası E-Dergi, 4(4), 229-243. https://izlik.org/JA48AM54UH
46. Scott, T. L., Gazmararian, J. A., Williams, M. V., & Baker, D. W. (2002). Health literacy and preventive health care use among Medicare enrollees in a managed care organization. Medical care, 40(5), 395-404. https://doi.org/10.1097/00005650-200205000-00005
47. Sezer, A., & Kadıoğlu, H. (2014). Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeğinin Geliştirilmesi. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 17(3), 165-170. https://izlik.org/JA29PA64TT
48. Sørensen, K., Van den Broucke, S., Fullam, J., Doyle, G., Pelikan, J., Slonska, Z., Brand, H., & (HLS-EU) Consortium Health Literacy Project European (2012). Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC public health, 12, 80. https://doi.org/10.1186/1471-2458-12-80
49. Soylar, P., & Kadıoğlu, B. U. (2020). Yetişkin bireylerin sağlık okuryazarlığı ve obeziteyle ilişkili bazı davranışlarının incelenmesi. Sakarya Tıp Dergisi, 10(2), 270-276. https://doi.org/10.31832 smj.700979
50. Soysal, A., & Obuz, E. (2020). Sağlık Okuryazarlığı: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sağlık Yönetimi Öğrencileri Üzerinde Bir Araştırma. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 1198-1217. https://doi.org/10.33437/ksusbd.677560
51. Şahinöz, T., Şahinöz, S., & Kıvanç, A. (2018). Üniversite son sınıf öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeyleri üzerine karşılaştırmalı bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 71-79.
52. T.C. Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. (2010). Stratejik Plan 2010-2014. Erişim adresi: https://sgb.saglik.gov.tr/TR,60674/stratejik-yonetim.html Erişim Tarihi:23.04.2026
53. T.C. Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. (2013). Stratejik Plan 2013-2017. Erişim adresi: https://sgb.saglik.gov.tr/TR,60674/stratejik-yonetim.html Erişim Tarihi:23.04.2026
54. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2013). Gebe Bilgilendirme Sınıfı Eğitimci Kitabı. Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/dokumanlar-kadinuremesagligi.html Erişim Tarihi: 06.05.2026
55. T.C. Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. (2019). Stratejik Plan 2019-2023. Erişim adresi: https://sgb.saglik.gov.tr/TR,60674/stratejik-yonetim.html Erişim Tarihi:23.04.2026
56. T.C. Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. (2024). Stratejik Plan 2024-2028. Erişim adresi: https://sgb.saglik.gov.tr/TR,60674/stratejik-yonetim.html Erişim Tarihi:23.04.2026
57. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. (2024). Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Düzeyi ve İlişkili Faktörleri Araştırması. Erişim adresi: https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Yayin/760 Erişim Tarihi: 05.05.2026
58. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü. (2025a). Sağlık okuryazarlığı ulusal eylem planı 2025–2028. Erişim adresi: https://sggm.saglik.gov.tr/ Erişim Tarihi:23.04.2026
59. T.C. Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. (2025). 2025 Faaliyet Raporu. Erişim adresi: https://sgb.saglik.gov.tr/TR-60674/stratejik-yonetim.html Erişim Tarihi:23.04.2026
60. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü. (2025b). Kamu Spotları. Erişim adresi: https://sggm.saglik.gov.tr/TR-4282/kamu-spotlari.html Erişim Tarihi:05.05.2026
61. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2025). Broşürler. Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/dokumanlar-bulasicihastaliklar/bulasici-afisbrosur.html Erişim Tarihi:05.05.2026
62. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü. (2026). Kampanyalar. Erişim adresi: https://sggm.saglik.gov.tr/TR-116378/4-subat-dunya-kanser-gunu-2026.html Erişim Tarihi:05.05.2026
63. Tekin, Y.E., & Tekin, Ş.B. (2024). Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Arasındaki İlişki. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 33(2), 136-45. https://doi.org/10.17942/sted.1383790
64. Turgut, N., Güldür, A., Çakmakçı, H., Şerbetçi, G., Yıldırım, F., Yumru, A. E., & Gülova, S. S. (2017). Gebe okulunda eğitim alan gebelerin bilgi düzeyleri üzerine bir araştırma. Journal of Academic Research in Nursing, 3(1):1-8. https://doi.org/10.5222/jaren.2017.001
65. Yakar, B., Gömleksiz, M., & Pirinççi, E. (2019). Bir Üniversite Hastanesi Polikliniğine Başvuran Hastaların Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Etkileyen Faktörler. Eurasian Journal of Family Medicine, 8(1), 27-35. https://doi.org/10.33880/ejfm.2019080104
66. Yalman, F., ve Filiz, M., (2022). Sağlık Hizmetlerinde 4.0 Uygulamaları ve Sağlık Yönetimine Yansımaları. Sağlık ve Toplum, 32(1), 53-63.
67. White, S., Chen, J., & Atchison, R. (2008). Relationship of Preventive Health Practices and Health Literacy: A National Study. American Journal of Health Behavior, 32(3), 227-242. https://doi.org/10.5993/AJHB.32.3.1 WHO. (2025). Health literacy. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-literacy